بایگانی مطالب برچسب: کاهش منابع آب
جدال سیاسی بر سر «آب و برق»
بهنظر میرسد پس از سخنرانی رهبری و توصیه به عموم نهادها در مورد حمایت از رئیسجمهوری و کابینهاش، مجلس شورای اسلامی که پس از اوجگیری ناترازی آب و برق در تابستان ۱۴۰۴، با جمعآوری حدود ۱۰۰ امضا از نمایندگان، قصد استیضاح وزیر نیرو را داشت کمی کوتاه آمد و به طرح سؤال از «عباس علیآبادی» بسنده کرد. اما بهنظر نمیرسد مجلس و نمایندگانش از فشار سیاسی بر بخش آب و برق کوتاه آمده باشند، فشاری که برای سالیان، شبکه توزیع آب و برق کشور را بهشکل فزایندهای بزرگ کرد و مصرف آب بهویژه در بخش کشاورزی را بهنفع حوزههای انتخابیه هر نماینده بالا برد. مجلس در تمام این سالها سهم خودش از ناترازی را گردن نگرفته است. کمیسیون آب و کشاورزی مجلس از یکسو، سیاستهای دولت در بخش کشاورزی را مورد انتقاد قرار میدهد و از جای خالی برنامههایی مانند کشت «فراسرزمینی» صحبت میکند، فرونشست زمین را بحران میداند، اما از سوی دیگر، بهدنبال برداشتن محدودیت از چاههای آب کشاورزی و توسعه شبکههای آبرسانی بهنفع بالارفتن بازدهی و افزایش سطح زیرکشت است. جدالی که بهنام آب و برق دنبال میشود، اما معلوم نیست نتیجه نهایی آن چیست؟
حلقه گمشده کارشناسان اقلیمی
با وجود آثار پررنگ تغییراقلیم در کشور، تلاشهای کارشناسی برای مقابله یا سازگاری با این پدیده کمرنگ است. ایران با چالشهای جدی تغییراقلیم روبهروست؛ خشکسالی گسترده، افزایش محسوس دما و کاهش شدید منابع آب، زندگی و محیطزیست را نشانه رفته و امنیت غذایی را به خطر انداخته است. در چنین شرایطی، نقش متخصصان تغییراقلیم و همکاری میان آنها برای تحلیل دادهها، برنامهریزی و ارائه راهکارهای علمی بیش از همیشه اهمیت یافته، اما نتایج یک پژوهش حاکی از آن است که ارتباطات میان کارشناسان در کشور همچنان پراکنده و محدود است. در همین حال، یکی از کارشناسان تغییراقلیم با تأیید تعداد اندک کارشناسان این حوزه و محدودیت پژوهشهای مرتبط، به «پیام ما» میگوید تصمیمگیران هم هنوز درک درستی از ابعاد گرمایش جهانی و تغییراقلیم ندارند.
مرگ دستهجمعی ماهیان «پری»
ماهیان به گل نشستهاند، نه یک و ۱۰ و ۱۰۰، بلکه هزاران ماهی فقط طی زمانی کمتر از یک تابستان. تنها دریاچه طبیعی فصلی در استان زنجان که روزگاری یکی از جاذبههای دیدنی این استان بود، خشک شده است. حالا دریاچه «پری» یا «خندقلو» تمام ماهیانش را به کام مرگ کشانده است. اهالی روستاهای حاشیه پری میگویند به قصد توسعه کشاورزی، آنقدر برداشت بیرویه در بالادست و حاشیه دریاچه احداث انجام شده است که دیگر آبی برای تأمین حقابه دریاچه باقی نمانده است، اما مسئولان محلی میگویند خشکسالی مزید بر علت است؛ باران نیامده و حتی اگر میخواستند هم آبی برای رساندن به پری وجود نداشت.
بیآبیِ سوزانِ خوزستان
عطش بار دیگر در خوزستان فراگیر شده. روزی نیست که خبری از بیآبی شهرها و روستاها به گوش نرسد. بحران آب که تابستان امسال پایتخت و برخی شهرها را از پا درآورده، بیش از دو دهه رنج خوزستانیهاست که راه به جایی نبرده است. حالا همزمان با چهارمین سالگرد «اعتراضات آب در خوزستان» سایه بیآبی همچنان سنگین است. ملغمهای با موج گرمای ۵۰ درجه، فلرسوزی، ریزگرد و دود هورالعظیم که تجربه متفاوتی برای مردم این استان نفتخیز رقم زده است. زن و کودکانش در صف آب ایستادهاند تا قابلمه و بشکهها را از آب تانکر پر کنند. ویدئویی که صفحه اینستاگرام «فرزندم نخل» از روستای «ابوعگاب» در دهستان «منیوحی» آبادان منتشر کرده؛ همان جایی که چند روز پیش هزاران نخل تشنهاش آتش گرفت و خاکستر شد. چهره زن خشمگین و خسته از روزهای بیآبی است: «قابلمه پر کنیم، بشکه پر کنیم، درام پر کنیم، تشت پر کنیم؛ این وضع زندگی ماست. این بچه کوچک بشکه گرفته دستش و دنبال تانکر میدود، خدا را خوش میآید؟ نمیدانم چه بگویم. خسته شدیم بسکه گفتیم و التماس کردیم. درد ما را چه کسی میخواهد دوا کند؟»
مشارکت حق مردم است، نه امتیاز
در طول سالهای اخیر، حفاظت از مناطق تحت مدیریت محیطزیست و منابعطبیعی با واژه زیبای «مشارکت» تزئین شده است. براساس حفاظت مشارکتی مردم محلی نهتنها مخاطب، بلکه بازیگر اصلی حفاظت هستند و این نوع حفاظت بین مردم، نهادهای دولتی و منابعطبیعی همافزایی ایجاد میکند. اما آنچه در واقعیت دیده میشود بیشتر ضد مشارکت است، تا مشارکت. دفاتر مشارکت در سازمانها بهویژه سازمان حفاظت محیطزیست و ادارهکل منابعطبیعی استانها، در ظاهر وظیفه آموزش، تسهیلگری و جلب مشارکت جوامع محلی را برعهده دارند. اما آنچه در میدان عمل اتفاق میافتد، چیزی است شبیه اجرای برنامههای نمادین، آموزشهای کلیشهای و مشارکتی نمایشی. درنتیجه، شاهد بیگانگی مردم با فرایند حفاظت و حتی تقابل با آن هستیم و فاصله معناداری بین دولت با فعالان و گروههایی که در حوزههای مختلف تخصصی کار میکنند، شکل گرفته است.
جهان همراه «زاگرس»
|پیامما| تلاش برای جلب توجه و تجمیع توان کارشناسی و مالی بینالمللی بهنفع احیا و حفاظت از جنگلهای زاگرس در ایران مهمترین محور همایشی با عنوان «همکاریهای بینالمللی: درسآموختهها و بهترین تجربیات در مدیریت جنگلهای زاگرس» بود که با هماهنگی وزارت امور خارجه و با حضور سازمانهای مرتبط با مدیریت این اکوسیستم در ایران، نماینده هماهنگکننده سازمان ملل متحد در ایران و رئیس دفتر منطقهای برنامه عمران ملل متحد برگزار شد. برنامهای که جهان را به نجات زاگرس فراخواند و این اقدام را یک مسئولیت بینالمللی عنوان کرد. تشکیل صندوق مالی ویژه مدیریت زاگرس نیز یک از پیشنهادات کلیدی این نشست بود.
یزد در غبار
در سومین هفته فروردین استان یزد یک هفته در گردوغبار فرورفت. گردوغباری که بهگفته مدیرکل محیطزیست این استان امسال بهدلیل خشکسالی زیاد و کمبارشی تشدید خواهد شد و البته تا پایان هفته هم میهمان یزد خواهد ماند. براساس آنچه این مسئول اعلام میکند، کانونهای مستعد گردوغبار و فرسایش بادی در این استان بهطور متوسط در سال ۳۰۰ هزار تُن گردوغبار تولید میکنند. ضمن اینکه این استان که در مرکز کشور قرار دارد، همراه با بادهای شمالی از کویرهای سمنان، همراه با بادهای غربی از اطراف تالاب گاوخونی و یا سایر کانونهای فرسایشی استانهای همجوار هم میزبان گردوغباری میشود که حتی منشأ در خود استان ندارد. همچنین، بالغبر ۶۰۰ هزار هکتار مساحت جادههای این استان شامل جادههای مزارع، معادن، برخی از روستاها و آبادیها هم محدودههایی هستند که تولید گردوغبار میکنند و با وزش باد این گردوغبارها جابهجا میشوند.
فرونشست و فرار مسئولیت
پدیده فرونشست زمین در اصفهان که بهویژه در سالهای اخیر بهشدت گسترش یافته است، یکی از بزرگترین تهدیدها برای میراث تاریخی و فرهنگی این شهر کهن محسوب میشود. این پدیده، که بهدلیل کاهش شدید منابع آب زیرزمینی و برداشت بیرویه از چاهها به وجود آمده، نهتنها به آسیبهای زیستمحیطی منجر شده، بلکه آثار تاریخی اصفهان را نیز در معرض خطر جدی قرار داده است. اصفهان بهدلیل دارا بودن آثار تاریخی فراوان از دوران صفویه تا قاجار، یک مقصد بیبدیل در عرصه میراث فرهنگی جهانی است، اما در پی بحران فرونشست، این آثار ارزشمند در آستانه تخریب قرار دارند.
