اصفهان زیر فشار گردوغبار؛ آب، کلید اصلی حل بحران

در نشستی تخصصی با محوریت مدیریت کانون‌های گردوغبار استان اصفهان، مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست و مدیران استانی تأکید کردند که ریشه اصلی تشدید این بحران، در کم‌آبی، خشکیدگی زاینده‌رود و وضعیت بحرانی تالاب بین‌المللی گاوخونی نهفته است. به باور حاضران، بدون تأمین حقابه‌های زیست‌محیطی و اجرای برنامه‌های جامع احیای منابع آبی، کنترل پایدار گردوغبار در مرکز کشور ممکن نخواهد بود.

این نشست با حضور احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست، بهزاد رایگانی، دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و مدیریت پدیده گردوغبار، و جمعی از مدیران استانی و فرمانداران، به‌صورت حضوری و مجازی برگزار شد.

گاوخونی؛ کانونی فراتر از مرزهای اصفهان

احمدرضا لاهیجان‌زاده در این نشست با هشدار نسبت به گسترش کانون‌های گردوغبار در مرکز ایران گفت: وسعت این کانون‌ها به‌قدری بالاست که با اقدامات مقطعی و محدود نمی‌توان آن‌ها را مهار کرد. او تأکید کرد که احیای منابع آبی و تالاب‌ها باید در صدر سیاست‌های ملی قرار گیرد.

به گفته او، خشک‌شدن تالاب گاوخونی تنها یک مسئله محلی نیست، بلکه پیامدهای آن می‌تواند مناطق گسترده‌ای را درگیر کند. لاهیجان‌زاده توضیح داد که ذرات و ریزگردهای برخاسته از تالاب‌های خشک‌شده می‌توانند در مقیاسی فراتر از استان اصفهان اثرگذار باشند؛ از همین رو، احیای گاوخونی از اولویت‌های اصلی سازمان حفاظت محیط زیست است.

او همچنین از تدوین طرح جامع احیای زاینده‌رود و تالاب گاوخونی خبر داد و گفت این طرح در ستاد ملی تالاب‌ها در حال پیگیری است. به گفته وی، برنامه احیای گاوخونی در فهرست طرح‌های بین‌المللی سازمان نیز قرار گرفته و بخشی از اقدامات اجرایی آن با استفاده از اعتبارات دولت ژاپن انجام خواهد شد.

تا آب نرسد، گردوغبار هم می‌ماند

بهزاد رایگانی، دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و مدیریت پدیده گردوغبار، نیز در این نشست حفاظت از تالاب‌ها و تأمین حقابه‌های زیست‌محیطی را از اولویت‌های اصلی ستاد دانست. او گفت موضوع تالاب گاوخونی، کمبود منابع آب و محدودیت اعتبارات به‌صورت ویژه در سطح ملی پیگیری خواهد شد.

رایگانی با اشاره به اینکه دشت سجزی، اراضی شرق اصفهان، ورزنه و تالاب گاوخونی از مهم‌ترین منشأهای تولید گردوغبار در استان هستند، تصریح کرد: تا زمانی که آب به این مناطق نرسد، اقدامات اجرایی به‌تنهایی قادر به کنترل کامل گردوغبار نخواهد بود.

او همچنین از پیگیری یک طرح بین‌المللی با همکاری کشور چین برای مدیریت پایدار اراضی و کنترل کانون‌های بحرانی شرق اصفهان خبر داد؛ طرحی که به گفته او می‌تواند به کاهش فشار بر اراضی بیابانی و تثبیت شرایط محیطی کمک کند.

بحران فراگیر در شرق اصفهان

منصور شیشه‌فروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان، در این نشست آب را مهم‌ترین عامل برای حل چالش گردوغبار در استان دانست. او گفت با وجود تدوین و تصویب طرح‌های جامع مدیریت گردوغبار، کاهش آلودگی هوا و مدیریت پسماند، اجرای بخش بزرگی از این برنامه‌ها بدون حمایت و تصمیم‌گیری در سطح ملی ممکن نیست.

شیشه‌فروش با اشاره به وجود حدود یک میلیون و ۵۵۰ هزار هکتار کانون بحرانی فرسایش بادی در استان افزود: تداوم خشکی زاینده‌رود در ماه‌های گذشته موجب شکل‌گیری کانون‌های جدید گردوغبار شده و بخشی از اراضی کشاورزی شرق اصفهان نیز به دلیل کمبود آب، به منابع تولید ریزگرد تبدیل شده‌اند.

او همچنین تأکید کرد که کانون‌های مشترک گردوغبار میان اصفهان و استان‌های قم، سمنان، یزد و خراسان جنوبی، نیازمند هماهنگی فرابخشی و حمایت جدی سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نیرو هستند. به گفته او، احیای زاینده‌رود، تأمین حقابه تالاب گاوخونی و اختصاص اعتبارات ویژه برای اجرای برنامه هفتم توسعه در حوزه کنترل گردوغبار باید با اولویت دنبال شود.

همکاری منطقه‌ای؛ راهی برای مدیریت کانون‌های مشترک

مریم کرمانی، سرپرست اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان، احیای تالاب گاوخونی را یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش آثار خشکسالی، کنترل گردوغبار و ارتقای کیفیت محیط زیست استان دانست. او تأکید کرد که تداوم جریان زاینده‌رود و تأمین حقابه زیست‌محیطی تالاب، شرط اساسی برای بهبود شرایط است.

کرمانی همچنین پیشنهاد کرد نشست مشترکی میان استان‌های اصفهان، قم، سمنان، یزد و خراسان جنوبی با محوریت ستاد ملی مقابله با گردوغبار برگزار شود. به باور او، چنین همکاری منطقه‌ای می‌تواند زمینه تدوین یک برنامه جامع برای مدیریت کانون‌های گردوغبار، تأمین اعتبارات و پیگیری حقابه‌های زیست‌محیطی را فراهم کند.

بیابان‌زدایی بدون بودجه پایدار کامل نمی‌شود

محمدعلی کاظمی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان، نیز با اشاره به اینکه حدود ۳۰ درصد مساحت استان را عرصه‌های بیابانی تشکیل می‌دهد، گفت بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار از اراضی اصفهان در وضعیت بحرانی فرسایش بادی قرار دارد.

او توضیح داد که با وجود اجرای طرح‌های بیابان‌زدایی، توسعه جنگل‌های دست‌کاشت و تثبیت شن‌های روان، محدودیت منابع مالی مانع پیشبرد کامل برنامه‌ها شده است. به گفته کاظمی، اعتبارات اختصاص‌یافته در سال گذشته تنها بخشی از نیازهای اجرایی را پوشش داده و بدون منابع پایدار، دستیابی به اهداف برنامه هفتم توسعه در کاهش سالانه کانون‌های بحرانی امکان‌پذیر نخواهد بود.

در پایان این نشست مقرر شد اصفهان به‌زودی میزبان جلسه‌ای مشترک با استان‌های همجوار باشد تا هماهنگی لازم برای مدیریت کانون‌های مشترک گردوغبار، تقویت همکاری‌های بین‌بخشی، تدوین برنامه‌های مشترک و پیگیری تأمین اعتبارات ملی و حقابه‌های زیست‌محیطی انجام شود؛ اقدامی که می‌تواند نقش مهمی در مهار گردوغبار و افزایش تاب‌آوری اکوسیستم‌های مناطق مرکزی کشور داشته باشد.