هتل‌های سبز در تنگنای تأمین مالی

هفته گردشگری از پنجم مهرماه آغاز شده است؛ هفته‌ای که همه را به یاد مکان‌هایی می‌اندازد که به آن‌ها سفر کرده و از اقامت در آن‌ها لذت برده‌اند. اما گردشگری تنها به معنای سفر، فارغ از مسئولیت نیست. در واقع، هفته گردشگری می‌تواند فرصتی برای بررسی ابعاد مختلف این حوزه باشد؛ ابعادی که شاید در وهله اول نادیده گرفته شده و از چشم پنهان مانده‌اند. یکی از این ابعاد، بررسی تأسیسات گردشگری مانند هتل‌ها و اقامتگاه‌ها از نظر پایداری و سبز بودن است.

در تعریف رسمی، هتل سبز یا پایدار به هتلی گفته می‌شود که با هدف کاهش اثرات منفی فعالیت‌های گردشگری بر محیط‌زیست، مصرف انرژی و آب، تولید پسماند و فاضلاب، انتشار گازهای گلخانه‌ای و مصرف منابع را مدیریت و کاهش می‌دهد و هم‌زمان به اقتصاد محلی، جامعه میزبان و حفاظت از تنوع زیستی توجه می‌کند. بنابراین، سبز بودن مجموعه‌ای از اقدامات در حوزه‌های انرژی، آب، پسماند، ساختمان و مصالح، غذا، حمل‌ونقل، تنوع زیستی، انتشار کربن و مسئولیت اجتماعی را دربرمی‌گیرد.

معیارهای متنوع سبز بودن

برای تشخیص اینکه آیا اقامتگاهی سبز است یا با آن فاصله زیادی دارد، معیارهای جهانی متنوعی وجود دارد که الگویی برای همه کشورها هستند. یکی از آن‌ها استاندارد شورای جهانی گردشگری پایدار (GSTC) است که معیارهای اصلی آن شامل پایش منظم مصرف آب و انرژی، تعیین هدف برای کاهش مصرف، افزایش استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و مدیریت انتشار کربن می‌شود.

گرین گلوب (Green Globe) نیز نظامی برای استانداردگذاری و گواهی‌دهی به کسب‌وکارهای گردشگری است. این نظام بر اندازه‌گیری مصرف آب و انرژی، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، مدیریت فاضلاب و کاهش و بازیافت پسماند تأکید دارد.

گرین کی (Green Key) نیز یکی دیگر از نظام‌های گواهی‌دهی است که به بنیاد آموزش محیط‌زیست تعلق دارد و شاخص‌های خود را دارد. در این برنامه، سبز بودن هتل به اقدامات روزمره گره خورده است. شاخص‌های آن، از ثبت و کاهش مصرف آب و انرژی گرفته تا مدیریت فاضلاب، تفکیک و کاهش پسماند، استفاده از تجهیزات کم‌مصرف و خرید پایدار را دربرمی‌گیرد. در این چارچوب، حتی رفتار مهمانان و آموزش کارکنان نیز بخشی از ارزیابی پایداری هتل محسوب می‌شود. بنابراین، سبز بودن هتل صرفاً به استفاده از فناوری‌های متعدد محدود نمی‌شود، بلکه نحوه رفتار کارکنان و مسافران را نیز دربرمی‌گیرد.

در راستای دستیابی به هتل‌های سبز در ایران نیز تلاش‌هایی انجام شده است. در خردادماه امسال، «محمد جهانشاهی»، دبیر کمیته ملی طبیعت‌گردی و گردشگری سبز وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، از اجرای طرح «برق سبز گردشگری» با هدف توسعه نیروگاه‌های خورشیدی کوچک‌مقیاس در تأسیسات گردشگری کشور خبر داد و گفت: «با تکمیل زیرساخت‌های اجرایی و مالی، این طرح می‌تواند در یک بازه سه‌ساله به ظرفیت تولید ۵۰ مگاوات برق تجدیدپذیر برسد.»

تأمین مالی راه‌اندازی نیروگاه‌ها با مشکل روبه‌روست

دبیر کمیته ملی طبیعت‌گردی و گردشگری سبز کشور درباره طرح ۵۰ مگاواتی تأمین برق اقامتگاه‌های مختلف از انرژی پاک به «پیام ما» می‌گوید: «به نظر ما این ظرفیت در گردشگری وجود دارد. نزدیک به ۴ هزار اقامتگاه بوم‌گردی وجود دارد که ۳ هزار مورد از آن‌ها آمادگی چنین کاری را دارند. از ۱۴۰۰ هتل هم دست‌کم ۵۰۰ هتل به انجام این کار علاقه‌مندند. در میان واحدهای بین‌راهی نیز به‌دلیل شرایط اقلیمی و وجود زمین، ۱۵۰۰ واحد از ۳۰۰۰ واحد توانایی انجام این کار را دارند.»

به اعتقاد او، اگر بخش‌هایی با توانایی مالی از این طرح حمایت کنند، می‌توان از این ظرفیت استفاده کرد: «برای همین، ما پروژه ملی برق سبز گردشگری را تعریف کردیم. برای احداث نیروگاه‌های ۵، ۱۰، ۲۰ تا ۵ مگاواتی اعلام آمادگی کردیم؛ البته اکثریت نیروگاه‌های موردنظر ما ۵ کیلوواتی بودند.»

جهانشاهی از ناموفق بودن رایزنی‌های آن‌ها با بانک‌های مختلف برای تأمین مالی این طرح می‌گوید و ادامه می‌دهد: «پس از آن، با یکی از پلتفرم‌هایی که خرده‌فروش برق خورشیدی است، به توافق رسیدیم تا از مسیری که آن‌ها ما را هدایت می‌کنند، هتل‌های خود را به سمت راه‌اندازی نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس پیش ببریم. چند نشست و کارگاه آنلاین نیز درباره این موضوع با حضور کارشناسان برق خورشیدی و متقاضیان برگزار شد. تعدادی از شرکت‌کنندگان هم مسیر فنی را پیش بردند و مستندات خود را تکمیل کردند. اما حالا که به مرحله تأمین منابع رسیده‌ایم، فرایند بسیار کند شده و از چابکی لازم برخوردار نیست.»

به گفته او، پروژه آن‌طور که انتظار داشتند پیش نرفته است: «این فرایند بسیار آهسته پیش می‌رود و در مقایسه با کشورهای دیگر، سرعت لازم را ندارد. همین امر بسیاری از متقاضیان را دلسرد و بی‌انگیزه کرده است. در حال حاضر، به‌دنبال این هستیم که بتوانیم منابع مالی را به‌صورت مستقل تأمین کنیم. بخش تسهیلات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی هم قول داده است بخشی از منابع را تأمین کند.»

او توضیح می‌دهد: «در فاز اول قرار است ۵۰۰ اقامتگاه تجهیز شوند و بین ۸ تا ۱۰ مگاوات برق تولید کنند. البته بعضی تأسیسات گردشگری، اقامتگاه‌های بوم‌گردی، هتل‌ها و واحدهای بین‌راهی به‌طور مستقل کار خود را شروع کرده‌اند، اما این اقدامات هنوز گسترده و فراگیر نیست و به نتیجه‌ای که مدنظر ما بوده، نرسیده است.»

چرا استفاده از انرژی سبز در هتل‌ها لازم است؟

«امین زنگنه»، دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر ایران، درباره چرایی استفاده از پنل‌های خورشیدی برای تأمین برق هتل‌ها و اقامتگاه‌ها به «پیام ما» می‌گوید: «اگر قرار باشد از نگاه اقتصادی و بازگشت سرمایه به استفاده از انرژی‌های پاک نگاه کنیم، در حال حاضر و با توجه به قیمت ارز و تهیه تجهیزات، این کار به‌صرفه نیست. اما برای یک هتل مسائل مهم دیگری هم وجود دارد. برای مثال، اگر مسافری در هتل با قطعی برق مواجه شود، این قطعی تأثیر زیادی بر برند هتل می‌گذارد و موجب کاهش مراجعه مسافران به آن هتل می‌شود.»

او دو راه جایگزین را معرفی می‌کند: «این هتل باید از موتور دیزل یا پنل‌های خورشیدی استفاده کند. حالا با توجه به ناترازی گازوئیل، استفاده از موتور دیزل راه‌حل پایدار و منطقی‌ای به نظر نمی‌رسد. پس حتی از جنبه تأمین برق پایدار، بهترین راه‌حل استفاده از انرژی خورشیدی است.»

برای پایداری هتل‌ها و اقامتگاه‌ها نباید به انرژی پاک بسنده کرد

به گفته زنگنه، گردشگری سبز و پایدار نباید صرفاً به استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر محدود شود: «برق فقط بخشی از صنعت سبز را تشکیل می‌دهد. اهمیت مسئله‌ای مانند بهینه‌سازی مصرف انرژی، اگر بیشتر از استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر نباشد، کمتر نیست. اگر کسی ادعای سبز بودن می‌کند، نباید از وسایل برقی پرمصرف استفاده کند. حتماً باید برنامه‌ریزی‌هایی انجام شود تا بدانیم با چه روش‌هایی می‌توان مصرف انرژی، شامل برق، گاز و آب، را کاهش داد.»

او همچنین بر ضرورت بازرسی سیستم‌های سرمایشی و گرمایشی تأکید می‌کند: «البته نه‌فقط در ایران، بلکه در کشورهای دیگر نیز درباره این موضوع مشکل وجود دارد. معمولاً سیستم‌های تأسیساتی هتل‌ها پیچیده‌اند و بعد از راه‌اندازی، دیگر کسی از ترس خراب شدن سیستم به آن‌ها دست نمی‌زند. در کشورهای دیگر، متخصصی از طرف دولت به هتل‌ها می‌رود و این تأسیسات را بررسی می‌کند. اما دولت ما به فکر این موضوعات نیست.»

دبیر انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر ایران از شاخص‌های دیگر تشخیص سبز بودن یک هتل می‌گوید: «اگر هتلی سیستم تفکیک زباله نداشته باشد، نمی‌توان باور کرد که هتلی سبز است. همچنین باید میزان مصرف آب و بازچرخانی آن را نیز در نظر گرفت. اگر همه اجزای این بسته کامل شود، می‌توان چنین هتلی را سبز نامید، اما فقط با یک پنل روی سقف نمی‌توان ادعای سبز بودن کرد.»

هتل‌های سبز شاخص‌های متنوع دارند

دبیر کمیته ملی طبیعت‌گردی و گردشگری سبز کشور نیز معتقد است که راه‌اندازی نیروگاه‌های خورشیدی به‌تنهایی نشان‌دهنده سبز بودن تأسیسات گردشگری نیست. به همین دلیل، درباره دیگر ویژگی‌های هتل‌های سبز توضیح می‌دهد: «برای تعیین سبز بودن اقامتگاه‌ها، پروژه دیگری با نام «نشان هتل سبز» تعریف شده است. شاخص‌های این نشان محورهای مختلفی را دربرمی‌گیرد. مدیریت منابع آب، مدیریت انرژی، مدیریت پسماند و مسئولیت‌های اجتماعی و فرهنگی، بخشی از این شاخص‌هاست. اولین دوره این نشان پارسال برگزار شد و فراخوان دور دوم آن در اواخر مهرماه اعلام می‌شود. شاخص‌های امسال نیز شامل هفت محور و ۶۰ معیار است؛ از جمله خرید سبز، مشارکت مهمان در فرایندها، مشارکت کارمندان و منابع انسانی و معیارهای بسیار دیگر که براساس استانداردهای جهانی مانند گرین کی (Green Key) و گرین گلوب (Green Globe) تدوین شده‌اند.

البته مدل ما با توجه به شرایط کشور، مانند کمبود آب، بومی شده است. به همین دلیل، میزان مصرف آب و انرژی در کشور ما پررنگ‌تر از موضوعی مانند کربن‌زدایی است.»

به گفته جهانشاهی، این شاخص‌ها طی یکی‌دو هفته آینده نهایی می‌شوند و فراخوان آن‌ها در اواخر مهرماه منتشر می‌شود. «در زمستان هم هتل‌های برگزیده معرفی می‌شوند. سال گذشته نیز ۱۲ هتل توانستند برنده این نشان شوند. تنوع هتل‌ها هم چشمگیر بود؛ از هتل کپری قلعه‌گنج تا هتل‌های سنتی در شهرهایی مانند یزد و هتل‌های مدرن‌تری مانند هتل آراز نوشهر و هتل آریا باستان گنج. حتی هتل‌های بازسازی‌شده‌ای مانند پارسیان آزادی نیز در این فهرست جای داشتند.»