کلاغ‌ها از آن دسته پرنده‌هایی هستند که همه می‌شناسند!

این روزها را نمی‌دانم، ولی تا همین چند سال پیش، شعر روباه و زاغ در کتاب ادبیات دوران دبستان نشان از حضور پررنگ این پرنده در زندگی روزمره ما داشت. کلاغ را با صدای «قارقار» می‌شناسیم؛ پرنده‌ای که عموماً اجتماعی زندگی می‌کند و بسیار هم باهوش است. اما «کلاغ» در واقع نام خانواده‌ای از پرنده‌هاست که تنوع بسیار زیادی دارد! کلاغی که در شهر و بسیار نزدیک به انسان‌ها می‌بینیم، با دو رنگ سیاه و خاکستری، به «کلاغ ابلق» معروف است. کلاغی تماماً سیاه که فقط منقارش کمی رنگ‌ورفته است، «کلاغ سیاه» نامیده می‌شود. «زاغی» هم اسم کلاغی با دم بلند و دو رنگ سیاه و سفید است که مخصوصاً دم سیاه‌رنگش زیر نور، جلای سبز و آبی درخشانی دارد. هرکدام از این کلاغ‌ها صدای مخصوص خودشان را دارند و احتمالاً نزدیک‌ترین صدا به «قارقار» متعلق به کلاغ ابلق است. برخلاف اکثر پرنده‌ها که می‌شنویم در گذشته تعدادشان بیشتر بوده، جمعیت کلاغ‌هایی که اسم بردیم، در حال زیادشدن است. یکی از دلایل مهم آن، همه‌چیزخواری این خانواده است که باعث شده حتی از محیط‌های شهری و زباله‌های انسانی هم نهایت استفاده را ببرند. از طرف دیگر، هوش بالای کلاغ‌ها کمکشان می‌کند با هر محیطی راحت‌تر تطبیق پیدا کنند. چند سال پیش، پنجره خانه ما در تهران رو به حیاطی پر از درختان قدیمی باز می‌شد که کلاغ‌های ابلق به آنجا رفت‌وآمد داشتند. بعد از مدتی متوجه شدم یک کلاغ الگوی مشخصی را دنبال می‌کند و هر روز صبح سراغ بالکن همسایه می‌رود. با کمی صبوری و دقت متوجه شدم آن کلاغ فرصت‌طلب، کیسه گردوی همسایه را پیدا کرده و هر روز صبح می‌رود و گردویی از آنجا برمی‌دارد. هوش کلاغ در حدی است که می‌داند باید گردو را روی سطح محکمی پرت کند تا بشکند و بتواند از مغزش تغذیه کند. آزمایش‌ها روی این پرندگان نشان داده‌اند که قدرت استفاده از ابزار را برحسب موقعیت دارند.

یکی دیگر از نشانه‌های هوش بالا در کلاغ‌ها این است که می‌توانند تصویر خودشان را در آینه تشخیص بدهند.

اما کمی هم از کلاغ‌های کمترشناخته‌شده در ایران بگوییم. غراب‌ها از نظر جثه، بزرگ‌ترین کلاغ‌ها محسوب می‌شوند. آنها تماماً سیاه هستند (شبیه کلاغ سیاه، ولی با منقار کاملاً مشکی) و معمولاً کمی دورتر از شهر، در محیط‌های باز، جنگلی یا کوهستانی زندگی می‌کنند. دم لوزی‌شکل غراب در زمان پرواز، نشانه خوبی است که آن را با پرنده‌های دیگر اشتباه نگیریم.

کلاغ یا زاغ نوک‌سرخ و زاغ نوک‌زرد، دو کلاغ سیاه‌رنگ دیگر هستند که بیشتر در ارتفاعات دیده می‌شوند. کلاغ نوک‌سرخ که از اسمش هم پیداست، منقار و پاهای قرمز درخشانی دارد و تشخیصش از روی صدایش، مخصوصاً در کوهستان، راحت است.

اعضای خانواده کلاغ‌ها به همین اسامی ختم نمی‌شوند. معرفی دو عضو خاص این گروه مستلزم مطالب جداگانه‌ای است که در هفته‌های آینده سراغشان می‌رویم.