دیرینه‌شناسان در تایلند از شناسایی گونه‌ای جدید از دایناسورهای گیاه‌خوار خبر داده‌اند؛ دایناسوری عظیم‌الجثه با گردنی بسیار بلند که حدود ۱۵۰ میلیون سال پیش، در دوره ژوراسیک پسین، در منطقه‌ای از شمال شرقی تایلند زندگی می‌کرده است.

این گونه تازه اوراگاسوروس کالاسینسیس (Uragasaurus kalasinensis) نام گرفته و برآورد می‌شود طول بدن آن به حدود ۲۰ متر می‌رسیده؛ یعنی تقریبا به اندازه طول یک زمین کریکت. پژوهشگران می‌گویند این دایناسور به خانواده مامنچی‌ساریدها (Mamenchisauridae) تعلق داشته؛ گروهی از دایناسورهای سوروپود که به‌دلیل گردن‌های بسیار بلندشان شناخته می‌شوند.

کشف این گونه جدید بر اساس سنگواره‌هایی انجام شده که در استان کالاسین در شمال شرقی تایلند به دست آمده‌اند. به گفته دکتر اپیروت نیلپاناپان، پژوهشگر دانشگاه ماهاساراکام تایلند و نویسنده اصلی این مطالعه، این نمونه بخشی از یک مجموعه فسیلی بزرگ‌تر است که از محوطه فو نوی (Phu Noi) کشف شده؛ سایتی که نخستین بار در سال ۲۰۰۸، پس از پیدا شدن قطعاتی شبیه به فلس مار توسط یکی از ساکنان محلی، مورد توجه قرار گرفت.

محوطه‌ای مهم از دوره ژوراسیک

محوطه فو نوی یکی از مکان‌های مهم فسیلی در تایلند به شمار می‌رود و دیرینه‌شناسان می‌گویند تنوع گسترده‌ای از فسیل‌های مربوط به ژوراسیک پسین را در خود جای داده است. طبق گزارش پژوهشگران، بیش از ۹۰ درصد فسیل‌های استخراج‌شده از این محل به بقایای بدنی دایناسورها مربوط بوده است.

تیم‌های کاوش در جریان بررسی این منطقه، علاوه بر استخوان‌ها، فسیل‌های دیگری از جمله دندان دایناسورها را نیز پیدا کردند. اما آنچه در نهایت به شناسایی این گونه تازه منجر شد، یک مهره پشتی بود؛ استخوانی از بخش میانی یا بالایی کمر که ویژگی‌هایی متفاوت از نمونه‌های شناخته‌شده دیگر داشت.

چه چیزی این دایناسور را خاص می‌کند؟

پژوهشگران برای بررسی دقیق‌تر این مهره از سی‌تی‌اسکن استفاده کردند. نتایج این اسکن‌ها نشان داد که دایناسور کشف‌شده به خانواده مامنچی‌سارید تعلق دارد؛ خانواده‌ای که بیشتر فسیل‌های شناخته‌شده آن تاکنون در چین پیدا شده بودند. به همین دلیل، این کشف نخستین نمونه شناخته‌شده از این گروه در تایلند محسوب می‌شود.

دانشمندان در این بررسی‌ها به چند ویژگی منحصربه‌فرد برخوردند؛ از جمله آرایش Y-شکل استخوان‌های نگهدارنده‌ای که با نام لامینا شناخته می‌شوند. همچنین ساختار حفره‌های هوایی درون استخوان این دایناسور نیز به گفته پژوهشگران، الگویی کم‌سابقه و متمایز داشته است.

نیلپاناپان به بی‌بی‌سی تایلند گفته این ویژگی‌ها، به‌ویژه ساختار خاص حفره هوایی، «شبیه هیچ دایناسور دیگری در جهان نیست» و همین موضوع باعث شده پژوهشگران با یک گونه کاملا تازه روبه‌رو باشند.

گردن بلند برای دسترسی بهتر به غذا

مامنچی‌ساریدها از جمله سوروپودهای گردن‌دراز هستند؛ دایناسورهای گیاه‌خواری که جثه بسیار بزرگی داشتند و احتمالا از گردن بلند خود برای دسترسی به پوشش گیاهی در ارتفاع‌های مختلف استفاده می‌کردند. به همین دلیل، کشف یک عضو جدید از این خانواده می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره شیوه تغذیه، پراکندگی جغرافیایی و روند تکامل این دایناسورها در قاره آسیا ارائه دهد.

اهمیت این کشف از آنجا بیشتر می‌شود که تاکنون بیشتر یافته‌های مربوط به این خانواده از چین به دست آمده بود. حالا شناسایی اوراگاسوروس کالاسینسیس در تایلند، احتمال گسترش وسیع‌تر این گروه در جنوب شرقی آسیا را تقویت می‌کند.

هیجان دانشمندان پس از کشف گونه جدید

دکتر نیلپاناپان درباره لحظه‌ای که تیم پژوهشی متوجه شد با یک گونه جدید روبه‌رو شده، گفته است که شدت هیجانش به اندازه‌ای بوده که کامپیوترش را شکسته است. او این احساس را ترکیبی از «شعف و آرامش» توصیف کرده؛ تجربه‌ای که برای دانشمندان دیرینه‌شناسی، هنگام اثبات وجود یک گونه تازه، اتفاقی کم‌نظیر محسوب می‌شود.

این مطالعه اوایل هفته جاری در مجله علمی Nature منتشر شد؛ موضوعی که بر اهمیت بین‌المللی این کشف افزوده است.

تایلند؛ نقطه‌ای مهم در نقشه جدید دایناسورها

این کشف در حالی منتشر شده که در ماه مه نیز دانشمندان از شناسایی نوع دیگری از دایناسورهای گیاه‌خوار گردن‌دراز در تایلند خبر داده بودند. آن گونه که ناگاتیتان (nagatitan) نام گرفته، بزرگ‌ترین دایناسور کشف‌شده در جنوب شرقی آسیا معرفی شده است؛ جانوری با وزن تقریبی ۲۷ تن و طولی در حدود ۲۷ متر.

تداوم چنین کشفیاتی نشان می‌دهد تایلند و به‌طور کلی جنوب شرقی آسیا، بیش از گذشته در مطالعات دیرینه‌شناسی اهمیت پیدا کرده‌اند و ممکن است در سال‌های آینده، اطلاعات بیشتری درباره تنوع دایناسورها در این بخش از جهان به دست آید.

منبع: bbc

روز جهانی تمساح؛ دایناسورهای زنده ایران در مسیر بقا یا انقراض؟