بازار میوه و تره‌بار تهران در تیرماه ۱۴۰۵ با چالش‌های ساختاری متعددی روبه‌رو است. داده‌های رسمی مرکز آمار ایران و مشاهدات میدانی نشان‌دهنده یک شکاف عمیق میان توان مالی خریداران و قیمت‌های موجود در بازار است. در حالی که فروشندگان از افت فروش و فساد بالای محصولات گلایه دارند، خریداران از کوچک‌تر شدن سبد معیشتی خود می‌گویند.

جهش قیمتی اقلام پرمصرف

مقایسه نرخ‌های سال ۱۴۰۵ نسبت به تابستان گذشته حاکی از رشد شدید قیمت‌هاست. برخی اقلام صیفی که نقش کلیدی در سفره‌های خانوار دارند، بیشترین جهش قیمتی را تجربه کرده‌اند؛ به‌طوری‌که گوجه‌فرنگی با رشد ۱۵۰ درصدی و فلفل دلمه‌ای با افزایش ۱۳۰ درصدی، صدرنشین افزایش نرخ‌ها هستند. در گروه میوه نیز شلیل با ۱۱۱ درصد رشد و هلو با ۹۵ درصد افزایش، بیشترین صعود قیمتی را ثبت کرده‌اند. در این میان، پیاز با تنها ۱۰ درصد افزایش قیمت نسبت به سال گذشته، همچنان باثبات‌ترین قلم در بازار صیفی‌جات محسوب می‌شود.

ریشه‌های تورم در بازار تره‌بار

کارشناسان معتقدند رشد قیمت‌ها ناشی از مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی و زیرساختی است:

• نوسانات ارزی: جذابیت صادرات، بخشی از تولیدات داخلی را از بازار کشور خارج کرده است.
• کاهش بهره‌وری در تأمین نهاده‌ها: افزایش ۷۵ تا ۱۰۰ درصدی قیمت کود اوره و سایر نهاده‌های کشاورزی، قیمت تمام‌شده محصول را به شدت بالا برده است.
• هزینه‌های لجستیک: افزایش کرایه حمل‌ونقل و قیمت سوخت (گازوئیل) زنجیره تأمین را با بحران مواجه کرده است.

واکنش مصرف‌کنندگان و فروشندگان

مشاهدات در میدان مرکزی میوه و تره‌بار نشان می‌دهد که رفتار خرید تغییر کرده است. بسیاری از خانوارها دیگر خرید جعبه‌ای یا کیلویی با حجم بالا ندارند و به خرید «دانه‌ای» روی آورده‌اند. یکی از خریداران می‌گوید: «اولیت ما نان، برنج و گوشت است و میوه به کالایی لوکس در سبد خانوار تبدیل شده است.»

در سوی دیگر، فروشندگان نیز با چالش‌های جدی مواجه‌اند. علاوه بر کاهش مشتری، «ضایعات» ناشی از طولانی بودن مسیر حمل‌ونقل و نبود زیرساخت‌های انبارداری مناسب، خسارت سنگینی به بارفروشان وارد می‌کند. بازفروشان تأکید دارند که افزایش ضایعات، عملاً سود آن‌ها را بلعیده و توان رقابت با دستفروشان (که هزینه‌های جانبی مانند مالیات و اجاره ندارند) را از آن‌ها گرفته است.

لزوم تدوین سیاست‌های حمایتی برای ارتقای «کشاورزی بهره‌ور» و حمایت از «زنجیره تأمین پایدار»، بیش از هر زمان دیگری برای کاهش قیمت‌ها و حفظ امنیت غذایی احساس می‌شود.

وعده کاهش قیمت میوه و کالاهای اساسی در تهران