طبق اطلاعات سامانه شفافیت شهرداری تهران تاریخ اولین انتصاب ثبت‌شده علی‌محمد مختاری مربوط به ۲۸ آبان سال ۱۳۶۶ است و از این تاریخ ۳۷ سال و ۱۰ ماه می‌گذرد. اکنون با برکناری مختاری، «عباسعلی نوبخت»، با حکم سرپرستی بر صندلی او نشسته است. نوبخت رئیس اسبق سازمان منابع‌طبیعی بوده و همه سوابقش مربوط به حوزه جنگل است.

منبعی آگاه به «پیام ما» می‌گوید این برکناری به یکباره اتفاق افتاده است. «او را در عمل انجام‌شده گذاشتند. شهرداران دیگری هم پیش‌ازاین خواستار جابه‌جایی مختاری بودند، اما حریف نشدند و نتوانستند. »

او بازنشسته نمی‌شود

به علی‌محمد مختاری برگردیم. او با بیش از نیم‌قرن حضور در شهرداری، سال‌هاست که به‌لحاظ سنوات خدمت و همچنین سن، سقف قانونی را رد کرده است. ماده ۱۰۳ قانون مدیریت خدمات کشوری (مصوب ۱۳۸۶) می‌گوید دستگاه‌های اجرایی موظف‌اند کارمندان خود را که دارای ۳۵ سال سابقه خدمت قابل‌قبول و حداقل ۶۰ سال سن هستند، بازنشسته کنند. تبصره‌های همین ماده اجازه می‌دهند در برخی موارد خاص با موافقت بالاترین مقام دستگاه، تا سقف ۳۵ سال خدمت تمدید شود، ولی بیش از آن مجاز نیست. اما این قانون هیچ‌وقت شامل مختاری نشد.

پیش‌ازاین در سال ۱۳۹۷ «علی دشتی»، سرپرست وقت مرکز آموزش و پژوهش شورای‌عالی استان‌ها، به خبرگزاری مهر گفته بود: «فردی که بیش از ۳۵ سال خدمت کرده باشد، ادامه حضورش نقض قانون خدمات کشور است. ادامه فعالیت این افراد هرچند خدمات زیاد و خالصانه‌ای هم انجام داده باشند، برخلاف مقررات و آیین‌نامه خدمات کشور است.»

در همان سال «سیدحسن رسولی»، خزانه‌دار شورای شهر، در جمع خبرنگاران درباره بازنشستگی مختاری گفت: «مختاری بازنشسته نیست و هیچ‌وقت حکم بازنشستگی برایش زده نشده است. زمانی فردی بازنشسته است که یا خود تقاضا بدهد یا مافوق او بخواهد، در دوره‌های گذشته نه خود آقای مختاری خواسته که بازنشسته شود و نه مافوقش. بازنشستگی فرد ارتباطی با سن او ندارد. اگر فردی بخواهد بازنشسته شود و مافوقش نخواهد، می‌ماند؛ اگر کسی بخواهد بماند و مافوقش نخواهد، باید برود.»

مجال ایده‌های نو

اهمیت بررسی کارنامه علی‌محمد مختاری، در این است که او حدود چهار دهه فعالیت در عرصه مدیریت فضای سبز پایتخت و بیش از نیم‌‌قرن در شهرداری تهران حضور داشته است. در مدت حضور او شمار بوستان‌های تهران افزایش یافته، اما باغ‌های بسیاری قربانی تغییر کاربری شده و جای خود را به برج‌های بلند داده‌اند.

در شرح دستاوردهای مختاری به ساخت و توسعه بوستان‌های متعدد در سطح شهر تهران و افزایش سرانه فضای سبز اشاره می‌شود. به‌گفته او، سرانه فضای سبز در داخل تهران ۱۷.۵ متر و در حوزه برون‌شهری ۲۷ متر است. این میان، یکی از بوستان‌ها به‌نام خود اوست؛ بوستان سه‌‌هکتاری مهندس علی‌محمد مختاری در محله ده‌ونک تهران. این باغ که به «باغ ایرانی» هم مشهور است، به پاس سال‌ها فعالیت مختاری در حوزه فضای سبز نام او را به خود گرفت.

علاوه‌بر ابهامات مدیریتی‌ مختاری، انتقادات دیگری هم به او مطرح است؛ از جمله تخریب و تغییر کاربری باغات تهران. او پیش‌ازاین در جلسات شورای شهر، تخریب باغات در دهه دوم انقلاب را از عوامل اصلی کاهش فضای سبز تهران اعلام کرده، اما گفته بود در مواردی برای تخریب باغ‌ها تحت فشار قرار گرفته است؛ اما این توضیح با توجه به جایگاه مختاری، برای بسیاری قانع‌کننده نبود. کاشت گونه‌های غیربومی بدون توجه به اقلیم و مطالعات جدید، نابودی و قطع درختان خیابان ولیعصر و تغییر کاربری بوستان مادر از دیگر انتقادات به او است. درختان ولیعصر در تمام این سال‌ها به‌دلیل کم‌آبی، کف‌سازی‌های مسیر آب، آلودگی هوا و آبیاری‌های نامنظم دچار تنش‌های شدید شده‌اند و به‌جز مسیر پارک‌وی تا تجریش، باقی چنارهای این خیابان بلند از بین رفته یا رو به نابودی‌اند. در این مدت با وجود انتقادات کارشناسی که به نحوه نگهداری از این درختان مطرح شد، این کار به همان شیوه قدیمی پیش رفته و تغییری در حفظ این درختان رخ نداده است. با اینکه آبیاری درختان با لوله‌کشی معابر بهبود یافت، اما کاشت گونه‌های غیربومی در سطح شهر همچنان ادامه دارد و فناوری‌های نوینی که برای توسعه و نگهداری فضای سبز به‌کار گرفته می‌شود، به تهران راه نیافته است.

«حامد پارسی»، دبیرکل کانون عالی گسترش فضای سبز و حفظ محیط‌زیست ایران به «پیام ما» می‌گوید: «در حدود چهل سال گذشته در حوزه محیط‌زیست و فضای سبز کشور فاجعه رخ داده و بحرانی به بحران دیگر تبدیل شده است. قطعاً در دوره ۳۸ سال حضور او در این مسئولیت شمار باغ‌های شهر تهران کم شده است. نگاهی به وضعیت کیفی بوستان‌ها و پارک‌ها این را نشان می‌دهد؛ هرچند به‌لحاظ کمی با افزایش فضاهای سبز و بوستان‌ها روبه‌رو هستیم. این میان امتیازهایی که تهران در فضای سبز داشته از دست رفته است، اما در اینکه چقدر آقای مختاری در این روند مؤثر بوده، نمی‌توان مطمئن بود. در این سال‌ها فضای سبز، منابع‌طبیعی و محیط‌زیست کل کشور سیر قهقرایی داشته است.»

او مسئله مهم تغییرات جدید سازمان بوستان‌ها را مجال حضور ایده‌های نو می‌داند. «مسلم است که آدم‌های جدید با افکار جدید و شیوه‌های نو می‌توانند تغییراتی ایجاد کنند. اگر این مجال زودتر رخ می‌داد تا دیگران هم در این عرصه حضور یابند و طرح‌آزمایی کنند، شاید آنها حرف تازه‌ای می‌داشتند. البته دوام مدیریت آقای مختاری با تعصب زیاد او به فضای سبز همراه بود، امیدوارم نفر بعدی حساسیت‌هایش کمتر نباشد.»

مدیر جدید، عباسعلی نوبخت است. او دکتری مهندسی منابع از دانشگاه علوم کشاورزی و منابع‌طبیعی دارد و در سوابقش این سمت‌ها دیده می‌شود: معاونت امور جنگل این سازمان، مدیرکلی منابع‌طبیعی و آبخیزداری استان مازندران، ریاست اداره منابع‌طبیعی و آبخیزداری شهرستان ساری، مدیرکل دفتر جنگل‌کاری، پارک‌ها و ذخیرگاه‌های جنگلی و موارد دیگر. ریاست سازمان منابع‌طبیعی و آبخیزداری کشور آخرین سمت نوبخت است. او در این دوران، در شرایط بحرانی آب، مدعی تأمین آب شرب «برای دو میلیارد نفر» شد و درنهایت تیر ۱۴۰۳ «در پی پافشاری دستگاه‌های نظارتی» از این سمت برکنار شد. دوران مختاری پس از بیش از نیم‌قرن به پایان رسیده است و اکنون تهران در آستانه دوره تازه‌ای از مدیریت فضای سبز است. باید منتظر ماند و دید.