گوزن زرد ایرانی؛ گنجینه‌ای ملی در طبیعت مازندران

به گزارش پیام ما به نقل از ایرنا، این پناهگاه، یکی از خاستگاه‌های اصلی گوزن زرد ایرانی به شمار می‌رود. در این منطقه حفاظت‌شده، گله‌هایی ازاین‌گونه نادر و زیبا در آرامش زندگی می‌کنند و دور از تهدیدات انسانی، چرخه حیات خود را ادامه می‌دهند.

 آنچه در این خطه دیده می‌شود، نه فقط یک حیوان که نمادی از هویت طبیعی ایران است. گوزن زرد ایرانی، با جثه‌ای ظریف و پوستی به رنگ طلایی روشن، یکی از زیباترین نمادهای حیات‌وحش ایران است. پناهگاه دشت ناز، با مدیریت و حفاظت مستمر، محیطی امن برای بقای این گونه ارزشمند فراهم کرده است.

 گوزن زرد ایرانی که با نام علمی «Dama mesopotamica» شناخته می‌شود، زیرگونه‌ای از گوزن زرد اروپایی است که در حال حاضر از گونه‌های در معرض خطر است و در فهرست سرخ اتحادیه بین‌المللی حفاظت از جمعیت و منابع طبیعی قرار دارد. گوزن زرد، بدنی زرد مایل به قرمز با خال‌های سفید دارد. غذای اصلی این حیوان هم ذرت، جو و بلوط است.

 آمار دقیقی از تعداد گوزن‌های زرد ایرانی وجود ندارد، اما تخمین می‌زده می‌شود حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ رأس باشد. پناهگاه حیات‌وحش دشت ناز، اولین مرکز تکثیر در اسارت گوزن زرد ایرانی در کشور با هدف افزایش جمعیت و حفظ و احیاء این گونه باارزش، به وسعت ۵۵ هکتار در شهرستان میاندرود واقع است.

 در طول سال‌های متمادی مناطقی هم در استان‌های مختلف برای تکثیر این گونه در نظر گرفته شد. جزیره اشک، دشت ناز، آزادی، باغ شادی، میانکتل، ارسنجان، دز و کرخه از جمله مناطقی هستند که گوزن زرد در آنها نگهداری می‌شود. علاوه بر این چهار مرکز خصوصی شامل مرکز نگهداری حیات‌وحش البرز، دهکده طبیعت باراجین، باغ‌وحش اراک و مرکز قرنطینه و بازپروری حیات‌وحش پردیسان هم محل نگهداری گوزن‌های زرد هستند.

 در اقدام مشترک اداره کل حفاظت محیط‌زیست مازندران و دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان کنترل بیماری «ذغالی بلوط» و احیای پوشش جنگلی پناهگاه حیات‌وحش دشت‌ناز ساری در حال انجام است.

 بیماری نو ظهور پوسیدگی ذغالی بلوط به عنوان یک تهدید جدی جنگل‌های بلوط در ایران مطرح است. درختان بلوط رشته کوه‌های زاگرس در غرب و بعضی مناطقی در شمال ایران را پوشانده‌اند.

 میوه بلوط برای تهیه انواع نان، غذا و تغذیه دام در زمستان و از چوب‌های خشک آن برای تولید انرژی و گرما در این مناطق استفاده می‌شوند. شیوع بیماری‌های پوسیدگی، ذغالی، مرگ ناگهانی، سفیدک پودری و دارواش سبب خشکیدگی وسیع این درختان در چند دهه اخیر در جنگل‌های ایران شده‌اند.

 در راستای صیانت از ذخیره‌گاه‌های ارزشمند هیرکانی، پیشران «کنترل بیماری ذغالی بلوط و احیای پهنه جنگلی پناهگاه حیات‌وحش دشت‌ناز» مورد بازدید و ارزیابی میدانی قرار گرفت.

 دکتر محمدرضا کاوسی، متخصص پاتولوژی جنگل، عضو هیئت علمی دانشگاه و مجری طرح، در جریان این بازدید گفت که پس از کنترل موفق کانون‌های بیماری ذغالی بلوط با بهره‌گیری از روش‌های نوین، برای اولین بار در ایران، ریشه‌دار نمودن شاخه‌های جوان درختانی نظیر “گلابی وحشی” و سایر گونه‌های بومی بر روی خودِ درختان سرپا (پایه‌های مادری) انجام شد.

 وی ادامه داد: این اقدام گامی بلند و حیاتی برای احیای سریع درختانی محسوب می‌شود که فاقد زادآوری طبیعی بوده یا در معرض خطر انقراض قرار داشتند.

 این مقام مسئول، با اشاره به نتایج چشمگیر بازسازی اکوسیستم افزود: انتخاب بذور از پایه‌های مقاوم بلوط و تولید نهال‌های اصلاح‌شده، در کنار اجرای عملیات دقیق زهکشی در نقاط بحرانی، منجر به زادآوری خیره‌کننده گونه‌های چوبی و علفی در سطح عرصه شده است که نشان از بازگشت حیات، پویایی و سلامت کامل به این محیط طبیعی ارزشمند دارد.

 پناهگاه حیات‌وحش دشت‌ناز در شمال شرق ساری، به عنوان قدیمی‌ترین زیستگاه تکثیر و احیای «گوزن زرد ایرانی»، وابستگی حیاتی به سلامت این پوشش جنگلی دارد. موفقیت در مهار بیماری ذغالی بلوط و احیای فلور گیاهی منطقه، ضامن بقای زنجیره غذایی و حفظ این گونه استراتژیک در خطر انقراض خواهد بود.

 استان مازندران حدود ۲ میلیون و چهار هزار هکتار مساحت دارد که از این مقدار حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار آن عرصه‌های طبیعی شامل جنگل و مرتع است.

 برای حفاظت و مدیریت عرصه‌های طبیعی مازندران ۲ اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری در ساری و نوشهر فعالیت دارند که منطقه ساری حدود ۷۱ درصد و نوشهر حدود ۲۹ درصد این عرصه‌ها را مدیریت می‌کند.

 در مجموع حدود ۵۴ درصد از عرصه‌های جنگلی شمال کشور را در اختیار دارد و همچنین نیمی از جنگل‌های هیرکانی ثبت شده در سازمان جهانی یونسکو در جغرافیای مازندران واقع است.

 مازندران حدود ۴۶۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی و باغی دارد که در آنها سالانه بیش از هفت میلیون تُن محصول تولید می‌شود.

 این استان در تولید ۱۵ نوع از محصولات کشاورزی و باغی هم رتبه اول تا سوم کشور را دارد، ظرفیت این شرایط در حالی است که تغییر غیرمجاز کاربری اراضی کشاورزی و باغی در مازندران همچنان از چالش‌های مهم این استان محسوب می‌شود.