بایگانی مطالب برچسب: جامعه محلی
کوچ زندگی از خانه‌های تاریخی شیراز
بافت تاریخی شیراز از زندگی تهی شده است؛ موضوعی که هم تخریب‌کنندگان بافت و هم حافظان بر آن تأکید دارند. کوچه‌پس‌کوچه‌های بافت تاریخی این شهر که زمانی قلب تپنده شیراز بود، در بی‌توجهی سال‌های گذشته تا امروز خالی از روح شده‌اند. شاید به همین دلیل است که وقتی هنرمندی شیرازی با خلاقیت هنری خود چهره‌های رنگین را بر جداره‌های این بافت خلق کرده است، رهگذران و گردشگران را به کوچه‌ای باریک هدایت می‌کند تا لحظه‌ای احساس زندگی کنند. این گزارش حاصل مشاهدات میدانی خبرنگار «پیام ما» از بافت تاریخی شیراز و گفت‌وگو با ساکنان این بافت، با همراهی مدیر گروه مرمت دانشگاه هنر و معماری شیراز و متخصص مرمت و حفاظت بافت‌ها و بناهای تاریخی کشور است؛ گزارشی که چگونگی محو شدن زندگی از بافت تاریخی شیراز را روایت می‌کند و از بی‌پناهی خانه‌های تاریخی این بافت خبر می‌دهد.
توران تکه‌ای از وجود من است
دهه ۸۰ بهار انجمن‌های محیط‌زیستی بود، پروژه حفاظت از یوز آسیایی در همین دهه کلید خورد و بخش بزرگی از کارشناسان شاخص حیاتوحش ایران در دل آن رشد کردند و توانستند تجربه‌شان را به نسل بعدی منتقل کنند. «دلارام عشایری» در همین دهه وارد عرصه حفاظت شد، مشابه بسیاری دیگر کارش را با انجمن طرح سرزمین شروع کرد، بعدتر به مؤسسه حیاتوحش میراث پارسیان رفت و در ادامه با دوستانش تصمیم گرفتند سازمان مردم‌نهاد دیگری را تأسیس کنند که در این راه با چالش‌هایی مواجه شدند. او که یکی از فعال‌ترین زنان در عرصه میدانی در دهه ۸۰ و سال‌های ابتدایی دهه ۹۰ بود، این روزها به‌شکل مستقل فعالیت می‌کند. در آن دهه فعالیت زنان چطور تعریف می‌شد؟ آنها بیشتر در روستا حضور داشتند یا در زیستگاه‌های حیاتوحش؟ با چه شرایطی حاضر است به کار میدانی بازگردد؟ در گفت‌وگو با این حفاظت‌گر از او در این باره پرسیدیم.
توجه به سلامت و آموزش یا بی‌توجهی به محیطزیست
مسئولیت‌های اجتماعی شرکتی در ایران با چالش‌های بسیاری همراه است که شاید بتوان اساسی‌ترین آنها را نبود رویکرد حرفه‌ای و تخصصی و برخوردهای سلیقه‌ای با این مبحث است. متأسفانه، مقوله‌ای که اساساً توسعه‌محوراست با رفتارهای نسنجیده و غیرحرفه‌ای به میدانی برای سبزشویی، سفیدشویی و رانت و فساد بدل شده است. به‌نظر می‌رسد اکنون در دولت چهاردهم تلاش بر این است که رویه مسئولیت اجتماعی شرکتی در شرکت‌های دولتی اصلاح شود و از بودجه‌های کلانی که در این مسیر به هرز می‌رود، استفاده بهینه به‌عمل آید. اما این نگرانی وجود دارد که استفاده دولت از منابع مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها مانع فعالیت‌های اصلی آنها برای رفع آسیب‌های وارده به محیطزیست و جامعه محلی شود. باتوجهبه وضعیت آلایندگی صنایع بزرگ دولتی، همچون صنایع نفت، پتروشیمی و معادن، باید تلاش برای رفع یا کاهش آلایندگی در اولویت این صنایع قرار بگیرد، اما با برنامه‌هایی که دولت به صنایع ابلاغ می‌کند، این نگرانی وجود دارد که اجرای برنامه‌های دولت نه‌تنها در اولویت CSR صنایع دولتی قرار گیرد که حتی به تنها اقدام مسئولانه این شرکت‌ها تبدیل شود.
داستان «خودگردانی شورایی» یک شهرک
شهرداری تهران چندسالی است که به اهالی شهرک دانشگاه در غرب تهران خدمات ارائه نمی‌دهد. اهالی می‌گویند شهرداری طرح نوسازی شهرک دارد و اهالی به آن رضایت ندارند. سه سال از آخرین‌باری که شهرداری محوطه و خیابان‌ها را پاکسازی کرده، گذشته است و حالا ۱۰۳ روز است که جمعی از اهالی خودشان دست‌به‌کار شده و ۹۰ درصد شهرک را پاکسازی کرده‌اند؛ تاکنون یک‌هزار کامیون زباله از شهرک خارج شده است. چاه آب مخصوص آبیاری فضای سبز شهرک مسدود شده و مسیر آب به‌سمت خارج از شهرک هدایت شده است. خرید منبع آب و پرکردن آن از سوی اهالی راه‌حل جایگزین کمبود آب برای فضای سبز است. اهالی می‌گویند از تلاش برای محیط آرام زندگی‌شان خسته نخواهند شد و به تبدیل کردن شهرک آرام و خلوت شهرک دانشگاه به مکانی پرازدحام رضایت نخواهد داد. تشکل کوچک «همیاران فضای سبز شهرک دانشگاه» حالا شکل و شمایل کار خود را پیدا کرده است و با حمایت شبکه‌ای متشکل از صدها عضو کار می‌کند و بعد ۱۰۳ روز تلاش که از جمع‌آوری زباله شروع شد، حالا به ساختاری شفاف در امور مالی داوطلبانه و گزارش عملکرد هم رسیده است. مثل هر رویداد مشارکتی دیگر در حوزه محیطزیست، نقش پررنگ زنان در پاکسازی محیط زندگی مردم شهرک دانشگاه مشهود است.
گربه‌سانان و جوامع محلی همزیستی یا تعارض
مطالعه گونه‌های حیاتوحش کمیاب مانند خانواده گربه‌سانان به دلیل زندگی پنهان و شناسایی دشوار آنها، کاری پیچیده است. نظارت بر این‌گونه‌ها در خارج از مناطق حفاظت‌شده دولتی به دلیل محدودیت در دسترسی به لحاظ نیروی انسانی و تجهیزات کافی و مشکلات دسترسی دشوارتر است. از طرفی گستره خانگی گوشت‌خواران نشان می‌دهد که مطالعه آنها صرفاً نباید محدود به مناطق حفاظت شده باشد. در این شرایط، محققان می‌توانند داده‌های جمع‌آوری‌شده خود را با استفاده از اطلاعات گسترده‌ای که توسط دانش بومی جوامع محلی از محیطزیست جمع‌آوری شده، تکمیل کنند. «علی شمس» بیولوژیست حفاظت و محقق دکتری دانشگاه «کیپ‌تاون»، آصف رضاییان کارشناس ارشد مدیریت حیاتوحش و پگاه جابری دانش‌آموخته دانشگاه آزاد با انجام پژوهشی با عنوان «بررسی حضور گربه‌سانان در ذخیره‌گاه غیردولتی در شمال ایران» حضور سه گربه‌سان را در دو قرق اختصاصی جاشلوبار (چاشملوبار) و حفاظتگاه نی‌زوا بررسی کردند. این پژوهش در شماره اخیر «CAT NEWS» که شش ماه یکبار با سوژه‌های مشخص از سوی اتحادیه جهانی حفاظت «IUCN» منتشر می‌شود، چاپ شده است.
انقلاب سبز در هالیوود
چگونه جادوی سینما دوستدار زمین می‌شود؟
بازگشت به دوران آب انبارها
«لاری»ها یا سازه‌های کهن ذخیره آب در ترکمن‌صحرا که معادل همان آب‌انبارها هستند، طی چندسال گذشته به‌دلیل تشدید چالش و قطع طولانی‌مدت آب در منطقه شمال و شرق گلستان، یکبار دیگر احیا شده است و اهالی مناطق ترکمن‌نشین آن را در خانه‌های خود احداث می‌کنند. این سازه‌های مدیریت آب باران تقریباً در روستاهای ترکمن‌صحرا بدون انقطاع استفاده شده‌اند، اما حالا شهرهایی مانند «گمیشان» و «سیمین‌شهر»نیز به‌ویژه در بافت قدیم بیش از ۵۰۰ لاری را باززنده‌سازی یا احداث و از آن استفاده می‌کنند. کارشناسان می‌گویند این یک الگوی موفق استفاده از «دانش بومی» با «رهیافت محلی» در مدیریت منابع آبی است که وزارت نیرو باید آن را مورد توجه قرار دهد. تشکیل شوراهای محلی برای استحصال دانش بومی در مدیریت آب، باتوجهبه اقلیم، یکی از پیشنهادهای کارشناسان به این وزارتخانه در سال‌های خشک و بحرانی آبی ایران است.
صعود سیمرغ، سقوط طبیعت
هشت سال قبل که طرح «سیمرغ کوه‌های ایران» توسط فدراسیون کوهنوردی به تصویب رسید، به‌نظر نمی‌آمد این طرح می‌تواند در سال‌های بعد مشکلاتی برای محیطزیست به‌بار آورد. براساس این طرح، هر کس که صعود به ۳۱ قله بلند در ۳۱ استان کشور را انجام دهد، نشان سیمرغ می‌گیرد. اما این طرح که در ابتدا برای شناساندن قله‌های کمتر‌دیده‌شده به کوهنوردان حرفه‌ای بود، در سال‌های اخیر به امری تجاری بدل شده است و به شیوه‌نامه آن عمل نمی‌شود. براساس شیوه‌نامه، گروه‌های کوهنوردی باید در قالب ۱۲نفره به صعود می‌پرداختند، اما در حال حاضر گروه‌هایی چند صد نفره به قله‌های بکر می‌روند که به‌گفته دو عضو مستعفی این طرح، این کار تنها باعث نابودی محیطزیست شده و عملاً کمکی به اقتصاد جامعه محلی و گردشگری نکرده است.
همه باهم برای «حفاظت»
«تجربه منصورآباد حاصل یک تلاش جمعی بود.» این جمله را «حامد ابوالقاسمی»، کارشناس راهبری حفاظت و مدیر حفاظتگاه مردمی‌منصورآباد رفسنجان، در همایش «درس‌آموخته‌های حفاظت مشارکتی» عنوان کرد. آنچه در این همایش از سوی او و سایر سخنرانان مطرح شد، شرح و بسط همین جمله بود: تلاش همگانی برای حفاظت!
تاراج انارهای وحشی
پاییز برای میانکاله یک بزنگاه است. فصل انار در هر سال این منطقه شاهد ورود گسترده افراد و محلی و غیر محلی به قصد چیدن انارهای وحشی برای پختن رب انار و گرفتن آب انار است. هر سال فعالان محیطزیست در مورد حساسیت‌های موجود در این منطقه هشدار می‌دهند و می‌خواهند سازمان حفاظت محیطزیست برای حفظ انار وحشی میانکاله اقدامی کند. اهالی محلی و مسافران انار چین می‌گویند آسیبی به منطقه نمی‌زنند و فقط شغل و فعالیت سنتی‌شان را ادامه می‌دهند. در مقابل گروهی از کارشناسان حفاظت معتقدند که باید راهی در این میانه پیدا کرد که ذی‌نفعان درنظر گرفته شوند و نه فقط طبیعت یا انسان را. درعین حال یک کارشناس توسعه جامعه محلی نیز اظهار می‌کند، دولت راه حل «احیای انار بهشهر» را تا نیمه رفت اما آن را رها کرد. باید به آن رجوع کرد.
منصور آبادی‌‌ها اولین ایرانیان برنده جایزه «مارخور»
حفاظتگاه مردمی منصورآباد رفسنجان توانست برنده جایزه «مارخور» از شورای جهانی حفاظت از حیاتوحش و شکار شود. جایزه‌ای که هر دو سال یکبار به تلاش‌های مردمی موفق در زمینه تلفیق حفاظت با بهره‌برداری پایدار از تنوع‌زیستی و معیشت مردم اعطا می‌شود. این حفاظتگاه مردمی، جایزه را در خلال اجلاس کنوانسیون تنوع‌زیستی ملل متحد COP16 در کلمبیا دریافت کرد. به‌گفته «حامد ابوالقاسمی»، کارشناس راهبری حفاظت و مدیر حفاظتگاه مردمی منصورآباد رفسنجان، «به‌دلیل بالغ‌بر ۱۵ سال حفاظت مشارکتی انجام‌شده توسط سازمان مردم‌نهاد دوستداران طبیعت رفسنجان و ایجاد الگویی موفق از ارتباط مؤثر بین حفاظت از حیاتوحش، بهره‌برداری پایدار و معیشت جامعه محلی به گواه آمار و شاخص‌ها، منصورآباد موفق به دریافت این جایزه شد.»
حفظ زبان با دانشنامه نمی‌شود
