«هومن جوکار»، امید محیط‌زیست ایران

تابستان سال ۱۳۷۲ برای ديدن دوست عزيز و کارشناس برجسته آبزيان کشورمان آقای کريم جاذبی‌زاده که به تازگی از سازمان حفاظت محيط‌زيست اخراج و در ماهی‌سرایی در جاجرود مشغول به کار شده بود، رفتم. سرگرم صحبت با او بودم که چشمم به جوانی افتاد که با فرغونی پر از ضايعات سلاخ‌خانه به‌همراه کارگران ماهی‌سرا مشغول غذا دادن ‌به ماهی‌ها بود. پس از مدتی اين جوان فرغون را رها کرد و دوان‌دوان به‌سمت ما آمد و با حالتی هيجان‌زده از من پرسيد شما مهندس ضيایی هستيد؟ من هومن جوکار هستم، همه نوشته‌های شما را در روزنامه‌ها و فصلنامه‌های سازمان حفاظت محيط‌زيست خوانده‌ام. چهره جذاب و طرز رفتار و ادب او من را تحت‌تأثير قرار داد. از کريم جدا شديم و قدم‌زنان در کنار کانالی که حالت تالابی داشت، راه افتاديم. او گفت دانشجوی سال اول رشته محيط‌زيست دانشگاه آزاد واحد شمال است. از بچگی عاشق حيوانات بوده و حالا برای آشنایی با پرورش ماهی قزل‌آلا داوطلبانه آنجا آمده است. گرم صحبت بوديم که ناگهان يک پاشلک با همان پای آويزانش از ميان کانال پرواز کرد. از او پرسيدم آيا اين پرنده را می‌شناسی و او فوراً گفت اسم فارسی اين پرنده پاشلک معمولی و نام انگليسی‌اش snipe است، با تعجب از او پرسيدم آيا شما واقعاً دانشجوی سال اول هستيد. او گفت بله.

از آن تاريخ به‌بعد در اغلب مأموريت‌ها و مسافرت‌ها هومن من را همراهی می‌کرد؛ از سفر به جزاير درياچه اروميه برای بررسی وضعيت فلامينگوها، پليکان‌ها، قوچ‌وميش‌ها وگوزن‌های زرد تا باقی برنامه‌ها و پروژه‌ها. چند روز در جزيره کبودان به‌علت طوفانی شدن و امواج درياچه اروميه با هم بودیم، به جزاير خليج‌فارس برای آماربرداری از پرندگان و لاک‌پشت‌های جزيره شيدور سفر کردیم. در برنامه معالجه يوز زخمی ‌در پارک ملی کویر با هم بودیم و در يک کومه دو متری برای مشاهده یوز در پناهگاه حيات‌وحش نایبندان اقامت شبانه داشتیم. پايان‌نامه کارشناسی هومن در مورد پراکندگی و رفتار‌های يوز را می‌توان مهم‌ترين تحقيقات انجام‌شده در مورد اين حيوان باارزش در آن زمان به‌شمار آورد. سرپرستی پروژه زنده‌گيری و نصب ردياب ماهواره‌ای روی دو قلاده يوز و دو قلاده پلنگ با همکاری چند کارشناس خارجی در منطقه حفاظت‌شده بافق يزد برای اولين‌بار در کشور از دیگر کارهای اوست. هومن مديريت پروژه حفاظت از يوز پلنگ آسیایی را هم برعهده داشت. در زمان مديريت او اقدامات زیربنایی بسيار مفيدی از قبيل خريد برخی سامانه‌های عرفی موجود در ذخيره‌گاه زيستکره توران و اخراج دام‌ها، دعوت از کارشناسان خارجی به‌منظور انجام مطالعات و اقدامات لازم در زمينه اسپرم‌گيری از یوزهای نر و تلقیح مصنوعی يوز‌های ماده، برنامه‌ريزی و اجرای فنس‌کشی در مکان‌های عبور يوز در جاده تهران-مشهد، جلب مشارکت جوامع محلی و همکاری برخی از هنرمندان برای حمایت از برنامه‌های حفاظت از یوز انجام گرفت. همکاری با مديريت محيط‌زيست منطقه آزاد قشم، به‌ویژه در زمينه شناسایی و حفاظت از گونه‌های حيات‌وحش، همکاری با پروژه تکثير و رهاسازی لاک‌پشت‌های دریایی،‌ همکاری در راه‌اندازی مؤسسه آموزشی و طبيعت‌گردی اکوتور ايران به‌عنوان اولين مؤسسه طبيعت‌گردی در کشورمان، انجام اقداماتی از قبيل شناسایی جاذبه‌های گردشگری و برنامه‌ريزی و اجرای تورهای طبيعت‌گردی در داخل و خارج از کشور برای گردشگران ايرانی خارجی، از دیگر فعالیت‌های اوست.

او همچنین در راه‌اندازی اولين دوره آموزش راهنمايان طبيعت‌گردی در کشور و انجام اقداماتی از قبيل همکاری در تهيه سرفصل‌های دروس و تدريس در اين دوره‌ها هم نقش مؤثری داشت.

آقای مهندس اسکندر فيروز، بنيانگذار و رياست اسبق سازمان حفاظت محيط‌زيست، پس از آشنایی با هومن جوکار و چندين دفعه رفتن به طبيعت به‌همراه او، بارها در حضور اساتيد دانشگاه‌ها و برخی از مديران سازمان حفاظت محيط‌زيست که به ديدن ايشان می‌آمدند، از هومن جوکار به‌عنوان يک پديده و يکی از اميد‌های آتیه حفاظت محيط‌زيست کشورمان نام می‌برد.

به‌عقيده اين‌جانب نيز هومن جوکار گوهری بی‌نظير در عرصه محيط‌زيست رو به قهقرای کشورمان است. بايد قدر ايشان را بدانيم. او علاوه‌بر اينکه در زمره يکی از کارشناسان طراز اول و منحصربه‌فرد کشورمان محسوب می‌شود، از نظر خصوصيات انسانی و عاطفی نيز بی‌نظير است.

همه کسانی که با خانواده جوکار آشنایی دارند، يکی از عوامل موفقيت او را مرهون تربيت خانوادگی و داشتن همسری مهربان، توانا و بردبار می‌دانند که در همه سختی‌ها و نامهربانی‌ها هميشه در کنار او بوده و است.