آبخیزداری؛ سپر دفاعی تالاب‌ها در برابر رسوب

یکی از بزرگ‌ترین تهدیدات برای تالاب‌های کشور، ورود حجم عظیمی از رسوب است که باعث کاهش عمق و در نهایت نابودی ظرفیت زیستی آن‌ها می‌شود. در همین راستا، عملیات آبخیزداری در اراضی بالادست، به عنوان یکی از مؤثرترین روش‌های مهندسی طبیعت برای مدیریت فرسایش خاک و حفظ زیست‌بوم‌های آبی شناخته می‌شود.

محمد فرامرز، مدیرکل دفتر کنترل سیلاب و آبخوان‌داری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به اهمیت این پروژه‌ها برای توسعه پایدار اظهار داشت: «حدود ۶۷ میلیون هکتار از حوزه‌های آبخیز کشور در بالادست تالاب‌ها واقع شده‌اند که تاکنون برای ۴۵ میلیون هکتار از این عرصه‌ها، مطالعات تفصیلی اجرایی انجام شده است.»

دستاوردهای فنی؛ کاهش ۹ تنی فرسایش در هر هکتار

طبق آمار ارائه‌شده، تاکنون عملیات اجرایی در ۱۰ درصد از این عرصه‌ها (معادل ۶.۷ میلیون هکتار) نهایی شده و ۲۰ درصد دیگر نیز در دست اجراست. این اقدامات نتایج ملموسی در پی داشته است؛ به طوری که اجرای آبخیزداری به‌طور میانگین می‌تواند سالانه از هر هکتار، حدود ۹ تن فرسایش و ۴ تن رسوب را کاهش دهد. این کاهش رسوب‌گذاری، مستقیماً به طول عمر و سلامت محیط زیست تالاب‌ها کمک می‌کند.

پروژه‌های موفق و اولویت‌های پیش رو

نمونه‌های موفقِ مدیریت بالادست در حوزه گرگان‌رود و تالاب‌های سه‌گانه «آلماگل»، «آلاگل» و «آجی‌گل» نشان می‌دهد که آبخیزداری چگونه توانسته است اثرات مخرب سیلاب‌های همراه با رسوب را کنترل کند.

سازمان منابع طبیعی در تعامل با سازمان حفاظت محیط‌زیست، احیای تالاب‌های استراتژیک کشور را در اولویت قرار داده است. در همین راستا، طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری در تالاب‌های صالحیه، انزلی، بندر خمیر و دریاچه نمک قم با جدیت دنبال می‌شود.

پیوند مدیریت آب و مقابله با گرد و غبار

یکی از محورهای مهم این برنامه‌ها، جلوگیری از تبدیل تالاب‌های خشک‌شده به کانون‌های گرد و غبار است. مدیرکل دفتر کنترل سیلاب تأکید کرد که امروزه عملیات آبخیزداری و بیابان‌زدایی در یک مسیر واحد و به صورت مکمل پیش می‌روند. اگرچه کمبود اعتبارات همچنان چالشی برای گسترش این اقدامات محسوب می‌شود، اما سازمان منابع طبیعی با اتخاذ اولویت‌بندی استراتژیک، حفاظت از تالاب‌ها را به عنوان یکی از محورهای اصلی برنامه‌های خود در سال جاری در دستور کار قرار داده است.