بایگانی مطالب: کشاورزی
«خوشبخت» و «شور» زیر لایههای بتن
اهالی افین یکبار دیگر پلاکارد بر دست روی بتنهایی که آب رود را از آنها دریغ کرده ایستادهاند و میگوید «چرا «خوشبخت» و «شور» را از ما گرفتید؟» خوشبخت و شور رودهای روانی بودند که حالا دو دهه است روی آنها بتن ریختهاند و آب آن توسط لولههایی در زیر زمین به اسفدن میرود. شهری در نزدیکی افین و ۵۰ کیلومتری قاینات. افینیها میگویند حدود بیست سال است صدایشان به جایی نمیرسد. قناتها و توت ۳۵۰ساله روستا خشک شده و جان زرشکها در خطر است؛ آنهم برای بتنریزی و حذف رودخانه از مسیر اصلیاش. حالا در هفتههای اخیر کار دوباره شروع شده. آمدهاند تا لولهها را لایروبی کنند و لوله جدید بگذارند. افینیها میپرسند «پول بیتالمال چرا باید صرف چنین نابودیای شود؟» اداره محیطزیست و منابعطبیعی شهرستان میگویند از نظر قانونی اتفاق رخداده به آنها ارتباطی ندارد و آبمنطقهای مسئول است و مسئولان آبمنطقهای هم به ما میگویند «درباره اتفاقات ماههای اخیر اداره امور آب مجوزی نداده بلکه تصمیمگیری درباره تعمیر و لایروبی و کارهای دیگر توسط شورای تأمین استان مصوب شده است.» در میان کشوقوس مسئولانی که هرکدام تقصیر را به گردن دیگری میاندازند و میگویند از نظر قانونی مسئول نیستند! سالیان سال است که بتنها جای آب روان را گرفته، کوههای اطراف خوشبخت و شور تخریب شده و دیگر خبری از پوشش گیاهی نیست و محلیها میگویند «روی بتنها، آنجا که قبلاً رودخانه بود اشک میریزیم.»
دنیای نو از دانهها آغاز میشود
حدود ۱۰ هزار سال پیش، انسانها در شرایطی چالشبرانگیز زندگی میکردند و بهعنوان شکارچیان و گردآورندگان مواد غذایی، در جستجوی منابعی برای زندهماندن بودند. این زندگی عشایری که پر از خطرات و چالشها بود، بهزودی جنبش بزرگی در تاریخ بشر رقم زد. بعدها با تشکیل نظام کشاورزی مستقر و ایجاد مزارع، انسانها پایهگذار تمدنهای بزرگ شدند و بدینترتیب کشاورزی بهعنوان قلب تپنده تمدن بشری، تأثیر عمیق و گستردهای بر رشد جمعیت و شهرنشینی گذاشت. امروزه، این مفهوم بهعنوان سنگ بنا و اساس اقتصاد جهانی مطرح است و در زمینههای مختلف اقتصادی، اجتماعی و محیطزیستی اهمیت دارد. در دنیای کنونی، با توجه به چالشهای محیطزیستی و اجتماعی، مفهوم کشاورزی پایدار بهعنوان یک انقلاب نوین در عرصه کشاورزی ظهور کرده است. این رویکرد بهدنبال تأمین امنیت غذایی در کشورهای درحالتوسعه است و همچنین بهعنوان راهحلی مؤثر برای مبارزه با فقر معرفی میشود. کشاورزی پایدار نهتنها به کشاورزی مؤثر و پایدار اشاره دارد، بلکه بهنوعی فلسفه زندگی را نیز مطرح میکند که با حفظ منابع طبیعی و احترام به اکوسیستم، بهدنبال تأمین نیازهای انسانی است
فناوری هستهای و تحول در کشاورزی ایران
تحریمها علیه کشاورزی ایران
|پیامما| تولید کود و سم در کشور به دلیل ناترازیهای گسترده برق و گاز و تداوم قطع صنعت با کاهش روبهرو شده است؛ اما به نظر چالش دیگری از خارج از مرزهای ایران نیز به این بخش از کشاورزی وارد میشود. نمیشود به طور کامل بدون کود و سم، کشتوزرع کرد و وقتی پای آفات به میان میآید و مقابله با آن، حتماً نام روشهای شیمیایی هم وسط میآید. بااینحال همواره یکی از پررنگترین انتقادات به این بخش، آلایندگی کود و سمهای شیمیایی بوده است. حالا مدیر مقابله با آفات عمومی و همگانی سازمان حفظ نباتات کشور میگوید در زمان بیان این انتقاد باید در نظر داشت که تحریمها اجازه واردات کود و سمهای نسل ۴ و ۵ به کشور را نمیدهند. کود و سمهایی که کمترین میزان آسیب برای انسان، دام و محیطزیست را دارند. همین موضوع سازمان حفظ نباتات را ناگزیر به استفاده از سموم نسل یک و دو و سه میکند و تلاشهای داخلی برای ساخت کودها و سموم کمخطر. این تحریمها در شرایطی است که غذا مشمول تحریم نمیشود؛ اما بهوضوح امنیت غذایی و محیطزیست کشور نشانه گرفته شده است.
چالشهای فقهی و قانونی خرد شدن اراضی
از زمان تصویب قانون جلوگیری اراضی بهعنوان یکی از مهمترین قوانین در ایجاد نظام بهرهوری در کشاورزی ایران، این قانون به اجرا نرسیده و همچنان نیازمند تصحیح به نظر میرسد. کارشناسان میگویند دو قانون مهم و ضمانت شده مالکیت و ارث اصلیترین مغایرتهای ذاتی را با قانون یکپارچهسازی اراضی را دارا هستند. حالا کارشناسان میگویند آنچه یک قانون صرف نمیتواند تضمین کند را فقها میتوانند و شاید وقتش رسیده باشد تا علم و شرع با هم راهحلی برای جلوگیری از کوچکشدن و کمبهره شدن اراضی کشاورزی کشور پیدا کنند.
فرصت آزمون و خطا نداریم
استفاده از روشهای سنتی کشاورزی، خاکی که کیمیا است را از حاصلخیزی ساقط میکند و آب که مایه حیات است را هدر میدهد؛ استفاده از کودهای شیمیایی هم میتواند آسیبزننده باشد. اما بهکارگیری روشهای نوین کشاورزی و کشاورزی پایدار میتواند از این تخریبها جلوگیری کند؛ یعنی مانع هدررفت آب شود، از شوری خاک جلوگیری کند و حاصلخیزی خاک تهدید نشود، از طرف دیگر سود اقتصادی هم تأمین شود. به همین خاطر است که سالانه کشورهای بیشتری به استفاده از کشاورزی پایدار رو میآورند و زمینهای بیشتری با این روش به زیر کشت میروند. برای بررسی «سیاستهای کشاورزی پایدار در ایران» به سراغ عباس کشاورز، معاون پژوهشی مرکز ملی مطالعات آب و کشاورزی اتاق بازرگانی ایران رفتیم. او مقالات متعددی در خصوص کشاورزی پایدار دارد و در حوزه آبوخاک تحقیقات زیادی انجام داده است. کشاورز پیشتر و در سال ۹۸ مدتی سرپرست وزارت جهاد کشاورزی بود. به اعتقاد او، استفاده از دانش روز و استفاده از خرد جمعی، راهکاری برای برونرفت از چالشهای بخش کشاورزی است.
زمینهای تشنه، خاکهای خسته
کشاورزی پایدار بهعنوان یکی از شاخصهای اصلی توسعه پایدار، به دنبال حفظ منابع طبیعی، کاهش آسیبهای محیط زیستی، و تضمین امنیت غذایی برای نسلهای کنونی و آینده است. مدل کشاورزی پایدار و کمنهاده در جهان به دلیل تمرکز بر کاهش استفاده از نهادههای شیمیایی، بهرهگیری از منابع محلی و بهبود کیفیت خاک و آب، به سرعت در حال گسترش است. در ایران، به دلیل محدودیت منابع طبیعی، بحران آب، تخریب خاک، و تغییر اقلیم، حرکت به سمت کشاورزی پایدار و کمنهاده نهتنها یک انتخاب، بلکه یک ضرورت است. این مقاله به بررسی مفهوم کشاورزی پایدار و کمنهاده، اهمیت آن در ایران، تحولات انجامشده در این زمینه، و پیشنهادهایی برای توسعه و بهبود آن میپردازد.
سبزسازی سیاستها
در سالهای اخیر موضوع حکمرانی محیطزیست توسط اشخاص و گروهها و به اشکال مختلف مورد بحث قرار میگیرد، درحالیکه متأسفانه شناخت، برنامه و رویه متناسب و مناسبی دراینباره وجود ندارد. در بیشتر موارد تلقی عمومی درباره حکمرانی محیطزیست به عملکرد یا نقش نظارتی و کنترلی سازمان حفاظت محیطزیست در تمام عرصهها و فعالیتهای ارگانهای مختلف تعبیر میشود. در این راستا، انتظار میرود این سازمان بهتنهایی تضمینکننده بهرهبرداری صحیح یا اقدامات بدون تخریب محیطزیست یا فعالیتهای توسعهای و یا استفاده از منابع باشد. اما آنچه شاید بتوان بهعنوان شاهکلید حکمرانی محیطزیست مطرح کرد و درک صحیح آن بقطع میتواند کمک بسزایی در حل مشکلات یا به بیان بهتر معضلات محیطزیستی کشورمان داشته باشد، موضوع «جریانسازی» است.
بیابان لوت؛ از توسعه گردشگری تا چالشهای مدیریت پایدار
انرژی کم، محصولات کمتر
|پیامما| درحالیکه استفاده از کود و سم بهمیزان استاندارد برای مقابله با آفات کشاورزی و حفظ بازدهی تولید الزامی است، اما مدیر مقابله با آفات سازمان حفظ نباتات میگوید بالا رفتن یکباره نرخ ارز، مشکل در واردات، بهویژه تعطیلی پتروشیمیهای کشور که ناشی از ناترازی برق و گاز است، قیمت کود و سم و ملزومات کشاورزی را بهشدت افزایش داده است تا جایی که کشاورزان قادر به تأمین آنها نیستند. بهگفته او، حالا هم کیفیت محصولات کشاورزی و باغی در خطر است هم میزان آنها. همچنین، استمرار این شرایط نهفقط کشاورزان را در سال ۱۴۰۳ با چالش روبهرو کرده است بلکه میتوانند به سال بعد هم سرایت کنند. بهگفته «سعید معین نمینی»، این روند هم تولید محصول را کاهش میدهد و هم هدررفت را افزایش میدهد. گویی فقط منابعی مانند آب و خاک را بدون رسیدن به نتیجه مطلوب استفاده کنید.
