افت شدید سطح آب و بحران حقابه

خوزستان – پیام ما: تالاب هورالعظیم، به عنوان یکی از مهم‌ترین اکوسیستم‌های آبی ایران، این روزها شرایط سختی را تجربه می‌کند. موسی مدحجی، رئیس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان، با اشاره به آمار نگران‌کننده آبگیری ۳۸ درصدی تالاب، تأکید کرد که تنها ۵۸ درصد از حقابه قانونی این تالاب در شرایط خشکسالی تأمین شده است.

مشاهدات آماری و تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد علی‌رغم رهاسازی آب از سدها، بخش بزرگی از منابع آبی در مسیر به دلیل کشت‌های غیرمجاز و پرمصرف شلتوک از دسترس تالاب خارج شده و به مصارف کشاورزی اختصاص یافته است.

ناترازی آب؛ تالاب یا کشت شلتوک؟

اختلاف آماری میان دستگاه‌ها بر سر سطح زیرکشت شلتوک در حوضه کرخه، یکی از گره‌های کور مدیریت آب است. در حالی که جهاد کشاورزی سطح زیرکشت را ۲۱ هزار هکتار گزارش کرده، تصاویر ماهواره‌ای وزارت نیرو عدد ۳۴ هزار هکتار را نشان می‌دهد. مصرف بالای آب برای شلتوک (۲۰ تا ۲۵ هزار مترمکعب در هر هکتار) باعث شده است که محاسبات حجم رهاسازی آب با واقعیتِ موجود در تالاب همخوانی نداشته باشد.

سایه آتش‌سوزی بر بستر خشک تالاب

خشکی بستر تالاب در مخازن ۴ و ۵، زمینه را برای حوادث تلخی فراهم کرده است. در دوره‌های اخیر، حدود ۹۵۱ هکتار از تالاب دچار حریق شده که دلیل اصلی آن، کاهش رطوبت بستر و فقدان آب ورودی اعلام شده است. مدحجی در این باره گفت: «در گذشته به دلیل وجود رطوبت، حریق‌ها به‌سرعت مهار می‌شد، اما امسال به دلیل تغییر شرایط آبی و ایجاد تنش در بستر تالاب، وسعت و شدت آتش‌سوزی‌ها افزایش یافت.»

این در حالی است که بخش عراقی تالاب به دلیل مدیریت منابع آبی، وضعیت بهتری دارد و با ۷۰ درصد آبگیری، تا حد زیادی از تنش‌های خشکی مصون مانده است.

مسیر نجات؛ از مدیریت سخت‌گیرانه تا برنامه هفتم

کارشناسان معتقدند رهاسازی صرف آب از سدها بدون مدیریت مسیر، تنها به توسعه غیرمجاز کشاورزی می‌انجامد. راهکارهای پیشنهادی برای خروج از این بحران عبارتند از:

• اعمال نوبت‌بندی سخت‌گیرانه: خاموش کردن الکتروپمپ‌های غیرمجاز در مسیر رسیدن آب به تالاب.
• اصلاح الگوی کشت: گذار از روش‌های غرقابی به خشکه‌کاری برنج در قالب برنامه‌های هفتم توسعه.
• تعریف معیشت جایگزین: ارائه مشوق‌های اقتصادی به کشاورزان برای خروج از چرخه کشت‌های پرمصرف.

حفاظت از هورالعظیم فراتر از یک وظیفه محیط‌زیستی، نیازمند «حکمرانی هوشمند آب» و همکاری تمامی دستگاه‌های مسئول برای حفظ این میراث طبیعی است.