محمود طغرایی، رئیس اداره ثبت و حرائم آثار تاریخی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی، امروز دوشنبه ۱۱ خرداد ماه ۱۴۰۵ از پایان عملیات گمانه‌زنی به منظور تدقیق عرصه و پیشنهاد حریم محوطه باستان‌شناسی قره‌سنگی در شهرستان سرخس خبر داد.

به گزارش پیام ما به نقل از میراث‌آریا، طغرایی با اشاره به پیشینه شناسایی و ثبت این محوطه گفت: محوطه قره‌سنگی به عنوان یکی از مهم‌ترین محوطه‌های پارینه‌سنگی شمال شرق ایران در سال ۱۴۰۲ شناسایی و در سال ۱۴۰۴ به ثبت ملی رسید.

وی ادامه داد: خصوصیات منحصر به‌فرد این محوطه تاریخی، حاکی از وجود استقرارهایی از دوره‌های مختلف مرحله «پلئیستوسن» است و همین موضوع، اهمیت آن را در مطالعات پارینه‌سنگی فلات ایران دوچندان کرده است.

طغرایی تصریح کرد: با توجه به اهمیت محوطه، عملیات گمانه‌زنی به منظور تدقیق عرصه و پیشنهاد حریم، به سرپرستی علی صدرایی و با مجوز پژوهشکده باستان‌شناسی کشور انجام شد.

رئیس اداره ثبت و حرائم آثار تاریخی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی ضمن قدردانی از فرمانداری شهرستان سرخس و همراهی شرکت آب منطقه‌ای و فرماندهی هنگ مرزی این شهرستان در اجرای این برنامه افزود: محدوده گستره این محوطه در حدود ۱۰۰ هکتار و در امتداد رودخانه گسترش داشته است و در دوره‌های مختلف، بخش‌هایی از محوطه توسط گروه‌های شکارروز ـ گردآورنده مورد استفاده قرار گرفته است.

او اظهار امیدواری کرد که با تدقیق عرصه محوطه‌های روباز شمال شرقی ایران، در گام نخست چارچوب حقوقی حفاظت از این آثار به شکل جدی بهبود یابد و در مرحله بعد، مبنایی برای انجام مطالعات تکمیلی و گسترده ایجاد شود.

در همین ارتباط، علی صدرایی سرپرست تیم باستان‌شناسی محوطه قره‌سنگی سرخس نیز گفت: این محوطه یکی از مهم‌ترین محوطه‌های پارینه‌سنگی در شرق و شمال شرق ایران است که به عنوان «سایت روباز» طبقه‌بندی می‌شود و بر خلاف غارها و پناهگاه‌های انسان‌های نخستین، چالش‌های پیچیده‌ای را در تدقیق عرصه و پیشنهاد حریم آن پیش روی باستان‌شناسان قرار می‌دهد.

به گفته صدرایی، برای به حداقل رساندن میزان خطا در تدقیق عرصه محوطه، ابتدا محوطه نقشه‌برداری شد و سپس با شبکه‌بندی آن، فرایند بررسی سیستماتیک سطحی انجام گرفت.

او نتایج این مرحله را شامل دستیابی به وضعیت کلی آسیب‌شناسی محوطه، تعیین حد نهایی گسترش دست‌افزارها در سطح افق و همچنین شناسایی دوره‌های احتمالی استقرار عنوان کرد و افزود: شواهد موجود نشان می‌دهد روش‌های ابزارسازی سنگی گوناگون دوره پارینه‌سنگی در این محوطه وجود دارد که از جمله آنها «روش دووجهی‌سازی اشولین» است؛ روشی که از شاخصه‌های این دوره به شمار می‌رود و به عنوان یکی از مهم‌ترین یافته‌های پارینه‌سنگی شمال شرق ایران مطرح شده است.

سرپرست تیم باستان‌شناسی محوطه قره‌سنگی سرخس ادامه داد: علاوه بر این، روش‌های ابزارسازی موسوم به «لوالوا» در بخش‌های مختلف محوطه مشاهده شده و در کنار حضور دست‌افزارهای سنگی پلئیستوسن متأخر که عموماً در قالب سنت‌های ریزابزار و هندسی‌ها طبقه‌بندی می‌شوند، تداوم استقرار در محوطه را نشان می‌دهد.

صدرایی افزود: اگرچه این توالی در بخش‌های مختلف محوطه وضعیت‌های متفاوتی دارد و در برخی قسمت‌ها تنها در دوره‌های پارینه‌سنگی قدیم و میانی شاهد حضور دست‌افزارهای سنگی هستیم، اما بر پایه بررسی اولیه، آغاز دیرینگی پیدایش این محوطه تاریخی را می‌توان حدود ۵۰۰ هزار سال قبل تخمین زد که تا حدود ۱۲ هزار سال نیز استمرار غیرپیوسته داشته است.

به گفته او، بر اساس این نتایج، محوطه تاریخی قره‌سنگی سرخس یکی از کهن‌ترین استقرارگاه‌های انسانی در فلات ایران محسوب می‌شود.