منابع آب، قربانی تامین آب شرب جمعیت تهران

یادداشتی از علیرضا شریعت کارشناس عمران آب | این روزها بحث انتقال آب از رودخانه کرج و پیامدهای احتمالی آن بر حیات رودخانه در رسانه‌ها مطرح شده است. این موضوع را می‌توان از چند جهت مورد توجه قرار داد. انتقال آب برای صنعت، شرب و سایر مصارف در جهان همواره آخرین گزینه پیش روی مدیران است. در ساختار برنامه‌ریزی معقولانه برای مدیریت و تامین منابع آب باید گزینه‌های دیگری مانند مدیریت تقاضا، بازچرخانی و شیوه‌های فناورانه در اولویت قرار بگیرند. در ایران اما می‌توان گفت این رویه برعکس است. از آنجا که صرفه‌جویی، بهبود شیوه‌های مصرف و بازچرخانی کارهایی دشوار به شمار می‌روند، مسئولان سعی می‌کنند برای حل مشکل از همان ابتدا به سراغ انتقال آب بروند. مسلما وقتی سراغ انتقال آب می‌رویم مجبوریم از سهم بقیه بخش ها مانند محیط زیست کم کنیم تا آب شرب تامین شود بنابراین کم شدن از سایر حقابه‌ها در رودخانه کرج اتفاقی نیست که بتوان آن را کتمان کرد. اما این مساله را باید از سویی دیگر هم مورد توجه قرار داد. 

تقریبا ۵ دهه قبل مشاوران خارجی در مطالعه‌ای اعلام کردند که بر اساس معیارهای محیط زیستی تهران حداکثر برای زندگی پنج میلیون نفر ظرفیت بارگذاری دارد. اما اکنون جمعیت تهران روزانه بالای ۱۵ میلیون و شبانه بیش از ۱۰ میلیون نفر است. تهران سالیانه یک میلیارد متر مکعب آب نیاز دارد. روشن است در چنین وضعیتی مدیران ناچار خواهند بود از هر طریقی که شده آب مورد نیاز این جمعیت را تامین کنند و بدیهی است که بخشی از منابع مورد نیاز قربانی تامین آب شرب خواهند شد. ما معمولا آنقدر دست روی دست می‌گذاریم که تنها راه چاره‌مان انتقال آب باشد. سوال اصلی پس این نیست که بر سر رودخانه کرج چه خواهد آمد؛ سوال اصلی این است که برای مدیریت پایدار تهران چه برنامه جامعی وجود دارد؟ برای نمونه چهار دهه است که شعار دو شبکه‌ای کردن آب تهران مطرح شده اما به نتیجه نرسیده است. در کشورهایی که بسیار هم آب دارند تا دوازده بار آب بازچرخانی می‌شود اما حتی در کارگاه‌های تولیدی تهران از آبی استفاده می‌شود که مناسب شرب است. این رویه نشان می‌دهد هنوز به این باور نرسیده‌ایم که آب چالش اصلی کشور است. نباید از خاطر ببریم که بحران‌هایی مانند کاهش بارش‌ها، تغییر اقلیم و… وضعیت ما را بغرنج‌تر هم می‌کند و باید برنامه‌ای چند بعدی برای تامین پایدار آب طراحی و اجرا شود.