به بهانه نودمین سال‌مرگ «شیخ خزعل»

بعد از روزها و هفته‌ها و ماه‌ها سکوت، آدم‌ها یکی‌یکی دارند روزگار رفته را حکایت می‌کنند. روایت‌هایی از جنگی دوازده‌روزه، زمستانی خونین و دوباره چهل روز بمباران و بازی جنگ و آتش‌بس. بر ما که نوروز را زیر آتش گذراندیم چه گذشت؟ چه نامی می‌توان بر تمام روزهای رفته گذاشت؟ راویان استنباط خود را از آنچه شد، تصویر می‌کنند و تاریخ در روایت‌هایشان تجلی پیدا می‌کند. دانسته‌های ما از واقعه، برآمده از همین روایت‌هاست؛ اما هنوز روایت‌های ناشنیده بسیار است. چه چیز راویان را به سکوت کشاند؟ چه کسی آنها را مرعوب و سرکوب کرد؟ این گزارش درباره اهمیت روایت و موضع‌گیری بدون ترس از دیگری است. روایت‌ها به تعداد راویان متکثرند؛ اما در دالان سکوت گرفتار شده‌اند؛ در این باره گفت‌وگوهایی پیش روست با «مهدی سلیمانیه»، «مهسا اسداله‌نژاد» و «علی‌اصغر سیدآبادی» که جامعه‌شناس، پژوهشگر و نویسنده‌اند.

پس از گذران دو جنگ و وقایع تلخ دی‌ماه، روایت و روایتگری از گفتمان اهالی رسانه به گفتمان سران حاکمیت راه پیدا کرده است. فهم جهانی از روایت نه به‌عنوان یک مفهوم اجتماعی که به‌مثابه ابزاری برای قدرت‌ورزی و اعمال‌نظر تبدیل شده است. در این میان، کلان‌روایت‌ها در تلاش‌اند الگویی خطی از وقایع جاری در جامعه را تفهیم و تبیین کنند. روایت‌هایی که مملو از واژه‌های مشابه با وزن معنایی یکسان هستند. اما روایت‌های شخصی برش‌های نادیدنی و تأثیرگذاری از زیست مردم عادی است که در گفتمان حاکم دیده و شنیده نمی‌شود. مردمی که می‌ترسند، می‌گریند، پشیمان می‌شوند و حسرت‌زده به گذران عمرشان می‌نگرند. روایت‌هایی که با ایجاد شکاف‌های ریز در کلان‌روایت، پنجره‌ای به جهان گونه‌گون آدمیان و تجربه زیسته‌شان می‌گشاید. تجاربی که فهم تاریخی و درک اجتماعی مردم را سبب می‌شود. در چند ماه گذشته و آنچه از سر ایرانیان گذشت، نتایج ملموس و غم‌بار نادیده‌گرفتن روایت‌های شخصی و شکل‌گیری کلان‌روایتی غیرواقعی را به چشم دیدیم؛ با بهایی سنگین به قیمت ازدست‌رفتن سرمایه‌های اقتصادی و جانی مردم یک سرزمین. دراین‌بین خلط معنای روایت جنگ با ادبیات جنگ خطایی دامنه‌دار است و ممکن است به بلعیدن روایت‌های شخصی توسط کلان‌روایت‌ها و تکرار چرخه عبرت‌نگرفتن از تاریخ بینجامد. چرا که جهان روایت از دل‌زندگی مردم و تجارب زیسته‌شان خارج می‌شود و ادبیات جنگ به تخیل تکیه می‌زند. لزوم تمییز این دو مفهوم در کنار به رسمیت شناساندن روایت‌های شخصی می‌تواند به ایجاد تصویری متکثر از آنچه در این گذر تاریخی تجربه کردیم کمک کند. در گفت‌وگو با «مهرنوش ارزاقی» منتقد ادبی و پژوهشگر نخست به مفهوم «ادبیات جنگ» می‌پردازیم و در ادامه به واکاوی روایت‌های شخصی در ترومایی جمعی چون جنگ.

در روزهای اخیر تصاویری از وضعیت حمام تاریخی «گنجعلی‌خان» کرمان، در رسانه‌ها منتشر شده که نشان از وضعیت نامناسب این گرمابه تاریخی کرمان دارد؛ بنایی با بیش از ۴۰۰ سال قدمت که به‌واسطه معماری دقیق و تزیینات کم‌نظیر، به‌عنوان یکی از زیباترین گرمابه‌های تاریخی ایران شناخته می‌شود. مسئولان استان معتقدند بناهای تاریخی همواره در معرض فرسایش قرار دارند و آسیب‌هایی که اخیراً در رسانه‌ها انعکاس پیدا کرده، به‌تازگی ایجاد نشده؛ بلکه در طول سالیان به وجود آمده است. آنها از پایش مستمر بنا می‌گویند؛ اما سؤال اینجاست که آیا تنها پایش برای حفاظت از یک بنای تاریخی کفایت می‌کند؟

پس از جنگ معمولاً مسیری برای بازاندیشی در مورد راه‌های رفته و راه‌های پیش رو باز می‌شود. حملات آمریکا و اسرائیل در جریان جنگ ۴۰ روزه اخیر، علاوه بر زیرساخت‌های نظامی و انرژی، برخی مجتمع‌های پتروشیمی ایران را نیز هدف قرار داد و موجب اختلال در بخشی از ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی و پلاستیکی کشور شد. این وضعیت، در کنار نگرانی‌ها درباره تأمین مواد اولیه برخی صنایع، بحث‌های تازه‌ای را درباره الگوی مصرف پلاستیک در ایران ایجاد کرد. شماری از فعالان و صاحب‌نظران محیط‌زیست معتقدند کاهش تولید می‌تواند فرصتی برای مدیریت مصرف، به‌ویژه در حوزه کیسه‌های پلاستیکی و محصولات یک‌بارمصرف باشد؛ فرصتی که ضمن جلوگیری از ایجاد کمبود در بخش‌های ضروری، توجه افکار عمومی را به پیامدهای محیط‌زیستی پلاستیک جلب کند. در مقابل، برخی دیگر با دیده تردید به این رویکرد می‌نگرند. به باور آن‌ها، سال‌هاست کمپین‌ها و برنامه‌های آگاهی‌بخشی درباره کاهش مصرف پلاستیک اجرا می‌شود، اما به دلیل نبود سیاست‌گذاری جامع، ضمانت‌های اجرایی کافی و حمایت از جایگزین‌های مناسب این اقدامات نتوانسته است به تغییری فراگیر و پایدار در الگوی مصرف جامعه منجر شود.

نگاهی به کتاب «آدم‌خواران» که روایتی است از اینکه چگونه جامعه قهرمانانش را می‌بلعد

معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران در نشست وزرای محیط زیست کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو) با محکوم کردن حملات ۲۸ فوریه (۹ اسفند) به برخی زیرساخت‌ها و مناطق حفاظت‌شده کشور، این اقدامات را «جنایتی زیست‌محیطی با پیامدهای جبران‌ناپذیر» توصیف کرد و همزمان پنج پیشنهاد برای تقویت همکاری‌های منطقه‌ای در حوزه محیط زیست ارائه داد.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی خراسان رضوی با هشدار نسبت به وضعیت تخریب خاک در کشور گفت: ایران از نظر توسعه بیابان رتبه پنجم جهان را دارد و روزانه ۴۰ هکتار زمین در کشور تخریب و به بیابان تبدیل می‌شود. به گفته فاطمه سعیدی‌نیا، ۱۲۵ میلیون هکتار از عرصه‌های ایران در معرض کاهش پتانسیل تولید قرار گرفته‌اند.

سرپرست اداره حفاظت محیط زیست شهرستان تهران از شناسایی ۲۵ واحد شهرک و مجتمع مسکونی در منطقه ۲۲ خبر داد که امکان اتصال به شبکه جمع‌آوری فاضلاب شهری را دارند. به گفته محمد رستگاری، برای این واحدها اخطاریه صادر شده و آن‌ها یک ماه فرصت دارند به شبکه فاضلاب شهری متصل شوند؛ در غیر این صورت، اقدام قضایی در دستور کار قرار می‌گیرد.