نبود الزام قانونی برای استعلام محیط‌زیست در مناطق شکارممنوع، راه فعالیت معدنی در «خُنار» را هموار کرده است

زیستگاه گربه پالاس در آستانه معدن‌کاری

فعالیت معدنی در خنار، علاوه بر نگرانی درباره حیات‌وحش، زندگی و منابع آب روستاهای اطراف را هم در معرض تهدید قرار داده است





27 آبان 1405، 21:55

گربه پالاس چند لحظه مقابل دوربین ظاهر شد و دوباره به دل ارتفاعات خنار برگشت. اما همان چند لحظه کافی بود تا نام این منطقه شکارممنوع در شمال سرخه بر سر زبان‌ها بیفتد. «شهرام مؤمن‌آبادی»، همیار محیط‌زیست استان سمنان، این تصویر را روزی ثبت کرد که برای لایروبی آبشخور به منطقه رفته بود. انتشار فیلم در ۲۴ مهر ۱۴۰۵ توجه بسیاری را به حضور این گربه‌سان کم‌پیدا در خنار جلب کرد. حالا یک بار دیگر نام این منطقه به میان آمده است. اطلاعات رسیده به «پیام ما» خبر از تلاش برای راه‌اندازی معدن زئولیت در منطقه شکارممنوع خنار شهرستان سرخه دارد. اکتشاف معدن، آن هم در یکی از بکرترین مناطق حیات‌وحش.

مرد این جمله را چند بار پشت هم تکرار می‌کند: «چندین درخت ارس را سر بریدند. اینجا گربه پالاس دیده شده.» برای «حسین حافظی» که زمین‌هایش در دل منطقه شکارممنوع خنار است، آمدن معدن یعنی خشکی رودها، رفتن حیات‌وحش و البته سر زده شدن درختان. او و دیگر روستاییان اطراف منطقه شکارممنوع، در سال‌های اخیر که صحبت از راه‌اندازی معدن به میان آمد، سرگردان میان شکایت و نگران از وضعیت آینده بودند. حالا او باز هم به از بین رفتن درختان ارس توسط کاشفان سیلیس اشاره می‌کند که با وجود مخالفت گسترده روستاییان، تجهیزات سنگینشان را به منطقه آورده‌اند و کار را شروع کرده‌اند: «از دهه ۹۰ صحبت راه‌اندازی معدن زئولیت در میان بود. اعتراض محلی‌ها کار را سخت کرد و معدن راه نیفتاد. از یک ماه قبل شنیدیم که مجوز اکتشاف داده شده.» او چند بار در میان جملاتش می‌پرسد: «فیلم گربه پالاس را دیده‌ای؟ همین‌جا در منطقه ما دیده شده.» بعد دوباره سراغ نگرانی‌هایش از آینده منطقه می‌رود، از اینکه با راه افتادن معدن، آینده زمین‌های کشاورزی‌اش چه خواهد شد: «نمی‌خواهم اینجا هم به وضعیت روستاهای دیگر دچار شود. آنجا را سیلیس نابود کرد. می‌دانید چقدر ارس را سر بریدند؟»

ماجرا برای «ابوطالب حافظی» که معتمد روستای اروانه است، فرق می‌کند. او کوه «درگ آسمان» را در دو دهه گذشته دیده که آب رفته و چندین معدن سیلیس به جان منطقه افتاده‌اند: «روستای ما هم در منطقه شکارممنوع است و یک کیلومتر با این معادن فاصله داریم. دیگر باید چه کار می‌کردیم تا این تخریب‌ها تمام شود؟ به هر فرد و سازمانی که فکر کنید، نامه نوشتیم. همه بی‌اثر. حالا هم می‌خواهند پای معادن زئولیت را به اینجا باز کنند. آیا این رواست؟»

او می‌گوید در منطقه خنار همان فردی که در منطقه آن‌ها مجوز گرفته، توانسته مجوز کار را بگیرد. برای آن‌ها این سؤال پررنگ‌تر از همیشه شده که چطور افرادی خاص مجوزهای متعدد می‌گیرند و به‌راحتی نقطه‌ای را نابود می‌کنند. «خنار با روستای امامزاده عبدالله هم‌مرز است. چندین بار مردم آنجا اعتراض کردند و درنهایت شورای تأمین استان مصوبه‌ای صادر کرد که معدن‌کاری نباید در این نقطه انجام گیرد. چطور و با چه قدرتی مصوبه شورای تأمین استان کنار زده شده و حالا خبر مجوز اکتشاف آمده است؟ تمام دارایی‌های منطقه رو به نابودی است. هیچ‌چیز برای آیندگان نمانده. چطور می‌خواهیم جواب تاریخ را بدهیم؟»

۴۱ درصد معادن سمنان در سرخه قرار دارند

خنار در محدوده میان سرخه و گرمسار قرار دارد و حدود ۳۶ هزار و ۴۷۶ هکتار وسعت دارد. این منطقه در سال ۱۳۷۱ در فهرست مناطق شکارممنوع قرار گرفت. ارتفاعات و تفاوت شرایط اقلیمی، پوشش گیاهی متنوعی در آن به وجود آورده‌اند، از درختچه‌های ارس در بخش‌های مرتفع‌تر تا درمنه، گون، باریجه، کما و قیچ در بخش‌های دیگر. قوچ و میش، کل و بز و گونه‌های دیگری از حیات‌وحش نیز در گزارش‌های مربوط به منطقه ثبت شده‌اند.

ثبت تصویر گربه پالاس هنگام لایروبی آبشخوری در ارتفاعات خنار، یکی از تازه‌ترین نشانه‌های اهمیت این زیستگاه بود. شهرام مؤمن‌آبادی، همیار محیط‌زیست، هنگام انجام این کار با هدف کمک به احیای یک چشمه کم‌آب، موفق به مشاهده و تصویربرداری از این گربه‌سان شد. انتشار این خبر از سوی «اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان» بار دیگر توجه‌ها را به ارزش زیستی خنار جلب کرد، اما در کنار این خبر امیدوارکننده، گزارش‌های شکار غیرمجاز نیز تصویری نگران‌کننده از وضعیت منطقه ارائه می‌کنند. در یکی از موارد، لاشه یک میش وحشی در خنار کشف شد و به گفته مسئول حفاظت محیط‌زیست شهرستان سرخه، دو نفر از متهمان بازداشت شدند و برای دستگیری نفر سوم نیز دستور قضایی صادر شد. در گزارشی دیگر در تیرماه ۱۴۰۵، از دستگیری سه شکارچی غیرمجاز و کشف لاشه یک کل وحشی در این منطقه خبر داده شد.

موضوع دیگر، فعالیت‌های معدنی در شهرستان سرخه است. این شهرستان از مراکز مهم استخراج گچ در استان به شمار می‌رود. براساس گزارشی که در سال ۱۴۰۰ منتشر شد، حدود ۴۱ درصد ظرفیت استخراج معدنی استان به سرخه اختصاص داشته و سالانه بیش از هفت میلیون تن گچ از معادن این شهرستان استخراج می‌شده است. گزارش‌های جدیدتر نیز از وجود ده‌ها معدن گچ در سرخه حکایت دارند. بااین‌همه، نزدیکی فعالیت‌های معدنی به زیستگاه‌های طبیعی موضوعی است که نمی‌توان از کنار آن گذشت. جاده‌سازی، رفت‌وآمد ماشین‌آلات، گردوغبار و تغییر کاربری زمین در محدوده‌های حساس، زیستگاه جانوران را تحت فشار قرار داده‌اند.

در مناطق شکارممنوع، از محیط‌زیست استعلامی گرفته نمی‌شود

صدور مجوزهای جدید برای معدن‌کاری در منطقه شکارممنوع خنار در حالی رخ می‌دهد که هیچ استعلامی از «سازمان حفاظت محیط‌زیست» انجام نمی‌گیرد. مناطق شکارممنوع چون جزو مناطق چهارگانه نیستند، برای فعالیت به استعلام محیط‌زیست هم نیاز ندارند. این را «سعید یوسف‌پور»، مدیرکل محیط‌زیست استان سمنان، به پیام ما می‌گوید. یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های اصلاح قانون معادن، حذف الزام به استعلام از سازمان حفاظت محیط‌زیست و برخی دستگاه‌های مسئول پیش از صدور مجوزهای معدنی است. این تغییر شاید در نگاه اول با هدف کوتاه کردن روند اداری و تسهیل سرمایه‌گذاری انجام شود، اما در عمل می‌تواند اختیار بررسی و اعلام نظر تخصصی درباره محل فعالیت معادن را محدود کند.

حذف استعلام، بدون پیش‌بینی یک سازوکار جایگزین، این نگرانی را ایجاد می‌کند که صدور مجوز بر بررسی پیامدهای فعالیت معدنی اولویت پیدا کند. ضمن اینکه تجربه تخریب برخی مناطق در جریان فعالیت‌های معدنی نشان داده است که ورود نهادهای نظارتی پس از آغاز عملیات، همیشه نمی‌تواند مانع خسارت شود. او تأکید می‌کند این منطقه ارزش اکولوژیکی و اهمیت زیادی دارد، اما تاکنون، مانند چند منطقه دیگر در استان سمنان، امکان تغییر به مناطق حفاظت‌شده را نداشته است: «یکی از مشکلات ما درباره تغییر عنوان مناطق و اضافه شدن آن‌ها به مناطق حفاظت‌شده، نبود نیرو و امکانات است. نمی‌شود یک منطقه حفاظت‌شده شود، اما امکانات برای حفاظتش فراهم نباشد.» او یک بار دیگر به قانون معادن اشاره می‌کند که استعلام از سازمان‌های مختلف، از جمله محیط‌زیست، را مردود می‌داند و تأکید می‌کند که این قانون باید تغییر کند: «محیط‌زیست اگر قرار است حفاظت کند، باید دستش باز باشد. نمی‌شود با وجود قوانینی از این دست کار را پیش برد و باید هرچه سریع‌تر تغییراتی در این مورد داده شود.»

در تمام سال‌های گذشته، یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های اصلاح قانون معادن، حذف الزام به استعلام از سازمان حفاظت محیط‌زیست و برخی دستگاه‌های مسئول پیش از صدور مجوزهای معدنی بوده است. این تغییر شاید در نگاه اول با هدف کوتاه کردن روند اداری و تسهیل سرمایه‌گذاری انجام شود، اما در عمل اختیار بررسی و اعلام نظر تخصصی درباره محل فعالیت معادن را محدود کرد. چراکه انتخاب محل معدن فقط یک تصمیم اقتصادی نیست. ممکن است محدوده‌ای که برای استخراج در نظر گرفته شده، در مجاورت یک زیستگاه حساس، منبع تأمین آب یا عرصه‌ای با ارزش طبیعی باشد. تشخیص این ملاحظات بر عهده دستگاه‌هایی است که اطلاعات و مسئولیت تخصصی آن را دارند و حذف استعلام، بدون پیش‌بینی یک سازوکار جایگزین، عاملی شده تا صدور مجوز بر بررسی پیامدهای فعالیت معدنی اولویت پیدا کند. ضمن اینکه تجربه تخریب برخی مناطق در جریان فعالیت‌های معدنی نشان داده است که ورود نهادهای نظارتی پس از آغاز عملیات، همیشه نمی‌تواند مانع خسارت شود. حالا در این شرایط، منطقه شکارممنوع خنار قرار است معادن جدید به خود ببیند و زندگی روستاییان اطراف منطقه، حیات‌وحش و اکوسیستمش تحت‌تأثیر قرار گیرد. مقاومت محلی‌ها و فعالان برای مقابله با آن ادامه دارد، اما آن‌ها ناامیدند و حافظی می‌گوید: «هرچه می‌گوییم، کسی صدای ما را نمی‌شنود.»

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

در نشست مشترک محیط‌زیست و مدیریت شهری بررسی شد؛

چالش‌ها و راهکارهای کنترل سگ‌های بلاصاحب در تهران

بررسی دلایل حضور حیات‌وحش در مراکز درمانی تهران؛

نقص در فنس‌کشی و مدیریت پسماند؛ عامل ورود گرازها به بیمارستان شهید لواسانی

در منطقه آزاد ارجمند؛

ثبت تصاویر ۴ قلاده خرس قهوه‌ای در ارتفاعات فیروزکوه

در دو عملیات جداگانه در مناطق کوهستانی؛

دستگیری دو گروه متخلف شکار در اقلید و کشف سه قبضه سلاح شکاری

گزارش عملکرد ۶ ماهه واحد حقوقی محیط‌زیست؛

ثبت و پیگیری ده‌ها پرونده تخلف زیست‌محیطی و وصول مطالبات در سیستان و بلوچستان

نخستین نشست «باشگاه ناجیان آفانیوس» برای حفاظت مشارکتی از تنوع زیستی برگزار شد

در نشست مشترک با مسئولان قضایی میبد مطرح شد؛

چالش‌های حفاظت از منطقه «مرور» و تأکید بر حمایت قاطع دستگاه قضا از محیط‌بانان

در هفت ماه نخست سال جاری؛

دستگیری ۱۸۹ متخلف زیست‌محیطی و کشف ادوات غیرمجاز شکار در کردستان

در جریان پایش‌های زیست‌محیطی و با همکاری همیاران طبیعت؛

کشف دو قبضه اسلحه شکاری و معرفی متخلفان به مراجع قضایی در کامیاران

در منطقه حفاظت‌شده آق‌داغ خلخال رخ داد؛

محکومیت ۷۵ ماه حبس برای شکارچیان غیرمجاز بز کوهی

بیشترین نظر کاربران

جاده‌کشی در زیستگاه پلنگ