قاچاق انسان، یک جنایت سازمان یافته فراملی است که در آن قربانی مورد استثمار و کنترل موثر قرار می‌گیرد. این بهره‌کشی می‌تواند کار اجباری مانند شرکت در خرید و فروش مواد مخدر، بهره‌کشی جنسی و فروش اعضای بدن باشد. قاچاق انسان می‌تواند شامل فرستادن، انتقال، پناه دادن یا دریافت افراد، به وسیله تهدید یا استفاده از زور مانند آدم‌ربایی، کلاهبرداری، فریب، سو‌استفاده از قدرت یا موقعیت آسیب‌پذیری یا دادن و گرفتن پول نیز باشد. بهره‌کشی می‌تواند شامل فحشا یا دیگر اشکال سواستفاده جنسی یا خدمات تحمیلی، برده‌داری یا اشکال مشابه برده‌داری، بندگی یا برداشتن اعضای بدن است. نهم مرداد یا ۳۰ ژوئیه مصادف با روز جهانی مبارزه با قاچاق انسان است.

بنابر آماری که شورای اروپا منتشر کرده است، امروزه پدیده قاچاق رتبه سوم فعالیت‌های اقتصادی غیرقانونی را به خود اختصاص داده است. پس از تجارت مواد مخدر، پرسودترین تجارت غیرقانونی در جهان قاچاق انسان است. هرساله تریلیون‌ها دلار، معادل بیش از ۵درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی، به عنوان رشوه پرداخت می‌شود و این امر حاکمیت قانون را تضعیف می‌کند. در این میان به نظر می‌رسد قانون و قانون‌مداران در برابر پدیده قاچاق ناتوانند یا شاید هم چشم خود را بر روی آن بسته‌اند.
آمارها می‌گوید 9 درصد از قربانیان قاچاق در افغانستان زیر ۹ سال هستند. ۸۳ درصد آن‌ها بین ۹ تا ۱۷ سالند و این بدین معنی است که بیش از ۹۳ درصد قربانیان قاچاق در افغانستان کودک محسوب می‌شوند. ریشه‌کن کردن قاچاق کودک از اهداف سند توسعه پایدار است پر واضح است در هر آسیب اجتماعی پیشگیری اهمیت به‌سزایی دارد. در پدیده قاچاق بخش عمده‌ای از تلاش‌های بین‌المللی در مقابله با این معضل بر تعقیب و محاکمه عاملان متمرکز شده است. متاسفانه عاملان خرد در این رابطه زودتر دستگیر شده و شکنجه و مجازات می‌شوند.
در حالی‌که اولویت پرداختن به علل اصلی، اجرای برنامه‌های موثر برای جلوگیری از قاچاق انسان است. هماهنگی بین ذی‌نفعان بر اساس رویکرد کودک محور برای جلوگیری از قاچاق کودکان ضرورت دارد. بررسی و دیده‌بانی وضعیت کودکان در معرض خطر و همچنین کودکانی که قربانی فروش و قاچاق شده‌اند نیاز به یک نهاد کودکی را مشخص می‌کند. سازمان‌های مردم نهاد سال‌هاست به ضرورت چنین نهادی اصرار می‌ورزند.
متاسفانه قاچاق و فروش کودکان به شیوه‌های مختلف در کشورها انجام می‌شود. عواملی که کودک را در معرض قاچاق و فروش قرار می‌دهند، چند موردند، فقر و آوارگی شاید اصلی‌ترین عامل قاچاق کودکان محسوب می‌شود. اگر کودکی، چه همراه یکی از بستگان یا فرد قاچاقچی وارد کشور دیگری می‌شود در رویای زندگی بهتر، ترک وطن می‌کند. قاچاقچی لزوما غریبه نیست وکودک به ناچاری برای حفظ بقای خود و خانواده تطمیع و ترغیب می‌شود. کم نیستند کودکانی که در کشور ما یک‌راست از افغانستان به گودهای زباله منتقل می‌شوند.
درگیری‌های مسلحانه دیگر موردی است که سبب افزایش قاچاق کودکان می‌شود،‌ اغلب با افزایش ناامیدی اقتصادی، تضعیف حاکمیت قانون و کاهش دسترسی به خدمات و رفاه اجتماعی و کاهش حمایت از خانواده باعث افزایش کودک سرباز می‌شود. کودکان برای شرکت در مخاصمات مسلحانه، از خانواده ربوده شده یا برای نجات از فقر و گرسنگی در درگیری‌های مسلحانه شرکت می‌کنند. یعنی برای بقا به کام گرگ ویرانگر می‌روند. شستشوی مغزی و تطمیع و ترغیب کودکان در این مورد متاسفانه به حدی است که ما شاهد حرکات انتحاری از طرف کودکان هستیم. شرکت نوجوانان طرفدار داعش در این زمینه مثال روشنی است. بی‌سوادی و فقدان مدارک هویت مزیت بزرگی برای قاچاقچیان انسان است. چون با استفاده از بی‌سوادی راحت می‌توانند از آنها برای سواستفاده‌شان امضا بگیرند و افراد بدون هویت نمی‌توانند شکایتی از مراجع قانونی داشته باشند.
خرید و فروش کودکان به معنی هرگونه اقدام یا معامله است که فردی یا گروهی از افراد، کودکی را در ازای مبلغی یا سایر مسائل به دیگری منتقل می‌کند. ازدواج کودکان در مقابل مبلغی برای ادای دین والدین به خانواده داماد، فروش کودک محسوب می‌شود چون دراین ازدواج‌ها نه رضایت کودک مهم است نه توانایی جسمی و روانی او برای امر خطیر ازدواج. پدر در پای منقلش کودک را می‌فروشد.
در این میان نمی‌توان تاثیر بیماری کووید 19 را در قاچاق کودکان نادیده گرفت. همه‌گیری این بیماری فقر و نابرابری را در جهان تشدید کرده است. دارندگان شغل‌های فصلی و پاره‌وقت، بدون بیمه و بازنشستگی، در تعطیلات کرونایی آسیب‌های جبران‌ناپذیری متحمل شدند.
بر اساس اظهارات «گزارشگر ویژه قاچاق انسان» بهره‌کشی گسترده از کارگران آسیب‌پذیر از جمله بسیاری از زنان و کودکان در طول همه‌گیری کووید 19 در جهان افزایش یافته و نیازمند اقدامات فوری در سطح بین‌المللی و ملی برای برطرف کردن است. دبیر کل سازمان ملل معتقد است: اگر دنیا بخواهد کرامت انسان و حقوق بشر را در مرکز پاسخ به بهبودی به کووید 19 قرار دهد، باید اقدامات بیشتری برای محافظت از قربانیان قاچاق انجام شود و از استثمار افراد آسیب پذیر به وسیله مجرمان جلوگیری شود. واضح است که رفاه وخدمات اجتماعی برای همه اقشار آسیب‌پذیر باید در دستور کار دولت‌ها قرار گیرد و به طور جدی دنبال شود. سازمان بین‌المللی کار اعلام کرده است که تاکنون 16 میلیون نفر در جهان مورد استثمار و بهره‌کشی قرار گرفته‌اند که 5 میلیون نفر زنان و دختران هستند که مورد بهره‌کشی جنسی قرار می‌گیرند. اسناد بین المللی در این مورد کم نیستند. شاید همکاری و اراده بین‌المللی را می‌طلبد تا زمینه‌های قاچاق انسان از بین بروند. به عنوان یک فعال حقوق کودک رد مرز کردن کودکان را فقط کمکی به قاچاقچیان انسان می‌دانم. چرا که آنها به دلایل زیادی برمی‌گردند و دوباره دستمزد سالیان خود را در جیب قاچاقچیان سرازیر می‌کنند. اگر که در این تردد با قاچاقچیان بدتری مواجه نشوند.
ماده 35 کنوانسیون حقوق کودک می‌گوید: «کشورهای طرف کنوانسیون تمام اقدامات ضروری، ملی، دو یا چند جانبه را برای جلوگیری از ربوده شدن، فروش یا قاچاق کودکان به هر شکل و به هر منظور به عمل خواهند آورد.» شاید وقت آن رسیده است، برای منافع عالیه کودک و حفظ بقای کودک به جای هرگونه دستگیری او در خیابان و گاهی رد مرز کردن او به حمایت همه‌جانبه او وخانواده‌اش بیندیشیم. پیشگیری و شناسایی و کنترل عوامل قاچاق و ریشه‌های قاچاق و از بین‌بردن آنها نشانه حاکمیت قانون است.