«آرش نبی‌زاده»، مدیرعامل اتحادیه پرورش‌دهندگان ماهیان سردابی، در گفت‌وگو با «پیام ما» از چالش‌های تولید ماهیان سردابی، آب‌بهای سنگین، قطعی برق، حذف حمایت‌های دولتی و ضرورت حرکت این صنعت به‌سمت صادرات می‌گوید. به گفته او، پرورش ماهیان سردابی در صورت استفاده از آب‌های جاری و منابع سطحی، نه‌تنها مصرف‌کننده واقعی آب نیست، بلکه می‌تواند پیش از ورود آب به بخش کشاورزی، از آن استفاده کند و آب خروجی را در اختیار این بخش قرار دهد.

برای شروع، ماهیان سردابی دقیقاً به چه ماهیانی گفته می‌شود و چه تفاوتی با سایر آبزیان دارند؟

در بخش پرورش آبزیان، به‌طورکلی دو بخش سردابی و گرمابی داریم و دما یکی از ملاک‌های اصلی تفکیک آنهاست. ماهیان سردابی به آب خنک نیاز دارند و معمولاً در دمای کمتر از ۲۰ درجه سانتی‌گراد رشد مناسبی دارند. به همین دلیل، مناطق کوهستانی، آب چشمه‌ها و چاه‌هایی که دمای آب آنها پایین‌تر است، برای پرورش این ماهیان مناسب‌تر هستند.

قزل‌آلا مهم‌ترین گونه در این بخش است. البته ماهیان دیگری هم در این گروه قرار می‌گیرند. ماهی خال‌قرمز از گونه‌های بومی ماست و ماهی آزاد دریای خزر نیز از گونه‌های ارزشمند سردابی محسوب می‌شود. قزل‌آلای رنگین‌کمان البته گونه‌ای وارداتی است، اما حدود ۷۰ سال است که در ایران تولید می‌شود و عملاً با صنعت آبزی‌پروری کشور عجین شده است. نخستین مزرعه پرورش آن نیز در سال ۱۳۳۶ در کرج ایجاد شد.

صنعت ماهیان سردابی در شرایطی فعالیت می‌کند که کشور هم با تغییر اقلیم و کم‌آبی مواجه است و هم آثار جنگ و تحولات اقتصادی و ارزی را تجربه کرده است. وضعیت تولید در این شرایط چگونه است؟

واقعیت این است که شرایط تولید خوب نیست. اگر پای صحبت هر تولیدکننده‌ای بنشینید، به‌ویژه کسانی که با موجود زنده سروکار دارند، کمتر کسی می‌گوید شرایط تولید مناسب است. دلایل مختلفی وجود دارد؛ از افزایش قیمت نهاده‌ها و هزینه تولید گرفته تا کاهش قدرت خرید مردم. مسئله آب هم یکی از موضوعات جدی ماست.

از طرف دیگر، حمایت‌های دولتی که در گذشته وجود داشت، روزبه‌روز کمتر شده است. اقتصاد ما کاملاً آزاد نیست؛ بنابراین در بخش تولید، به‌ویژه آبزی‌پروری، همچنان به حمایت دولت نیاز داریم. سرعت حذف حمایت‌ها به حدی زیاد است که تولیدکننده فرصت تطبیق پیدا نمی‌کند و بسیاری از واحدها آسیب می‌بینند یا از چرخه تولید خارج می‌شوند.

برای نمونه، سال گذشته با حذف ارز ترجیحی مواجه شدیم. دولت برای تأمین نیاز بخش دام و طیور اقداماتی انجام داد، اما در بخش آبزیان عملاً اتفاق خاصی نیفتاد و فقط یک دوره سه‌ماهه برای تطبیق در نظر گرفته شد؛ درحالی‌که دوره پرورش ماهیان سردابی بیش از ۹ ماه است. در جنگ اخیر نیز یکی از نخستین بخش‌هایی که آسیب دید، آبزی‌پروری بود؛ چون این بخش هنوز در زمره کالاهای استراتژیک یا اولویت‌دار قرار نگرفته است.

با توجه به بحران آب، آیا اساساً منطقی است که از منابع آبی کشور برای تولید آبزیان استفاده کنیم؟

اتفاقاً یکی از محاسن بزرگ آبزیان همین است. در محاسبه آب مجازی، میزان آب موردنیاز برای تولید یک کیلوگرم گوشت ماهی، به‌مراتب کمتر از بسیاری از پروتئین‌های حیوانی است. ما در بخش سردابی از آب‌های جاری استفاده می‌کنیم؛ یعنی آب چشمه یا رودخانه وارد مزرعه می‌شود و پس از عبور از آن، از مزرعه خارج می‌شود. در این فرایند، آب عملاً مصرف نمی‌شود. حتی آب خروجی می‌تواند در بخش‌های دیگر کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد.

دیدگاه ما این است که استفاده از منابع زیرزمینی برای پرورش ماهیان سردابی درست نیست. وقتی برای پرورش ماهی نیاز به جریان دائمی آب دارید، برداشت مستمر از چاه می‌تواند به منابع آب زیرزمینی آسیب بزند؛ اما اگر از آب‌های جاری، چشمه‌ها و منابع سطحی که در حال حرکت هستند استفاده کنیم، پیش از آنکه آب وارد بخش کشاورزی شود، می‌توانیم از آن برای تولید آبزیان استفاده کنیم.

با وجود این، شما سال‌هاست با وزارت نیرو بر سر آب‌بها اختلاف دارید. مسئله دقیقاً چیست؟

ما تقریباً از سال ۱۳۸۰ به‌شکل جدی با «وزارت نیرو» درخصوص حقابه و آب‌بها مشکل داریم. از حدود سال ۱۳۹۰ این موضوع به یک بحران جدی تبدیل شد؛ چون قیمت‌هایی که وزارت نیرو برای آب محاسبه می‌کرد، از ساختار معمول خارج شد.

در ماده ۲۱ «قانون حفاظت و بهره‌برداری از منابع آبزی»، بندی وجود دارد که مبنای تعیین قیمت آب قرار گرفته است و ما به‌شدت به آن اعتراض داریم؛ چون معتقدیم این موضوع باید طبق «قانون توزیع عادلانه آب» تعیین شود.

در ماده ۳۳ قانون توزیع عادلانه آب، وضعیت آب‌بها در بخش کشاورزی و صنعت مشخص است و تعیین قیمت باید با حضور «وزارت جهاد کشاورزی» و وزارت نیرو و در چارچوبی مشخص انجام شود؛ اما در مورد ما چنین اتفاقی نمی‌افتد.

وزارت نیرو بابت آبی که از مزرعه عبور می‌کند، مبلغ قابل‌توجهی دریافت می‌کند و پس از خروج این آب از مزرعه، مجدداً همین آب را به مزارع پایین‌دست نیز می‌فروشد؛ درحالی‌که در مقابل این مبلغ، خدمات مشخصی، ازجمله کنترل سیلاب، به تولیدکننده ارائه نمی‌شود.

یعنی معتقدید آب یک‌بار وارد مزرعه می‌شود، اما وزارت نیرو از چند مزرعه بابت همان آب پول دریافت می‌کند؟

نبی‌زاده: دقیقاً. فرض کنید آب از یک مسیر عبور می‌کند و وارد مزرعه اول می‌شود. بعد از آن وارد مزرعه دوم و سپس مزرعه سوم می‌شود. وزارت نیرو از هر مزرعه آب‌بها دریافت می‌کند، درحالی‌که آب همچنان در حال حرکت است و مصرف واقعی اتفاق نیفتاده است.

حتی آب خروجی از مزرعه ما در پایین‌دست می‌تواند در اختیار کشاورز قرار گیرد و او از همان آب استفاده کند. بااین‌حال، بابت آن نیز آب‌بها دریافت می‌شود.
ما بارها اعتراض کرده‌ایم. موضوع را با مجلس و «شورای گفت‌وگو» نیز پیگیری کرده‌ایم و حتی درباره آب‌هایی که نهایتاً به دریا می‌ریزند، موضوع را از مسیر «دیوان عدالت اداری» دنبال کرده‌ایم. در استان‌های مازندران، گیلان و گلستان در این زمینه اقداماتی انجام شده است، اما در استان‌هایی مانند چهارمحال‌وبختیاری و لرستان که بخش قابل‌توجهی از تولید ماهیان سردابی کشور در آنها انجام می‌شود، هنوز مشکل پابرجاست.

این آب‌بها چه سهمی از هزینه تولید دارد؟

در گذشته گفته می‌شد آب‌بها حدود یک تا سه درصد قیمت تمام‌شده در بخش کشاورزی است، اما برای آبزیان شرایط متفاوت است. اگر هزینه آب‌بها را به‌ازای هر کیلوگرم محصول محاسبه کنیم، رقم پرداختی برای ماهی تقریباً ۱۰ برابر مرغ است؛ درحالی‌که ما مصرف واقعی آب نداریم. ما از این بابت هم اعتراض داریم که چرا باید بابت افزایش بهره‌وری آب جریمه شویم.

ما حدود ۱۰ سال است که به‌سمت مکانیزه‌کردن مزارع رفته‌ایم. مکانیزه‌شدن یعنی بازچرخانی آب. مثلاً اگر ۲۰ لیتر در ثانیه آب وارد مزرعه شود، همان آب را می‌توانیم چندین بار در داخل سیستم بچرخانیم و بهره‌وری را افزایش دهیم.

با این کار، میزان تولید بالا می‌رود، مصرف آب تغییر نمی‌کند و حتی بهره‌وری آب بیشتر می‌شود؛ اما وزارت نیرو با افزایش تولید، آب‌بهای بیشتری از ما دریافت می‌کند. یعنی من با همان ۲۰ لیتر آب، با سرمایه‌گذاری و مکانیزاسیون، تولیدم را از ۱۰ تن به ۳۰ تن می‌رسانم و بعد بابت این افزایش تولید، آب‌بهای بیشتری پرداخت می‌کنم. درواقع بابت افزایش بهره‌وری جریمه می‌شوم.

آیا استفاده از آب چاه را در همه شرایط رد می‌کنید؟

برای پرورش دائمی آبزیان، بله؛ با حفر چاه برای این منظور مخالفیم. آبزی‌پروری یک فعالیت ۲۴ساعته است و به آب جاری به‌طور دائم نیاز دارد. اگر مجوز چاه برای تولید آبزیان داده شود، باید منطقه از نظر منابع آبی بسیار غنی باشد؛ چون برداشت دائمی از آن منبع می‌تواند به منابع زیرزمینی آسیب بزند.

اما یک حالت دومنظوره داریم که با آن مشکلی نداریم. مثلاً در فصل کشت، کشاورز چاه خود را برای آبیاری روشن می‌کند. ما می‌گوییم پیش از اینکه این آب وارد زمین کشاورزی شود، می‌توان از آن برای پرورش آبزیان استفاده کرد. در این حالت، آب ابتدا وارد بخش آبزی‌پروری می‌شود و بعد برای کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ اما اینکه بعد از پایان فصل کشت، چاه صرفاً برای پرورش ماهی روشن بماند، از نظر ما درست نیست.

چند درصد مزارع ماهیان سردابی از چاه استفاده می‌کنند؟

آمار دقیقی در اختیار ندارم. بسیاری از مجوزهای چاه مربوط به سال‌های دور است. از حدود سال ۱۳۹۰ به بعد، حساسیت وزارت نیرو بیشتر شد و ما هم صراحتاً اعلام کردیم با صدور مجوز جدید برای چاه با هدف پرورش آبزیان مخالفیم.

مجوزهایی که در گذشته صادر شده‌اند، برای تولیدکننده حق ایجاد کرده‌اند. اگر دولت بخواهد این مجوزها را لغو کند، باید هزینه و خسارت تولیدکننده را بپردازد؛ چون این تصمیم و سیاست قبلی دولت بوده است. البته این اقدامی منطقی است؛ چراکه هزینه برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی بسیار بیشتر از خسارتی است که دولت برای لغو مجوز بهره‌برداری از چاه به مزارع پرورش ماهی پرداخت می‌کند. اما در مورد مجوزهای جدید، ما با این موضوع موافق نیستیم.

یکی از استدلال‌های مطرح‌شده درباره آب خروجی مزارع این است که ممکن است داروها یا مواد ضدعفونی‌کننده وارد آب شوند و برای کشاورزی پایین‌دست مشکل ایجاد کنند. این نگرانی را تأیید می‌کنید؟

خیر. مواد ضدعفونی‌کننده‌ای که در آبزی‌پروری استفاده می‌شوند، مجاز هستند و استفاده از آنها تحت نظارت دامپزشکی و محیط‌زیست انجام می‌شود. این مواد مجوزهای لازم را دارند و پس از مدتی نیز در محیط از بین می‌روند.

در سال‌های دور یک مورد ماده ضدعفونی‌کننده وجود داشت که بعداً مشخص شد نباید استفاده شود و پس از ابلاغ، مصرف آن متوقف شد؛ اما درحال‌حاضر گزارشی نداریم که ماده خاصی در آبزی‌پروری استفاده شود و باعث آلودگی آب خروجی و آسیب به محیط‌زیست یا بخش کشاورزی شود.

با توجه به این شرایط، آیا پرورش آبزیان با هدف صادرات می‌تواند برای ایران توجیه اقتصادی و محیط‌زیستی داشته باشد؟

بله، به‌شرط اینکه از منابع آبی درست استفاده کنیم. آبزیان فقط یک درصد از تولید بخش کشاورزی کشور را تشکیل می‌دهند، اما حدود ۱۰ درصد از ارزش اقتصادی تولیدات این بخش را به خود اختصاص می‌دهند.

مزارع پرورش ماهی در داخل خاک کشور معمولاً در اراضی‌ای احداث می‌شوند که قابلیت کشت‌وکار ندارند؛ بنابراین منابع خاک کشور را تحت فشار قرار نمی‌دهند. از طرف دیگر، ما منابع مختلفی داریم؛ آب شور، منابع دریایی، پرورش در قفس و آب‌های جاری. در بخش سردابی نیز می‌توان از آب‌هایی استفاده کرد که در حال حرکت هستند و پیش از ورود به بخش کشاورزی، عملاً استفاده دیگری از آنها نمی‌شود.

اگر قرار باشد از این منابع برای تولید محصولی استفاده کنیم که علاوه بر تأمین پروتئین، ارزآوری هم داشته باشد، به نظرم کار منطقی است.

درحال‌حاضر وضعیت صادرات ماهیان سردابی چگونه است؟

بازار جهانی طالب ماهی ماست. مشکل این است که تولید قزل‌آلا در ایران از ابتدا با محوریت بازار داخلی شکل گرفته بود. دولت هم به‌دنبال افزایش مصرف آبزیان و آوردن ماهی سر سفره مردم بود.

سرانه مصرف آبزیان در ایران پایین است. در برخی کشورها این رقم بسیار بالاتر است؛ بنابراین تمرکز اصلی ما سال‌ها بازار داخلی بود. اما امروز شرایط تغییر کرده است. مردم قدرت خرید گذشته را ندارند و قیمت تمام‌شده تولید هم بالا رفته است. ما بنگاه اقتصادی هستیم، خیریه نیستیم. اگر تولید سودده نباشد، نمی‌توانیم ادامه دهیم؛ بنابراین ناچاریم به‌سمت صادرات برویم.

از چه زمانی صادرات قزل‌آلا را به‌شکل جدی دنبال کردید؟

نخستین صادرات اتحادیه با مدیریت بنده در سال ۱۳۹۵ به روسیه انجام شد. آنجا متوجه شدیم بازار جهانی تا چه اندازه به ماهی ما علاقه‌مند است.
حتی در بحث وزن و اندازه ماهی هم نگاه ما تغییر کرد. ما در بازار داخلی معمولاً قزل‌آلا را با وزن حدود ۴۰۰ گرم مصرف می‌کردیم، اما برای صادرات متوجه شدیم بازار ماهی‌های بزرگ‌تر را می‌خواهد و باید به‌سمت تولید ماهی بالای دو کیلوگرم برویم. این موضوع حتی ساختار تولید را تغییر داد.

آیا تولیدکنندگان برای صادرات، استانداردهای جهانی را رعایت می‌کنند؟

استانداردهای صادراتی فقط به کیفیت گوشت ماهی محدود نمی‌شود. بحث محیط‌زیست، منابع آبی، شرایط کارگران، حفظ گونه‌ها و بسیاری موضوعات دیگر مطرح است. درحال‌حاضر کیفیت گوشت ماهیان تولید داخل کاملاً قابل‌دفاع است.

اتحادیه هم یکی از برنامه‌های جدی خود را نزدیک‌کردن تولید به استانداردهای روز دنیا قرار داده است. البته رعایت این استانداردها هزینه تولید را افزایش می‌دهد. وقتی هزینه بالا برود، ممکن است بازار داخلی قدرت خرید نداشته باشد. به همین دلیل باید بازار صادراتی را جدی بگیریم.

در این مسیر، اتحادیه برای شناسایی و ردیابی محصولات چه برنامه‌ای دارد؟

ما وارد بحث شناسه‌دارکردن مزارع شده‌ایم. «قانون افزایش بهره‌وری» این وظیفه را به وزارت جهاد کشاورزی داده بود، اما این موضوع مغفول مانده بود. ما دیدیم اگر بخواهیم وارد بازار صادرات شویم، چاره‌ای نداریم جز اینکه مزارع را شناسایی و محصولات را قابل‌ردیابی کنیم.

در همین راستا، با «سازمان شیلات» تفاهم‌نامه‌ای امضا کرده و «سامانه جامع آبزی‌پروری کشور» با نام «سجاک» را راه‌اندازی کرده‌ایم. تاکنون نزدیک به دو هزار مزرعه شناسایی شده است.

در ادامه، رتبه‌بندی مزارع را نیز با همکاری «سازمان دامپزشکی» انجام می‌دهیم. هدف این است که درنهایت روی محصول کد QR قرار گیرد تا مصرف‌کننده بتواند بفهمد ماهی از کدام مزرعه آمده و تحت چه شرایط مدیریتی تولید شده است.

این موضوع به ایجاد برند هم کمک می‌کند. مصرف‌کننده باید بتواند بداند محصولی که خریداری کرده، در چه شرایطی تولید شده است و اگر از آن راضی بود، دوباره همان محصول را از همان مزرعه خریداری کند.

یعنی هدف این است که ردیابی از زمان ورود تخم چشم‌زده ــ تخم ماهی بارور ــ به مزرعه آغاز شود؟

دقیقاً. درحال‌حاضر بخش زیادی از ردیابی در صادرات، از مرحله فرآوری به بعد انجام می‌شود و آزمایش‌ها و کنترل‌ها در همان مراحل صورت می‌گیرد؛ درحالی‌که دنیا می‌گوید باید از زمان ورود تخم چشم‌زده، بچه‌ماهی و مراحل پرورش، فرایند تولید کاملاً قابل‌رصد باشد. امیدواریم طی سه تا پنج سال آینده بتوانیم کل مزارع کشور را به این سمت هدایت کنیم.

یکی از مسائل جدی تولیدکنندگان در سال جاری، حامل‌های انرژی و به‌ویژه برق است. قطعی برق چه اثری بر مزارع ماهیان سردابی دارد؟

قطعی برق در آبزی‌پروری با بسیاری از بخش‌های کشاورزی متفاوت است. کشاورز می‌تواند آبیاری را از صبح به شب منتقل کند، اما ماهی را نمی‌توان منتظر گذاشت.

ماهی در تراکم بالا نگهداری می‌شود و به‌محض قطع برق، سیستم‌های اکسیژن‌رسانی و مکانیزاسیون از کار می‌افتند. اگر برق حدود ۱۰ دقیقه قطع شود، ممکن است بخش عمده محصول از بین برود؛ بنابراین قطعی برق برای ما یک موضوع حیاتی است.

وزارت نیرو در این زمینه تا حدی همکاری کرد و تلاش شد در مناطقی که مزارع پرورش ماهی وجود دارد، قطعی برق مدیریت شود، اما مشکل همچنان وجود دارد.

اگر برق قطع شود، تولیدکننده باید از ژنراتور استفاده کند. آیا برای تأمین سوخت این ژنراتورها حمایت می‌شوید؟

تا سال گذشته سهمیه سوخت داشتیم، اما امسال یک‌باره اعلام شد که بخش سردابی باید سوخت را براساس قیمت فوب خلیج فارس خریداری کند.
ما به شیلات گفتیم اگر قرار است برق مزرعه قطع شود، باید سوخت اضطراری برای حفظ تولید تأمین شود. ما از ابتدا درخواست سوخت نکرده بودیم؛ اما وقتی برق قطع می‌شود، مجبوریم برای حفظ ماهی از ژنراتور استفاده کنیم.

در چنین شرایطی، به ما اعلام شد که باید گازوئیل خود را با قیمت فوب خلیج فارس خریداری کنیم؛ یعنی به نرخی که گازوئیل از کشور صادر می‌شود.
بسیاری از مزارع ما در نقاط دورافتاده و صعب‌العبور قرار دارند. گاهی تولیدکننده باید ۷۰ یا حتی ۱۰۰ کیلومتر در جاده خاکی حرکت کند تا به مزرعه برسد. برخی مزارع نیز اساساً به شبکه برق دسترسی ندارند و از سوخت برای پمپاژ و تجهیزات استفاده می‌کنند.

آیا برای سوخت اضطراری و برق، پیگیری مشخصی از مجلس داشته‌اید؟

بارها نامه نوشته‌ایم و با نمایندگان مختلف صحبت کرده‌ایم. از «کمیسیون کشاورزی مجلس» نیز انتظار داریم حساسیت بیشتری نسبت به بخش آبزیان داشته باشد.

ما چندین بار درخواست جلسه کرده‌ایم تا نماینده بخش آبزیان در جلسات مربوط به سوخت و انرژی حضور داشته باشد و مشکلات خاص این بخش را توضیح دهد؛ چراکه شرایط تولید آبزیان به‌طورکلی با سایر بخش‌های کشاورزی متفاوت است. خوشبختانه با «اتاق اصناف کشاورزی» هم صحبت کرده‌ایم و قول‌هایی داده شده است که در جلسات مربوط به سوخت، نماینده آبزیان نیز حضور داشته باشد.

مشکل فقط قطعی برق نیست؛ تعرفه برق هم برای شما چالش ایجاد کرده است.

بله. ما تلاش کرده‌ایم آبزی‌پروری در بخش کشاورزی دیده شود، اما ماهیت تولید ما با کشاورزی معمولی متفاوت است.

کشاورز می‌تواند زمان مصرف برق را تغییر دهد، اما ما نمی‌توانیم. نمی‌توانیم بگوییم برق ساعت دو قطع شد و چند ساعت صبر می‌کنیم تا زمان کم‌مصرف برسد. ماهی زنده است و به اکسیژن دائمی نیاز دارد.

بنابراین الگوی مصرف برق ما باید جداگانه دیده شود. اگر قرار است تخفیفی برای بخش کشاورزی در نظر گرفته شود، باید شرایط خاص آبزی‌پروری هم لحاظ شود. نمی‌توان در زمان اوج مصرف برق، مکانیزاسیون آبزی‌پروری را خاموش کرد.

در شرایط فعلی، افزایش هزینه نهاده‌ها چه فشاری به تولیدکننده وارد کرده است؟

خوراک مهم‌ترین هزینه تولید است و حدود ۷۰ درصد هزینه آبزی‌پروری را تشکیل می‌دهد. اگر بخواهم با یک مثال توضیح بدهم، خوراکی که سال گذشته ۱۰۰ تومان خریداری می‌شد، امسال به حدود ۲۶۰ تومان رسیده است.

یعنی سرمایه در گردش موردنیاز یک مزرعه به‌شدت افزایش یافته است. وقتی هزینه تولید بالا می‌رود و هم‌زمان قدرت خرید مردم کاهش پیدا می‌کند، تولیدکننده در شرایط بسیار سختی قرار می‌گیرد.

با این حساب، پیش‌بینی شما برای تولید و قیمت ماهی در سال جاری چیست؟

پیش‌بینی من این است که تولید کاهش پیدا کند و قیمت ماهی جهش قابل‌توجهی داشته باشد. این نتیجه طبیعی افزایش هزینه‌های تولید و تصمیم‌هایی است که بدون درنظرگرفتن شرایط خاص آبزی‌پروری گرفته می‌شوند.

ما انتظار داریم پیش از اجرای سیاست‌های جدید، نماینده بخش تولید هم دعوت شود و از او بپرسند که اجرای این تصمیم چه اثری بر تولید می‌گذارد.

با توجه به شرایط اقتصادی، آیا هنوز می‌توان روی افزایش مصرف آبزیان در داخل کشور حساب کرد؟

ما باید مصرف آبزیان را افزایش دهیم. قزل‌آلا یکی از معدود ماهی‌هایی است که در تمام فصل‌ها به‌صورت تازه در دسترس مردم قرار دارد و به همین دلیل ظرفیت بالایی برای حضور در سفره مردم دارد.

اما قیمت باید با قدرت خرید مردم متناسب باشد. اگر هزینه تولید به حدی افزایش پیدا کند که محصول برای مصرف‌کننده داخلی غیرقابل‌خرید شود، بازار داخلی را از دست می‌دهیم. در این شرایط، صادرات می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد.

خانواده آزادماهیان، که قزل‌آلا نیز یکی از اعضای آن است، از باکیفیت‌ترین گوشت‌ها را در سطح جهان دارد. قزل‌آلا در بازار جهانی هم محصول خوش‌قیمتی است.

در ایران، سالمون نروژی با قیمت بسیار بالایی عرضه می‌شود؛ درحالی‌که از نظر کیفیت گوشت، تفاوت آن‌چنان زیادی با قزل‌آلا وجود ندارد. تفاوت اصلی در هزینه تولید است. سالمون نروژی در دریا تولید می‌شود و هزینه‌های خاص خود را دارد، درحالی‌که تولید قزل‌آلا در خشکی کنترل‌شده‌تر است.

جالب است زمانی که بعد از توافق «برجام»، شرکت‌های نروژی برای همکاری وارد ایران شدند، اطلاعات بسیار خوبی درباره گونه‌های بومی ما داشتند. آنها به‌طور خاص درباره ماهی آزاد دریای خزر سؤال می‌کردند و می‌گفتند چرا روی این گونه کار نمی‌کنید.

ماهی آزاد دریای خزر یک گونه بسیار ارزشمند است. حتی رکوردهایی از وزن حدود ۳۶ کیلوگرم برای آن ثبت شده است، درحالی‌که رکورد سالمون حدود ۲۴ تا ۲۵ کیلوگرم است؛ اما این ماهی هنوز وحشی است و برای تبدیل‌شدن به یک گونه اقتصادی پرورشی، باید روی نژادها و ویژگی‌های پرورشی آن کار شود.

در پایان، اگر بخواهید از سیاست‌گذار یک مطالبه مشخص داشته باشید، مهم‌ترین درخواست شما چیست؟

انتظار ما این است که بخش آبزیان را جدی‌تر ببینند. جهان در حال خشک‌شدن است و منابع آب و خاک محدودتر می‌شوند. جمعیت هم در حال افزایش است و بخشی از زمین‌های قابل‌کشت به سکونت انسان اختصاص پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی، یکی از مهم‌ترین منابع برای تولید پروتئین کم‌آسیب، دریاها و منابع آبی هستند؛ بنابراین باید آبزی‌پروری را جدی بگیریم؛ هم منابع دریایی و هم منابع آب داخلی.

دولت و نظام برنامه‌های جدی برای توسعه آبزی‌پروری دارند و بحث توسعه دریامحور نیز مطرح است. امیدوارم این بخش بیشتر دیده شود؛ چون آبزی‌پروری هم می‌تواند پروتئین سالم در اختیار مردم قرار دهد و هم برای کشور ارزآوری ایجاد کند.