|پیام‌ما| مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در ادامه سلسله گزارش‌هایی که به بررسی محورهای مختلف توسعه ذیل برنامه‌های توسعه پنج‌ساله کشور به‌عنوان اسناد بالادستی می‌پردازد، محور توسعه در مناطق محروم را ارزیابی کرده است. این گزارش پس از بررسی دو برنامه پنجم و ششم در مورد برنامه هفتم عنوان کرده است که این برنامه در کنار غفلت از نگاه و برنامه ویژه برای زنان سرپرست خانوار مناطق محروم، در جایگاه برنامه استراتژیک و ملی توسعه و پیشرفت آن‌چنان‌که باید روزآمد نیست و در مورد مسئله مهم اتباع افغانستانی در سال‌های اخیر در مناطق محروم که مناطقی بسیار شکننده نیز هستند، سکوت کرده و برای آن برنامه‌ای مدون و درخور ارائه نکرده است. این گزارش همچنین پیشنهادهایی در مورد رفع چالش‌های موجود در این برنامه در این بخش‌ها ارائه داده است.

|پیام ما | شب یلدا، که با عنوان شب چله نیز شناخته می‌شود، یکی از کهن‌ترین آیین‌های باستانی ایرانی است که ریشه در فرهنگ و تمدن دیرینه این سرزمین دارد. یلدا که بلندترین شب سال است، از زمان‌های دور فرصتی بوده برای دورهمی‌های خانوادگی، جشن و شادی، و گرامیداشت روشنایی و گرما در برابر تاریکی و سرما. این شب، نمادی از پیروزی نور بر ظلمت و آغاز روزهای بلندتر است. اما یلدا فراتر از یک مراسم نمادین است و در طول تاریخ، کارکردهای اجتماعی و انسانی ویژه‌ای نیز داشته است. در جامعه‌ای که بنیان‌های آن براساس ارتباطات خانوادگی و اجتماعی شکل گرفته، شب یلدا همیشه بهانه‌ای بوده برای تقویت این پیوندها. اعضای خانواده دور هم جمع می‌شوند، از خاطرات گذشته می‌گویند، قصه‌های کهن را نقل می‌کنند و با خواندن اشعار حافظ، به همدلی و اتحاد بیشتر دست می‌یابند.

| پیام ما | اگر گذرتان به اصفهان و فرودگاه این شهر افتاده باشد، به‌خوبی می‌دانید فرودگاه اصفهان با فاصله اندکی خارج از این شهر واقع شده است و باید از فرودگاه مسافتی حدود ۱۵ کیلومتر را طی کنید تا به ورودی اصفهان برسید. مسافتی که به‌دلیل مشکلات خشکسالی، حداقل فضای سبز را دارد و در یکی از مناطق شهری با بیشترین فرونشست واقع شده است. حالا در این بزرگراه که فرودگاه اصفهان در خارج از شهر را به این شهر متصل می‌کند، پروژه‌ای در روز ۱۰ آذر کلنگ‌زنی شد؛ همان جایی که قبلاً به‌نام سرتیپ خلبان شهید مصطفی اردستانی از شهدای عزیز نیروی هوایی ارتش به‌دلیل مجاورت با پایگاه هشتم شکاری نام‌گذاری شده بود و شورای شهر اصفهان بدون اشاره به نام قبلی، نام پروژه را به نام شهید رئیسی نامگذاری کرده‌اند یا بهتر بگوییم، نام این بزرگراه یا بخش بزرگی از آن را تغییر دادند. از این بدسلیقگی که بگذریم؛ طرحی دراین منطقه تعریف شده که قرار است به طول دو کیلومتر اجرا شود که شامل شش تقاطع و یک‌هزار و ۳۰۰ متر زیرگذر با عرض ۳۲ متر است که دارای شش خط رفت‌وبرگشت و دو خط اضطراری خواهد بود. عمق این زیرگذر هفت متر از سطح کنونی در نظر گرفته شده است و کندروهای هر طرف نیز عرضی معادل ۱۰.۵ متر خواهد داشت و بودجه پنج‌هزار و ۵۰۰ میلیارد ریالی برای اجرای آن پیش‌بینی شده. اما آنچه طبق معمول در هیچ‌یک از سخنرانی‌ها و اظهارنظرها به آن پرداخته نشده و با تلاش حداکثری صورت‌گرفته از انتشار آن تا حدودی جلوگیری هم به‌عمل آمده، قطع ۸۰۰ اصله درخت در طی اجرای این طرح در تنها پارک یک منطقه کمتر برخوردار اصفهان به نام حصه است!

۱۵ مهر به‌نام «روز ملی روستاها و عشایر» نام‌گذاری شده است و بهانه‌ای است تا هر سال دولت برنامه‌هایی را در مورد توسعهٔ متوازن و پایدار در این بخش ارائه کند. باوجود‌ این، برنامه‌ها و اینکه در اسناد بالادستی کشور معمولاً بخش توسعهٔ روستایی و عشایر به‌شکل مجزا لحاظ می‌شود، اما معمولاً مسیر توسعه مطابق با آنچه اسناد پیش‌بینی می‌کنند، پیش نمی‌رود. در برنامهٔ ششم توسعهٔ کشور کمتر از ۳۰ درصد احکام برنامه در بخش توسعهٔ روستایی و عشایر محقق شد و برنامهٔ هفتم نیز آن را ذیل سایر بخش‌ها تعریف کرد. به‌نظر می‌رسد اعتبارات این بخش در قانون بودجهٔ سال ۱۴۰۳ نیز با کاهش قابل‌توجهی روبه‌رو شده است. بررسی بخش دوم لایحهٔ بودجهٔ سال ۱۴۰۳ نشان می‏‌دهد میزان اعتبارات قابل احصای حوزهٔ مدیریت و توسعهٔ روستایی و عشایری از طرح‏‌های مربوطه در پیوست‌های جداول کلان، طرح‌های تملک دارایی سرمایه‌ای و بودجهٔ شرکت‌های دولتی و...، ۱۶.۲۶۷ میلیارد تومان است که نسبت به طرح‌های متناظر در قانون بودجهٔ سال ۱۴۰۲، حدود ۲۴ درصد کاهش را نشان می‌دهد. از این میزان، ۳۲/۷۵ درصد اعتبارات از نوع هزینه‌ای و ۶۷/۲۵ درصد از نوع اعتبارات تملک دارایی سرمایه‌ای است. در مجموع سهم قابل‌احصا و شفاف مناطق روستایی و عشایری از کل بودجهٔ عمومی دولت در سال ۱۴۰۳، معادل شش درصد است که در مقایسه با قانون بودجهٔ سال ۱۴۰۲ با کاهش ۴.۳۹ درصدی مواجه شده است. ضمن اینکه حدود ۱۱ درصد اعتبارات قابل احصا به مبلغ ۱.۸۵۰ میلیارد تومان از نوع اعتبارات متفرقه بوده که ۳۵۰ میلیارد آن هزینه‌ای و ۱۵۰۰ میلیارد آن از نوع تملک دارایی سرمایه‌ای است. به‌طورکلی، میزان اعتبارات احصاشده و عناوین طرح‌ها و اهداف کمّی نشان می‌دهد بخش دوم لایحهٔ بودجهٔ سال ۱۴۰۳ کل کشور تناسب به‌شدت ضعیفی با چالش‌های اساسی حوزهٔ مدیریت و توسعهٔ روستایی و عشایری به‌ویژه اشتغال و تولید دارد و نمی‌تواند تأثیر قابل‌توجهی در شکوفایی اقتصاد روستاها و مناطق عشایری و رفع نابرابری‌ها به‌ویژه در امور آموزشی و بهداشتی و درنتیجه، کاهش روند مهاجرت روستا-شهری داشته باشد. حالا دولت و مجلس در صدد هستند تا ذیل طرحی با عنوان «طرح جامع توسعهٔ روستایی کشور» و تشکیل یک سازمان جدید، مشکلات توسعه‌نیافتگی روستاها و عشایر کشور را که بخش قابل‌توجهی از آن ذیل روستاهای عشایری سکونت دارند، حل کنند. اما کارشناسان توسعه به‌ویژه آنان که بر جامعهٔ محلی تمرکز دارند، با آن مخالفند و مشکلات روستاها را بنیادی‌تر از آن می‌دانند که با ایجاد سازمان جدید حل شود. چه اینکه از سال ۹۲ و ارتقای جایگاه مدیریت این بخش به سطح معاون رئیس‌جمهوری ذیل عنوان «معاون رئیس‌جمهوری در امور روستاها، عشایر و مناطق محروم» نیز دردی از روستاهای کشور و جامعه‌ٔ عشایری بر نداشت.

|پیام ما| قرن بیست‌ویکم، معماری مدارس را به‌طرز چشمگیری دگرگون کرده و توسط رویکردهای آموزشی جدید، پیشرفت تکنولوژیکی و ارزش‌های اجتماعی که بر پایداری و شمول تأکید دارند، هدایت می‌شود. این تغییر فراتر از زیبایی‌شناسی صرف است و در واقع فضاهای فیزیکی به کمک آموزش می‌آیند. راهروهای باریک سنتی و ردیف میزها، جای خود را به فضاهای پویا و منعطف داده‌اند که به‌خوبی با محیط ادغام شده‌اند. این طرح‌های مدرن، تطبیق‌پذیری و چندکاره‌بودن را در اولویت قرار می‌دهند.

مدیرعامل موسسه آموزش، مهارت و پرورش بنیاد علوی با بیان اینکه بر اساس ابلاغیه بنیاد مستضعفان حدود ۳۰۰ منطقه در کشور به عنوان مناطق هدف و مناطقی با شاخص‌های محرومیت و کم‌برخوردار معرفی شده‌اند گفت: مکلف هستیم طرح‌ها را در این مناطق به اجرا دربیاوریم، در این ۳۰۰ مناطق، مناطقی هستند که از نظر شاخص‌های آموزشی شرایط نامساعدتری را دارند که در اولویت قرار می گیرند که چیزی حدود ۱۰۰ منطقه هستند.

با وجود تلاش برای امدادرسانی به همهٔ مناطق سیل‌زده، اما فعالان اجتماعی مستقر در منطقه و همچنین اهالی می‌گویند توزیع اقلام مورد نیاز در بسیاری از مناطق انجام نشده است. بخش «پیشین» در راسک یکی از مناطقی است که به‌نظر از امدادرسانی جامانده است. همچنین به گفتهٔ اهالی، بسیاری از روستاها در مناطقی غیر از دشتیاری و چابهار، بیش از یک هفته در انتظار امدادرسانی بوده‌اند. جمعیت هلال‌احمر به تازگی برای برخی تشکل‌های مردمی مجوز فعالیت و جمع‌آوری و توزیع کمک‌های مردمی در منطقه را صادر کرده است اما حجم نیازها با کمک‌های رسیده همخوانی ندارد.