فریب آماری؛ چرا میانگین بارش‌ها واقعیت بحران آب را پنهان می‌کند؟

در حالی که بارش‌های اخیر در برخی حوزه‌های آبریز کشور نظیر کارون و کرخه نویدبخش به نظر می‌رسد، کارشناسان حوزه آب معتقدند نباید فریب «میانگین‌های کشوری» را خورد. علیرضا شریعت، دبیرکل فدراسیون صنعت آب ایران، با تشریح وضعیت موجود می‌گوید: «میانگین بارش‌های کشوری شاخص مناسبی برای ارزیابی وضعیت منابع آبی نیست؛ چراکه بسیاری از مناطق، به‌ویژه در فلات مرکزی، همچنان با کمبود شدید بارش و تنش آبی دست‌وپنج نرم می‌کنند.»

چرا فلات مرکزی در وضعیت هشدار است؟

فلات مرکزی ایران که میزبان بیش از ۶۰ درصد جمعیت کشور است، بیشترین فشار را بر منابع آب زیرزمینی وارد می‌کند. به گفته شریعت، پنج سال خشکسالی پیاپی، سفره‌های آب زیرزمینی را به شدت تخلیه کرده و یک سال بارش مناسب نمی‌تواند این کسری انباشته را جبران کند. در حال حاضر ۳۴ شهر ایران با تنش آبی جدی مواجه هستند که عمده این مناطق در همین نوار مرکزی واقع شده‌اند.

هدررفت آب؛ بحران پنهان در زیرساخت‌ها

علاوه بر خشکسالی اقلیمی، فرسودگی شبکه‌های توزیع، یکی دیگر از چالش‌های بزرگ است. در بسیاری از کلانشهرها، حجم قابل توجهی از آب تصفیه‌شده، پیش از رسیدن به دست مصرف‌کننده به دلیل فرسودگی لوله‌ها هدر می‌رود. شریعت تأکید می‌کند که نوسازی شبکه آبرسانی تهران به تنهایی می‌تواند ظرفیتی معادل احداث یک تا دو سد بزرگ برای تأمین آب پایتخت ایجاد کند.

راهکارهای عبور از بحران و ضرورت‌های زیست‌محیطی

برای پیشگیری از فروپاشی زیست‌محیطی در فلات مرکزی و جلوگیری از مهاجرت‌های اجباری که می‌تواند فشار مضاعفی بر استان‌های مقصد (به‌ویژه استان‌های شمالی) وارد کند، چند راهکار کلیدی پیشنهاد می‌شود:

• اصلاح حکمرانی آب: حرکت به سمت شفافیت کامل با مردم درباره محدودیت منابع و لزوم تغییر در الگوی مصرف.
• آمایش صنعتی: انتقال صنایع آب‌بر از مناطق خشک فلات مرکزی به سواحل جنوبی کشور.
• اقتصاد دریا‌محور: تمرکز بر توسعه ظرفیت‌های آبی مناطق ساحلی به جای فشار مضاعف بر منابع داخلی.
• مدیریت هوشمند کشاورزی: به‌روزرسانی روش‌های آبیاری برای کاهش سهم بخش کشاورزی از منابع آب زیرزمینی.

دبیرکل فدراسیون صنعت آب در پایان هشدار داد: «اگر روند فعلی ادامه یابد، با توجه به افزایش دما و کاهش بارندگی‌ها، فلات مرکزی با خطر جدی فروپاشی زیست‌محیطی مواجه خواهد شد. تنها راه نجات، پذیرش واقعیت‌های اقلیمی و اجرای سیاست‌های واقع‌بینانه در حکمرانی آب است.»