«بارها پیش آمد که هنگام حرکت به‌سمت دریا، دریابانی ساعت ۵ صبح لب ساحل حاضر می‌شد و ورود زنان به دریا را ممنوع اعلام می‌کرد. آنها از ما مدارک ورود به دریا و مدارک هویتی می‌خواستند و کوچکترین آگاهی درباره کار ما نداشتند». این جمله یکی از توصیف‌های «نازنین محسنیان» محقق پستانداران دریایی است. او که از مهر ۱۳۸۹ همکاری تحقیقاتی‌اش با مؤسسه «طرح سرزمین» را آغاز کرده، به بسیاری از جزیره‌های خلیج‌فارس برای ثبت رفتارهای جانوران دریایی به‌ویژه دلفین‌ها سفر کرده اما به‌دلیل زن بودن تاکنون اجازه ورود به جزیره «فارور» را نیافته است! این متخصص ۳۸ساله که تحصیلات خود را در رشته «زیست‌شناسی دریا» در مقطع کارشناسی و «اکولوژی دریا» در مقطع کارشناسی ارشد سپری کرده است، توصیف‌های دیگری هم از سختی کار یک اکولوژیست زن و کار در دریا دارد. از همه روزهایی که از صبح تا شب باید روی قایق می‌نشسته و به آب خیره می‌شده تا هر حرکت جنبنده‌ای را ثبت و ضبط کند، اما حواسش همچنان باید جمع می‌بود که مبادا در چنین وضعیتی مشکلی برای پروژه‌ ایجاد نشود. محسنیان می‌گوید: «پس از اتفاقاتی که برای کارشناسان محیط‌زیست افتاد، این سختگیری‌ها بیشتر هم شد، تا جایی که حتی وقتی از دریا بازمی‌گشتیم، دریابانی در ساحل می‌ایستاد و همواره سؤال داشت که چه می‌کنیم!» گفت‌وگو با این متخصص فقط به مشکلات حضور زنان در دریا برای پژوهش‌های مرتبط با جانوران نیست، به نبود امکانات و عقب افتادن تجهیزات محیط‌زیست ایران از کشورهای عربی اشاره دارد وقتی می‌گوید: «واقعیت این است که ما در این حوزه از تجهیزات و امکانات بسیار محدودی در مقایسه با سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس و دریای عمان برخورداریم. همچنین، از کشورهای اطراف مانند هند، پاکستان، سریلانکا و کشورهای عربی از لحاظ امکانات پژوهشی بسیار عقب‌تر هستیم. آنها تحریم نیستند و می‌توانند کارهای پیشرفته‌تری در زمینه پژوهش‌های مربوط به پستانداران دریایی انجام دهند. به‌علاوه گشت‌های دریایی به‌شدت پرهزینه هستند. قایق مناسب، سوخت موردنیاز و تجهیزات ضروری، همه این تجهیزات باید ضدآب باشند؛ همگی هزینه‌ها را افزایش می‌دهد.» مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید.

منطقه آزاد انزلی، در دل شمال ایران، به عنوان یکی از مناطق استراتژیک در مسیر کریدورهای بین‌المللی، همواره مورد توجه مسئولین و سرمایه‌گذاران بوده است. اما در سال‌های اخیر، چالش‌های مدیریتی و کمبود تصمیم‌گیری‌های عملیاتی باعث رکود در این منطقه شده است. مصطفی طاعتی مقدم، رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی، در نشست هم‌اندیشی با سردبیران، دبیران و مدیران رسانه‌های کشور، از برنامه‌های خود برای رفع این موانع و باز کردن گره‌های توسعه‌ای سخن گفت. وی با اشاره به مشکلات ناشی از عدم ثبات مدیریتی در منطقه، تصریح کرد که هدف اصلی وی تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام و جذب سرمایه‌گذاری جدید است.

|پیام ما| سال‌هاست که سفرهای نوروزی بخش مهمی از فرهنگ ایرانی‌ها محسوب می‌شود و بسیاری از مردم به‌دنبال فرصتی برای استراحت و تفریح در این ایام هستند. اما در شرایط اقتصادی سخت کنونی، این سفرها به آرزویی تبدیل شده‌اند که تنها برای عده‌ای خاص دست‌یافتنی شده است. از سوی دیگر، گردشگری داخلی در سال‌های اخیر به گواه آمارها و نتایج پژوهش‌های انجام‌شده به‌میزان قابل‌توجهی متأثر از وضعیت معیشتی مردم بوده است. فروردین امسال مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی که منتشر کرد، بر تأثیر تورم و مشکلات معیشتی بر سفرهای داخلی به‌ویژه نوروز تأکید کرد، در بخشی از این گزارش به‌طور ویژه اشاره شده است: «در سال‌های اخیر، سهم هزینه‌های تفریح و سرگرمی در سبد مصرفی خانوارهای شهری به‌شدت کاهش یافته است. این کاهش سهم، تأثیر مستقیم بر کیفیت سفرها و کاهش هزینه‌های اقامت، حمل‌ونقل، خرید سوغاتی و سایر هزینه‌های مرتبط با سفر دارد. این موضوع به‌وضوح کاهش کیفیت گردشگری داخلی را نشان می‌دهد.» نرخ تورم در سال‌های اخیر در ایران به‌شدت افزایش یافته است و طبق گزارش مرکز آمار ایران تورم نقطه به نقطه خانوارهای کشور، در بهمن‌ماه ۱۴۰۳ به رقم ۳۵.۳ درصد رسیده، یعنی ایرانی‌ها به‌طور میانگین، ۳۵.۳ درصد بیشتر از بهمن‌ماه ۱۴۰۲ برای خرید یک «مجموعه کالاها و خدمات یکسان» هزینه کرده‌­اند. براساس همین گزارش تورم نقطه به نقطه بهمن‌ماه ۱۴۰۳ در مقایسه با ماه قبل، ۳.۵ درصد افزایش داشته است. این تورم بالا، باعث کاهش شدید قدرت خرید مردم شده و سفرهای نوروزی را برای بسیاری از خانوارها به امری دست‌نیافتنی تبدیل کرده است. در این شرایط، بخش گردشگری با ارائه طرح‌ سفر قسطی تلاش کرده است راه‌حلی برای حل مشکل تأمین هزینه سفر ارائه کند. اما این طرح‌ها آیا واقعاً می‌توانند کمکی به مردم کنند یا فقط به‌نوعی مشکلات موجود را پنهان می‌کنند؟

پدیده فرونشست زمین در اصفهان که به‌ویژه در سال‌های اخیر به‌شدت گسترش یافته است، یکی از بزرگترین تهدیدها برای میراث تاریخی و فرهنگی این شهر کهن محسوب می‌شود. این پدیده، که به‌دلیل کاهش شدید منابع آب زیرزمینی و برداشت بی‌رویه از چاه‌ها به وجود آمده، نه‌تنها به آسیب‌های زیست‌محیطی منجر شده، بلکه آثار تاریخی اصفهان را نیز در معرض خطر جدی قرار داده است. اصفهان به‌دلیل دارا بودن آثار تاریخی فراوان از دوران صفویه تا قاجار، یک مقصد بی‌بدیل در عرصه میراث فرهنگی جهانی است، اما در پی بحران فرونشست، این آثار ارزشمند در آستانه تخریب قرار دارند.

کارگاه‌های حفاری مترو زیر بافت تاریخی شیراز همچنان فعال هستند و در روزهای اخیر سفال‌های قرون میانه اسلامی که احتمالاً متعلق به قرون ۵ تا ۱۰ هجری قمری هستند، در میان نخاله‌های یکی از کارگاه‌های حفر تونل مترو که قرار است به عبور اتوبوس‌های برقی از زیر زمین در بافت تاریخی شیراز اختصاص پیدا کند، کشف شده است. این درحالی‌است که به‌گفته فعالان میراث فرهنگی شیراز، قرار بود تا پایان مطالعات و صدور مجوز وزارت میراث‌فرهنگی برای حفر مترو در بافت تاریخی شیراز، هیچ اقدامی از سوی شهرداری شیراز برای حفر تونل مترو انجام نشود.

از حدود ۳۰۰ کوره آجرپزی در محدوده شهر یزد، قرار است ۱۵ کوره، مازوت‌سوزی را از سر بگیرند. سرپرست معاونت هماهنگی امور اقتصادی و گردشگری استانداری در جلسه‌ای مجوز مصرف ۵۰۰ هزار لیتر نفت‌کوره را صادر کرده است. این اتفاق درحالی‌است که طی دو دهه اخیر تلاش‌های بسیاری برای رهایی کوره‌های آجرپزی از مازوت‌سوزی انجام گرفته بود. در اواخر دهه ۸۰ ایستادگی و درخواست فعالان محیط‌زیست باعث شد این کوره‌ها گازسوز شوند و براساس تحقیقات سال‌های گذشته، از ابتدای گازسوز شدن کوره‌های آجرپزی استان یزد -از سال ۸۷ تا پایان شهریورماه سال ۱۳۹۱- انتشار گاز CO2 به‌میزان (۲۹/۲۷ درصد)، انتشار سایر آلاینده‌ها شامل NOX به‌میزان (۲۶/۶۵ درصد)، SO2 به‌میزان (۹۸/۹۹ درصد) و SPM به‌میزان (۷۶/۷۰ درصد) کاسته شد. با‌این‌حال، برخی از کوره‌داران مخزن سوخت دوم برای خود گذاشتند و حالا بی‌توجه به درخواست اداره محیط‌زیست یزد و با وجود مخالفت این اداره، «ستاد تسهیل و رفع موانع تولید» به آنها مازوت رسانده است.

|پیام ما| سال‌هاست که موضوع توجه به قوانین در حوزه میراث فرهنگی یکی از موضوعاتی است که پس از انتشار اخبار ناگوار در این حوزه مطرح و بعد به فراموشی سپرده می‌شود. هرچند مهمترین مسئله در حوزه اقدامات قانونی در این زمینه، اجرای قانون است و نه نبود آن. با این‌همه لزوم به‌روزرسانی قوانین این حوزه و تصویب قوانینی ناظر بر موضوعات جدید در این بخش‌ها هم امری اجتناب‌ناپذیر است. چندسالی است که دولت‌های مختلف از تدوین قانونی جامع در حوزه میراث‌فرهنگی می‌گویند و در عمل اتفاقی نمی‌افتد. اما مرکز پژوهش‌های مجلس از دری دیگر به موضوع رسیدگی به قوانین این سه حوزه می‌پردازد و بر تنقیح قوانین تأکید دارد. این موضوع در نشست علنی هفته گذشته مجلس مطرح و موافقت نمایندگان را جلب کرد. در گفت‌وگو با «سعید شفیعا»، مدیرگروه میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری مرکز پژوهش‌های مجلس، روند طی‌شده برای رسیدن به این طرح و تصویب آن و همچنین ابعاد مختلف آن را بررسی کردیم.

عکاسی حیات‌وحش یکی از جذاب‌ترین و درعین‌حال چالش‌برانگیزترین شاخه‌های عکاسی است که به ثبت لحظات زیبا و بی‌نظیر از زندگی جانوران در زیستگاه‌های مختلف می‌پردازد. عکاس باید ساعت‌ها و روزها را در طبیعت سپری کند، صبر و آستانه‌ تحمل بالایی داشته باشد تا بتواند لحظات خاصی را شکار کند. در این گفت‌وگو «علی ثقفی»، عکاس و فیلمبردار حیات‌وحش، از باید و نبایدهای عکاسی حیات‌وحش می‌گوید. این عکاس تاکنون حدود ۴۰۰ گونه حیات‌وحش ایران را با دوربین خود به ثبت رسانده و در ۲۶ جشنواره‌ عکاسی حیات‌وحش در کشورهای مختلف از جمله کانادا، بلژیک و روسیه حائز رتبه، لوح تقدیر و روبان افتخار شده است. او همچنین دارای مدال طلای فیاپ از فدراسیون بین‌المللی عکاسی است.