کارزار «درخواست حل معضل پسماند شمال کشور» دو روز قبل ثبت شده و تا  لحظه نوشتن بیش از ۱۳۰۰ نفر آن را امضا کرده‌اند. ماجرای پسماند برای شهرهای شمالی در سال‌های اخیر پیچیده‌تر و سخت‌تر از همیشه بوده و تاکنون هم کارزارهای بسیاری برای آن نوشته شده است. مردم در این استان‌ها خود را در حصار زباله‌ها می‌بینند و راهکاری اصولی هم برای آن در دست نیست. پسماندها یا در جنگل تلنبار شده‌اند یا جایی در نزدیکی دریا. محل دفن اصولی نیست و جایی چون عمارت آمل با نزدیکی‌اش به سد هراز، نگرانی از آلودگی آب آشامیدنی را هم افزایش داده است. هرچند در نبود لندفیل استاندارد، شیرابه‌ها به‌راحتی راهشان را به آب‌های زیرزمینی باز کرده‌اند و مرگ خاموش برای ساکنان این مناطق رقم زده‌اند. شهرهایی که نامشان تاکنون آمد، شهرهایی هستند با بیشترین درگیری و آسیب، در‌حالی‌که هیچ شهری در شمال ایران از تبعات بی‌مدیریتی در پسماند در امان نبوده است.

حالا در کارزار جدید از طرف عموم شهروندان، دغدغه‌مندان محیط‌زیست، فعالان خطاب به مسعود پزشکیان آمده «جناب آقای رئیس‌جمهور؛ در طی چند دهه گذشته شهرداران به‌عنوان مجریان قانون مدیریت پسماند، با کلنگ‌زنی‌های تکراری و عمدتاً بی‌نتیجه، موفق نشده‌اند حتی درصدی از بار آلودگی‌های موجود بکاهند. امروزه، به‌دلیل موقعیت بسیاری از محل‌های دفن زباله در نزدیکی رودهای بزرگ استان مانند تلار، هراز، چالوس و زرجو، این رودها به‌شدت آلوده به شیرابه‌های زباله‌های شهری شده‌اند. علاوه‌براین، بسیاری از قراردادهای مدیریت پسماند در کشور بدون نظارت صحیح منعقد شده است و پیمانکاران، بدون رعایت اصول حرفه‌ای، صرفاً به استحصال پسماندهای ارزشمند می‌پردازند و مابقی زباله‌ها را به‌صورت درهم در محل‌های دپو تخلیه می‌کنند. نبود نیروهای متخصص در این حوزه باعث شده است برخی افراد حقیقی و حقوقی، با نادیده گرفتن اصول مدیریت چندوجهی پسماند، تنها بر استفاده از فناوری‌هایی نظیر زباله‌سوزها تمرکز کنند؛ درحالی‌که این فناوری‌ها اولاً الزامات زیست‌محیطی حساسی دارند و ثانیاً با ماهیت پسماند تولیدی در کشور که عموماً دارای رطوبت بالا و ارزش حرارتی پایین است، سازگاری کافی ندارند.»

از جمله دیگر موارد، استفاده از نیروهای متخصص و باتجربه، برنامه‌ریزی شفاف و هدفمند، شفافیت در قراردادها، ایجاد سامانه‌های نظارت مردمی و توسعه آموزش‌های شهروندی است. آنها در پایان این نامه می‌نویسند «به باور ما، مدیریت اصولی پسماندها یک موضوع چندوجهی و چندجانبه مبتنی‌بر اقتصاد دایره‌ای است که نیازمند رویکردهای جامع و هماهنگ است. اتکای صرف به راهکارهایی نظیر کارخانه‌های کمپوست و زباله‌سوزها کافی نیست. این طلای کثیف می‌تواند با مدیریت صحیح، به منبعی ارزشمند برای ایجاد شغل، تولید انرژی و کاهش اثرات زیست‌محیطی تبدیل شود. بنابراین، تقاضا داریم ضمن بررسی جدی این موضوع، دستورات مقتضی جهت اقدام عملی صادر فرمایید.»

برای حل مشکل پسماند بی‌پشتوانه‌ایم

او به نبود شفافیت در قرارداد و عملکرد پیمانکاران این حوزه اشاره می‌کند و معتقد است تقاضایی که وجود دارد، باعث تقویت رویکرد مافیایی شده است «وضعیت هر روز برای مردم سخت‌تر از قبل شده است. بسیاری از شهرها مطالبات گسترده‌ای دارند، اما متأسفانه حتی توجیهات اقتصادی طرح‌ها سنجیده نمی‌شود. مثلاً کارخانه کمپوست با هزینه میلیاردی می‌سازند اما نتیجه و عملکردش مشخص نیست. یا مثلاً پیمانکاری که کارش در یک شهر اصلاً خوب نبوده و آنجا شاکی دارد، به‌راحتی به شهر دیگر می‌رود و کار می‌کند.»

اولادزاد به قانون مدیریت پسماند هم اشاره و تأکید می‌کند که این قانون در سطح کلیات مانده و آیین‌نامه‌های اجرایی درستی ندارد و در پاسخ به این پرسش که آیا بخش جدیدی که در وزارت کشور برای این موضوع ایجاد شده، کمک‌کننده است؟ می‌گوید «متأسفانه هر دولت یک کمیته و کارگروه جدید درست می‌کند، بدون آنکه نتیجه کارهای قبلی مشخص باشد. این بخش جدید در وزارت کشور هم تاکنون خروجی خاصی نداشته است.»

پیش از این هم بارها شاهد شکل‌گیری کارزارهایی برای حل مشکل پسماند بوده‌ایم و از ابتدای امسال تاکنون هر روز بر تعداد این کارزارها افزوده شده است. برای نمونه می‌توان به کارزار «درخواست ایجاد سطل‌های زباله با درب‌های بسته و بهبود مدیریت پسماند در تمامی شهرهای ایران» خطاب به فرمانداران و مدیران محیط‌زیست استان‌ها اشاره کرد که در دی‌ماه کلید خورد. یا کارزار «درخواست ایجاد سازوکار بازیافت پسماند از سوی کلیه شهردرای‌ها» خطاب به وزیر کشور در دوم مردادماه امسال اشاره کرد. عنوان کارزار دیگری که در این زمینه به راه افتاد، کارزار «گیلان، بهشت ایران مدفون در زباله و فاضلاب» خطاب به رئیس‌جمهور سابق و در اردیبهشت امسال بود و کارزار «درخواست دفع و بازیافت بهینه زباله‌های شهری»، «درخواست توقف حمل زباله استان مازندران به استان گلستان سایت شمال آق‌قلا» و کارزار «درخواست تعطیلی سایت انجیل‌سی بابل، انتقال آن به محلی دیگر و جمع‌آوری زباله‌های مدفون» از جمله دیگر کارزارهای به راه افتاده در این رابطه و در ماه‌های گذشته بوده است. حالا یکبار دیگر فعالان محیط‌زیست و ساکنان این مناطق می‌خواهند پرداختن به مسئله پسماند به دور از سطحی‌نگری و درمان‌های موقتی باشد. آنها می‌خواهند مسئولان کشوری و استانی به این نتیجه برسند که بحران تا چه میزان عمیق و گسترده است و هر روز که زمان برای حل آن از دست می‌رود، چه میزان به عمق بحران بیشتر نزدیک می‌شویم. آنها امیدوارند این بار گوش شنوا و دست عمل‌گرایی برای حل این مسئله وجود داشته باشد.