بارها از زنان شاغل شنیده‌ایم بعد از پایان ساعت کاری، باشگاه مدنظرشان تعطیل است یا فاصله زیادی تا محل زندگی‌شان دارد و گاهی ناچارند عطای ورزش و یک ساعت تفریح را به لقایش ببخشند. زنانی که فرزند دارند، در مسیرهای شهری با کالسکه و وسایل کودک درگیر پله‌ها، جدول‌های بلند و پیاده‌روهای باریک‌اند. زنانی دیگر که هنگام غروب، در ایستگاه‌های تاریک یا خیابان‌های خلوت، ناچارند مسیرشان را کوتاه‌تر کنند تا «امن‌تر» بمانند. همه اینها گواهی است بر اینکه شهر برای بدن زن طراحی نشده؛ نه برای بدنی که می‌خواهد بدود و ورزش کند، نه برای بدنی که کودک به بغل دارد و نه برای بدنی که صرفاً می‌خواهد بی‌دغدغه در فضای شهر حضور داشته باشد. «هما صابری»، پژوهشگر حوزه زنان و جنسیت، به مناسبت ۱۷ آبان و روز جهانی شهرسازی در گفت‌وگو با «پیام ما» از شکاف میان بدن زن و شهر می‌گوید؛ از شهری که در ساختار و معنا، هنوز مردانه است و زنان در آن بیشتر عبور می‌کنند تا حضور یابند.

چه موانعی حضور معلولان را در فضای شهری دشوار می‌کند؟

داستان تکراری قطع درختان طولانی‌ترین خیابان خاورمیانه، سال‌هاست به یک ژانر تلخ و گزنده تبدیل شده، درست از همان‌جایی که «عبدالله مستوفی» در دهه ۱۳۲۰ در کتاب «شرح زندگانی من» نوشت «در زمان رضاشاه در خیابان پهلوی به فاصله هر دو متر، یک چنار و بین هر دو چنار یک بوته گل سرخ کاشتند. بنابراین، در دو سوی مسیر ۱۸ کیلومتری خیابان مجموعاً ۱۸ هزار چنار کاشته شد. البته برخی این تعداد را تا ۲۴ هزار اصله نیز برآورد کرده‌اند» و حالا تفاوت‌های زیادی بین آن تصویر مستوفیِ معروف است و تصویر امروزی خیابان و درخت‌هایی که دیگر به احترام عابران در تابستان کمری برای خمیده شدن ندارند. اما از حدود هفت دهه بعد، نه به‌بهای ساماندهی درختان ردیف‌شده و تنومند خیابان ولیعصر بلکه به‌بهانه خشک شدن، آوار سم‌های مختلف بود که ریشه درختان را می‌سوزاند و حالا جوی‌های خیابان ولیعصر بیشتر شبیه به میدان جنگی شده‌اند که میانه گودال‌های عمیق‌شان تنه نازکی از درختان بی‌سرپناه قد علم کرده‌اند، اما نه میانه همه گودال‌ها، که در برخی نقاط به‌طورکلی جوی‌ها خالی مانده‌اند از هر تنه سبز تنومند و حتی کم‌جانی!

اینجا کارگاه ساخت مصنوعات بتنی طرح چوب در اشکال مختلف باربیکیو، آب‌نما، میز و صندلی، آلاچیق، نرده، المان‌سازی، زیباسازی نمای درون و بیرون ساختمان و دیزاین حیاط خانه‌هاست؛ در ساحلی دور از هیاهوی اقیانوس زندگی شهری در محوطه‌ای محصور شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر. در این کارگاه سیمای ۴۰ زن آسیب‌دیده ناشی از سیلی اعتیاد و شراره‌های خانمان‌سوز آن -برای امرار معاش روزانه- می‌سوزد.

شهرها دائم دستخوش تغییرات و بسیاری از فضاهای درون بافت شهری فراموش می‌‌شوند. همان‌طور که ساختمان‌های تاریخی بدون استفاده بازسازی می‌شوند و استفاده مجدد تطبیقی آن‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد، همین روند برای فضاهای عمومی بدون استفاده نیز قابل اجرا است. مداخلات کوچک با استفاده از منابع ساده و راه‌حل‌های نوآورانه، راه مناسبی برای زنده‌کردن کوچه‌ها، میدان‌ها و بزرگراه‌های نادیده گرفته‌شده و ادغام مجدد آن‌ها با فضای شهر است. تجربه چند شهر در جهان نشان می‌دهد که بسیاری از فضاهای فراموش‌شده درون بافت شهری را می‌توان با مداخله، احیا و آن‌ها را به مکانی عمومی برای تفریح، استراحت و تعامل شهروندان با یکدیگر تبدیل کرد.

گودی عمیق در حریم باغ گیاه‌شناسی ملی ایران حفر شده که قرار است ۲۲ برج ۳۸ طبقه از آن سربرآورد. دعوا بر سر این برج‌ها که نفس بخش شمالی باغ ۱۴۵ هکتاری را می‌گیرد، از مدت‌ها پیش آغاز شده است؛ دعوایی که یک سوی آن ارتش جمهوری اسلامی ایران و شهرداری تهران قرار دارند و سوی دیگرش کارشناسان محیط زیست و میراث فرهنگی. عملیات ساخت یکی از جنجالی‌ترین پروژه‌های ساختمانی تهران از ابتدای سال ۱۴۰۱ سرعت گرفت و اکنون که شش ماه از آن زمان می‌گذرد، کار به دیوان عدالت اداری کشیده شده است. تهدید این برج‌سازی برای باغ گیاه‌شناسی در حالی است که پروژه مسکونی استادان دانشگاه تربیت مدرس به ارتفاع ۲۰ طبقه هم در حریم این باغ قرار گرفته است.