|پیام ما| بانک جهانی اخیراً گزارشی با عنوان «مدیریت پسماند در خاورمیانه و شمال آفریقا» منتشر کرده که نشان می‌دهد این مناطق در حال حاضر سالانه بیش از ۱۵۵ میلیون تن زباله تولید می‌کنند؛ رقمی که پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ تقریباً دو برابر شود و به ۲۹۴ میلیون تن برسد. از سویی، مدیریت نامناسب پسماند هر سال حدود ۷.۲ میلیارد دلار خسارت محیط‌زیستی به منطقه وارد می‌کند. در این تحلیل جهانی، ایران در زمره کشورهایی قرار گرفته که با رشد سریع شهرنشینی و افزایش تولید زباله مواجه‌اند. گزارش‌های بانک جهانی نشان می‌دهد مانند بسیاری از اقتصادهای درحال‌توسعه، دفن زباله روش غالب مدیریت پسماند در ایران است و زیرساخت‌های بازیافت و پردازش هنوز به سطح مطلوب نرسیده‌اند. به بیان دیگر، ایران در مسیر همان روندی قرار دارد که بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه با آن مواجه‌اند؛ افزایش تولید زباله سریع‌تر از توسعه زیرساخت‌های مدیریت آن است.

در روزگاری که مدیریت پسماند در ایران هنوز بیش از آنکه از مسیر فرهنگ‌سازی عبور کند، گرفتار هزینه‌های سنگین جمع‌آوری و دفن است، شهرستان شهرضا میزبان یک اتفاق متفاوت شد؛ افتتاح نخستین پارک آموزشی و گردشگری مدیریت پسماند کشور با عنوان «گردونه»، پروژه‌ای که برای نخستین بار در کشور و توسط شرکت مدیریت پسماند شهرستان‌های مبارکه، شهرضا، دهاقان و سمیرم در شهرضا آغاز به کار کرد.

این چندمین بار است که پای اصلاحیه قانون مدیریت پسماند به خبرها باز می‌شود، آن‌هم در شرایطی که مسئله زباله به یکی از پاشنه‌آشیل‌های کشور بدل شده. نه می‌توان چشم بر کوه چندصدمتری زباله بست و نه می‌توان بوی آن را نشنید. حالا در این شرایط آیا اصلاح قانون قبلی راهگشاست؟ سؤالی که فعالان این عرصه پاسخ‌های متفاوتی به آن می‌دهند. عده‌ای قانون موجود را کافی می‌دانند؛ چون از نظر آنها مسئله اجرایی نشدن قانون و نبود دادگاه‌های تخصصی است. طرف مقابل اما اصلاحیه فعلی را مهم ارزیابی می‌کند و می‌گوید در کشوری که اعمال سلیقه گسترده است، باید بازدارندگی قانونی صریح و دقیق باشد. درنهایت نمایندگان هفته گذشته و در روزهایی که کل کشور درگیر اعتراضات گسترده بود، در جلسه‌ای علنی با کلیات اصلاح این قانون موافقت کردند، اما آن را برای بررسی جزئیات و بازبینی تخصصی به کمیسیون کشاورزی، آب، منابع‌طبیعی و محیط‌زیست مجلس ارجاع دادند. حالا باید منتظر نتیجه نهایی بود؛ نتیجه‌ای که هنوز نمی‌دانیم چه اثری در کاهش زباله و جرم‌های مرتبط با آن خواهد داشت.

|پیام ما| بررسى‌ها نشان مى‌دهد دلايلى نظير شرايط اقليمى، سبک زندگى، آداب و رسوم و مهم‌تر از همه ورود گردشگران از سراسر کشور به استان‌های شمالی، به‌ويژه استان‌هاى مازندران و گيلان، سبب شده است سرانه توليد پسماند در این استان‌ها بيش از ميانگين کشورى باشد. شاهد این ادعا افزايش ۵۵ درصدى ميزان توليد پسماند در استان‌هاى گيلان و مازندران در نوروز سال ۱۴۰۲ است.

نگاهی به کارزار اجباری‌شدن محیط‌زیست در مدارس

«ببردندش از پیشِ تختِ بلند/ به کوهِ دماوند کردند بند» فریدون، در نبرد با ضحاک، آن‌طورکه فردوسی در شاهنامه نوشته، ضحاک را نمی‌کُشد، در دماوند به بند می‌کشد. اما این کوه اسطوره‌ای که نماد به بند کشیدن شر است، سالیان دراز است که با معدن‌کاوی و جاده‌‌کشی‌های بی‌ضابطه و برداشت‌های مداوم در بند شده است. ثبت ملی‌ این کوه هم کاری از پیش نبرد و امیدها برای ثبت جهانی به‌دلیل وضعیت نابسامانش راه به‌جایی نبرده است. این روزها اما سازمان منابع‌طبیعی تلاش می‌کند مجوز اکتشاف به معدن جدیدی داده نشود. معادن قبلی فعالیتشان متوقف و جاده‌های فرعی راهشان به قله بسته شود. قله‌ای که در تصاویر اخیری که از آن منتشر شده، بی‌برف است. برف برای این کوه نمادی است از ایستادگی مقابل شر و نیروهای اهریمنی، حالا دست این کوه خالی‌تر از همیشه است.

«وضعیت بحرانی است» این جمله را هم مدیرکل حوزه معاونت خدمات شهری و مدیر پروژه پسماندسوز نوین کلانشهر تهران می‌گوید و هم معاون پردازش و دفع سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران. آنها می‌گویند زمان کمی برای مدیریت وضعیت آرادکوه باقی مانده و ورودی روزانه شش هزار و ۸۰۰ تن زباله و دفن بیش از ۶۰ درصد زباله‌ها در این نقطه کار را به جایی رسانده که دیگر زمینی برای دفن باقی نمانده است. این بحران در کارگروه ملی پسماند که یک ماه قبل با موضوع بررسی وضعیت مدیریت پسماند در مجتمع «آرادکوه» تهران برگزار شد، هم مطرح شد. هرچند شهردار تهران در این جلسه حضور نداشت، اما صحبت از خرید زباله‌سوز شش‌هزارتنی یک‌بار دیگر به میان آمد که با مخالفت‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست، وزارت بهداشت و مجلس روبه‌رو شد. حالا «محمدمهدی عزیزی»، مدیر پروژه پسماندسوز نوین، و «حسین حیدریان»، معاون پردازش و دفع سازمان پسماند شهرداری تهران، به «پیام ما» می‌گویند این تکنولوژی جدید که قرار است از چین وارد شود، با مخلوط‌سوزی تنها راهی است که می‌تواند آرادکوه را از شر تصاحب زمین بیشتر و آلودگی نجات دهد. این درحالی‌است که تاکنون زباله‌سوزهای ۲۰۰ تا ۶۰۰ تنی در شهرهایی چون تهران و نوشهر و زباله‌سوزی که در رشت و ساری بعد از سال‌ها به بهره‌برداری نرسیده، نگاه‌ها به این تکنولوژی را با تردید همراه کرده است. آنها می‌گویند «مهمترین در بسته‌ای که با آن روبه‌رویند عدم شناخت است» و امیدوارند با ورود این تکنولوژی و بهره‌برداری از آن، تا سه سال آینده وضعیت از حالت بحران خارج شود.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با ارسال نامه‌ای در تاریخ ۱۴۰۴/۰۶/۲۹ به استاندار گیلان درباره «ریجکت‌سوزها» در روستاهای گیلان هشدار داد. در این نامه «شینا انصاری»، بر ابهامات موجود در ارتباط با عملکرد اینگونه دستگاه‌ها و عدم تأیید آنها از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به‌لحاظ انتشار آلاینده‌های خطرناک و بروز مخاطرات محیط‌زیستی و بهداشت عمومی‌ تأکید و استفاده از زباله‌سوزها منع شده بود. با‌این‌حال، استاندار گیلان از ابلاغ این نامه به‌ دست‌اندرکاران خودداری کرده است و با گذشت نزدیک به یک ماه از این نامه، همچنان بر استفاده از ریجکت‌سوزها اصرار دارد. ‌«هادی حق‌شناس» زباله‌سوزها را الگویی برای ۱۱۳ روستا در سرتاسر گیلان عنوان کرده است. او همچنین با اشاره به قابلیت توسعه این مدل در سراسر استان، گفته است: می‌توان چنین دستگاه‌هایی را با مشارکت دهیاران و بخشداران در ۱۱۳ دهستان گیلان نصب و بهره‌برداری کرد. دادستان عمومی ‌و انقلاب شهرستان لاهیجان اما در نامه‌ای خطاب به رئیس اداره محیط‌زیست لاهیجان، با اشاره به اینکه این زباله‌سوزها توسط تعدادی از دهیاری‌های شهرستان در حال استفاده هستند،‌ تأکید کرده که آنها با موازین محیط‌زیستی تعارض دارند و تهدید علیه بهداشت عمومی‌ محسوب شود. «مراد قربان‌زاده» در این نامه خواستار جلوگیری از استفاده از زباله‌سوزها و گزارش اقدامات محیط‌زیست در این زمینه شده است. با وجود تمام این هشدارها «ریجکت‌سوزها» می‌روند تا در سرتاسر روستاهای استان سرسبز و زیبای گیلان فاجعه‌ای بزرگ خلق کنند.