پایان زندگی در نقطه آغاز

مرگ نوزادان همچنان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه نظام‌های سلامت در جهان است. در سال ۲۰۲۴، حدود ۲.۳ میلیون نوزاد در جهان طی ۲۸ روز نخست زندگی جان باختند و نرخ مرگ‌ومیر نوزادی به ۱۷.۲ مورد در هر هزار تولد زنده رسید. بر اساس آمار وزارت بهداشت، نرخ مرگ‌ومیر نوزادان در ایران به ۸.۲ مورد به‌ازای هر هزار تولد زنده رسیده است. بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت و یونیسف، تولد زودرس، عوارض حین تولد، عفونت‌های نوزادی و ناهنجاری‌های مادرزادی از مهم‌ترین علل مرگ نوزادان هستند و بخش قابل‌توجهی از این مرگ‌ها با مراقبت باکیفیت هنگام تولد و در روزهای نخست زندگی قابل پیشگیری است.

در چنین شرایطی، مرگ هم‌زمان یا در فاصله زمانی کوتاه، آن هم در یک بیمارستان و یک بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان، اتفاقی استثنایی و دردناک است که سخت می‌توان آن را ناشی از عللی دانست که یونیسف و سازمان جهانی بهداشت به‌عنوان علل عمومی و اصلی مرگ‌ومیر نوزادان معرفی می‌کنند. این اتفاق در دو ماه اخیر در یکی از بیمارستان‌های استان یزد رخ داده و پرونده این مرگ‌ها جنبه قضایی پیدا کرده است.

چهار مرگ نوزاد در دو ماه

نخستین مورد فوت نوزاد در بیمارستان «امام جعفر صادق(ع)» میبد، روز ۲۳ تیرماه ثبت شد و دو ماه بعد نیز مرگ‌های دیگری رخ داد. در مجموع، چهار مورد فوت نوزاد در این مرکز ثبت شد. در ادامه، به‌دلیل قابل‌قبول‌نبودن این اتفاق، علت آن در دست بررسی قرار گرفت و بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان نیز برای بررسی کامل مسائل فنی و درمانی تعطیل شد.

به گزارش «پیام ما» و به نقل از مهر، در حال حاضر تیم‌های تخصصی پرونده‌های مربوط به نوزادان را تشکیل داده‌اند و موضوعاتی از جمله وضعیت نیروی انسانی، تجهیزات پزشکی، عملکرد دستگاه‌ها و احتمال تأثیر قطع‌و‌وصل برق در این موارد را بررسی می‌کنند. همچنین برای بررسی دقیق‌تر موضوع، از وزارت بهداشت درخواست شده است تیم کارشناسی به یزد اعزام کند. یکی از نوزادان نیز برای بررسی علت فوت به پزشکی قانونی ارجاع شده است.

به گفته روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی یزد، هنوز علت قطعی فوت چهار نوزاد و احتمال وجود قصور یا تخلف مشخص نشده است. تعیین این موارد به اعلام نظر مراجع قانونی، از جمله پزشکی قانونی و سازمان نظام پزشکی، نیاز دارد و بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان بیمارستان میبد نیز تا تکمیل بررسی‌ها همچنان تعطیل است.

ورود مقام قضایی

از سوی دیگر، «سید محمد ابراهیم اقبالی»، دادستان عمومی و انقلاب یزد، نیز پس از این اتفاق اظهار کرد: «در پی فوت چهار نوزاد در بیمارستان میبد، پرونده‌ای در شعبه دوم بازپرسی دادسرای این شهرستان تشکیل شده است؛ استعلامات پزشکی لازم انجام شده و اجساد نوزادان برای تشخیص علت فوت به پزشکی قانونی ارسال شده است و در حال حاضر منتظر اعلام نظر کارشناسی این مرجع هستیم.»

دادستان عمومی و انقلاب شهرستان میبد ادامه داد: «سایر ابعاد موضوع از جمله احتمال قطعی برق، مشکلات زیرساختی و همچنین احتمال قصور پزشکی در حال بررسی است و مستندات و گزارش‌های مرتبط در فرایند تحقیقات قضایی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.»

اقبالی تأکید کرد: «در شرایط فعلی و تا این مرحله از تحقیقات، هیچ عاملی به‌عنوان علت قطعی فوت نوزادان مشخص نشده است و تحقیقات تا حصول نتیجه ادامه خواهد داشت.»

او با ابراز تأسف و تأثر از این حادثه، به خانواده‌های داغدار تسلیت گفت و افزود: «دستگاه قضایی ضمن همدردی با خانواده‌های این نوزادان، خود را در کنار آنان می‌داند و بررسی دقیق و همه‌جانبه موضوع را تا روشن‌شدن ابعاد و علل این حادثه با جدیت دنبال خواهد کرد.»

به گزارش «پیام ما» و به نقل از ایسنا، دادستان عمومی و انقلاب شهرستان میبد تصریح کرد: «چنانچه در جریان تحقیقات، قصور، تقصیر یا تخلفی احراز شود، دستگاه قضایی بدون اغماض و برابر قانون با عوامل مربوط برخورد خواهد کرد. پس از تکمیل بررسی‌ها و مشخص‌شدن نتایج کارشناسی و تحقیقات قضایی، نتایج از طریق مراجع مربوط به اطلاع مردم خواهد رسید.»

بررسی قصور احتمالی

پیش از این، معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد نیز با اشاره به این حادثه از بررسی پرونده فوت چهار نوزاد در بیمارستان شهرستان میبد خبر داد و اعلام کرد: «تیم‌های تخصصی ورود کردند؛ ارزیابی‌ها انجام شده و همه گزینه‌های احتمالی از جمله خطای پزشکی، تداخل دارویی، قطع برق، وضعیت تجهیزات و نیروی انسانی در حال بررسی است.»

او ادامه داد: «علت این امر که در بیمارستان امام جعفر صادق(ع) میبد رخ داده، همچنان در دست بررسی است و تعیین قصور یا کوتاهی احتمالی بر عهده مراجع قانونی از جمله پزشکی قانونی و سازمان نظام پزشکی است.»

به گفته او، در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۰ هزار تولد در استان یزد ثبت شد که از این تعداد، حدود ۱۸۰ نوزاد به دلایل مختلف از جمله نارس‌بودن، مشکلات مادرزادی و… فوت کردند: «این تعداد در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۴۰ مورد کاهش یافت و به دنبال این کاهش، وزارت بهداشت از دانشگاه علوم پزشکی یزد به دلیل کاهش آمار مرگ نوزادان از این دانشگاه قدردانی کرد.»

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد گفت: «از ۲۳ تیرماه امسال نخستین مورد فوت نوزاد در بیمارستان امام جعفر صادق(ع) میبد اتفاق افتاد و با توجه به موارد فوت نوزادان در این بیمارستان، موضوع بلافاصله مورد بررسی قرار گرفت.»

او افزود: «با توجه به اینکه طی حدود دو ماه، چهار مورد فوت نوزاد در این مرکز درمانی گزارش شد، موضوع برای دانشگاه علوم پزشکی نیز قابل‌قبول نبود؛ بنابراین بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) بیمارستان به‌منظور بررسی کامل موضوع از نظر فنی تعطیل شد.»

او با بیان اینکه پرونده‌های مربوط به این موارد مورد بررسی قرار گرفت، اظهار کرد: «تیم‌های مختلفی از معاونت درمان، دفتر پرستاری، بازرسی دانشگاه و ریاست دانشگاه برای بررسی موضوع تشکیل شد؛ همچنین از وزارت بهداشت درخواست شد تیم کارشناسی خود را برای بررسی این موضوع به یزد اعزام کند. حدود دو هفته قبل، جلسه‌ای در دفتر ریاست دانشگاه با حضور متخصصان و صاحب‌نظران این حوزه، دفتر پرستاری، مسئولان بیمارستان و تیم اجرایی بیمارستان امام جعفر صادق(ع) میبد برگزار شد و فرایند فوت نوزادان مورد بررسی قرار گرفت.»

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد با تأکید بر اینکه فوت نوزاد می‌تواند تحت تأثیر عوامل متعددی باشد، افزود: «پرونده‌های مربوط به این موارد به‌صورت کارشناسی بررسی شد تا مشخص شود چه عواملی می‌تواند در وقوع این اتفاق نقش داشته باشد. در این بررسی‌ها، سناریوهای مختلفی از جمله مشکلات انسانی، کمبود تجهیزات، مشکلات احتمالی ناشی از قطع‌و‌وصل برق و همچنین نقص احتمالی دستگاه‌ها و تجهیزات پزشکی مورد بررسی قرار گرفت؛ یکی از احتمالاتی که مطرح شده، موضوع قطع‌و‌وصل برق است، اما این موضوع تنها در حد یک احتمال مطرح شده و همچنان در حال بررسی است و نمی‌توان آن را به‌عنوان علت قطعی فوت اعلام کرد.»

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی یزد گفت: «یکی از نوزادان برای بررسی به پزشکی قانونی ارجاع شده و در زمان تشکیل جلسه بررسی نیز پاسخ پزشکی قانونی درباره علت فوت آماده نشده بود؛ بررسی فرایندهای دانشگاه و اینکه آیا در روند ارائه خدمات درمانی مشکلی وجود داشته یا نیاز به اصلاح فرایندی هست، وظیفه دانشگاه علوم پزشکی است، اما تعیین علت قطعی مرگ، قصور یا تخلف بر عهده مراجع قانونی از جمله پزشکی قانونی و سازمان نظام پزشکی است. دانشگاه علوم پزشکی در این مرحله تنها می‌تواند فرایندهای درمانی و اجرایی را بررسی و در صورت وجود مشکل، نسبت به اصلاح آن‌ها اقدام کند و اعلام علت قطعی فوت یا قصور احتمالی نیازمند نظر مراجع ذی‌صلاح است.»

اتفاق مشکوک از نظر وزارت بهداشت

«حسین کرمانپور»، سخنگوی وزارت بهداشت، در گفت‌وگو با «پیام ما» این حادثه را مشکوک و غیرقابل‌قبول دانست و اظهار کرد: «این وزارتخانه هم به پرونده ورود کرده و علت آن را در دست بررسی قرار داده است.»

او با بیان اینکه مسئولان دانشگاه علوم پزشکی یزد برای تشریح این اتفاق در وزارت بهداشت حضور پیدا کرده‌اند، گفت: «بررسی این اتفاق آغاز شده و نتایج آن نیز به‌زودی مشخص می‌شود.»

کرمانپور با بیان اینکه فوت یک نوزاد هم غیرقابل‌قبول است، تصریح کرد: «تا امروز چنین اتفاقی در یک NICU رخ نداده و بنابراین، هم از لحاظ علمی و هم به لحاظ انسانی، چنین اتفاقی مشکوک و غیرقابل‌قبول است.»

رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت یادآور شد: «شکایت‌هایی انجام شده و در انتظار نتایج آن هستیم. ضمن اینکه نخست NICU بیمارستان تعطیل شده و تمامی ابعاد این ماجرا بررسی و نتایج آن اعلام می‌شود.»

مرگ چهار نوزاد در فاصله‌ای کوتاه در یک NICU، حتی پیش از مشخص‌شدن علت قطعی، زنگ خطری جدی درباره ایمنی خدمات درمانی، به‌ویژه برای نوزادان و کودکانی است که نسل آینده هر جامعه‌ای را تشکیل می‌دهند. هرگونه خطایی، چه عمدی و چه غیرعمدی، بی‌شک باید پیگیری شود و از تکرار آن جلوگیری کرد. اکنون با تعطیلی این بخش و ورود هم‌زمان وزارت بهداشت و دستگاه قضایی، انتظار خانواده‌ها و افکار عمومی تنها روشن‌شدن علت مرگ‌ها نیست؛ بلکه باید مشخص شود آیا نقص در تجهیزات، زیرساخت، قطعی برق، خطای نیروی انسانی یا فرایند درمانی در این فاجعه نقشی داشته است و برای جلوگیری از تکرار آن چه برنامه‌ای در نظام سلامت کشور اجرا می‌شود.