|پیام‌ما| در هفته گذشته دولت تمرکز زیادی برای ترویج و گسترش پویشی به‌نام #دو-درجه-کمتر به راه انداخت تا بتواند بخشی از ناترازی قابل‌توجه برق و گاز را در سردترین روزهای پاییز ۱۴۰۳ جبران کند. همزمان با این پویش وزارت نیرو و شرکت توانیر نیز با اعمال خاموشی‌های زمانبندی‌شده در سراسر کشور و برای همه بخش‌های خانگی، صنعت، کشاورزی و بخش عمومی و تعطیل کردن ۲۳ استان کشور تلاش کرد برق موجود را باتوجه‌به گاز مورد نیاز برای تولید، مدیریت کند. رئیس کمیسیون انرژی اتاق ایران اما معتقد است میزان ناترازی با این پویش‌ها و تعطیلی‌ها حل نخواهد شد و دولت باید فکری به حال هدررفت انرژی داشته باشد: «پویش دو درجه کمتر می‌تواند نهایتاً باعث ۶۰ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی باشد، میزان کمبود ما ۳۰۰ مترمکعب است و برای رفع آن پیشنهاد می‌دهیم، اما توجه نمی‌شود؛ چون نهاد رگولاتوری وجود ندارد و دولت فقط بلد است از محل کنترل قیمت مدیریت کند.» موضوع مقابله با اتلاف انرژی اما فقط در مورد برق و گاز نیست و کارشناسان آن را به سایر اشکال انرژی نیز بسط می‌دهند. موضوعی که در همایش تخصصی اتاق مشهد با رئیس مرکز پژوهش‎ها و مرکز ملی مطالعات کشاورزی و آب ایران نیز به بحث گذاشته شد.

در روزهای اخیر رونمایی از سد مخزنی «سرتنگ شهید» در سرشاخه رود «ماربُر» در بخش «پادنا علیا» با حضور استاندار اصفهان، نماینده و فرماندار شهرستان سمیرم و برخی از مسئولین محلی انجام شد. قرار است با تحقق بهره‌برداری شبکه پمپاژ و انتقال آب رود ماربُر در حوالی روستای مورک و همچنین احداث سد غیرقانونی ماندگان که در منطقه استحفاظی دنا قرار دارد، نواحی خشک استان اصفهان سیراب شوند تا بعد از سد ماندگان، رودخانه ماربُر برای همیشه خشکی نواحی مرکزی اصفهان را تجربه کند. این تصمیمات عجولانه و غیرکارشناسی که فاقد ارزیابی محیط‌زیستی و مجوز از سازمان حفاظت محیط‌زیست هستند، به دور از مطالعات دقیق هیدرولوژیک، اکولوژیک و جامعه‌شناختی و به‌طور غیرقانونی اجرا می‌شوند. تصمیماتی که ناشی از مدیریت سیاسی یا سیاست‌زده‌ از شرایط اقلیمی ‌اصفهان و شرایط بحرانی آن سامان و کشور است و درک واقع‌بینانه‌ای از وضعیت اقتصاد معیشتی مردم سایر بوم‌سازگان سرشاخه‌های زاگرس و مناطق پیرامونی آن ندارد و از نیاز بیوم‌ناحیه‌های گوناگون به نظام رطوبتی و شریان‌های طبیعی رودها مهجور مانده است.

کارگروه سازگاری با کم‌آبی در استان فارس اعلام کرده است ۱۵۰ میلیون مترمکعب کسری آب برای این استان سنجیده شده است و کم‌توجهی دستگاه‌ها به وظایف قانونی خود در مورد آب این وضعیت را تشدید خواهد کرد. براساس اطلاعات سازمان زمین‌شناسی ۳۰ درصد از استان، در محدوده فرونشست زیاد و خیلی زیاد قرار دارد. در این استان هفت دستگاه مکلف بودند به‌میزان یک میلیارد و ۱۱۵ میلیون مترمکعب در منابع آب زیرزمینی و ۱۲۹ میلیون مترمکعب در منابع آب سطحی در فاز نخست تا پایان سال ۱۴۰۵ صرفه‌جویی کنند که محقق نشده است. طبق پایش سازمان نقشه‌برداری، پنج درصد مساحت استان درگیر فرونشست بوده که گستردگی این مناطق بسیار زیاد است؛ به‌طوری‌که ۳۳ منطقه در استان فارس دچار فرونشست شده است. این سازمان دشت داراب و مرودشت را با ۱۹ سانتی‌متر فرونشست در سال، جزو بیشترین دشت‌های در معرض فرونشست زمین در استان فارس اعلام کرده است.

| پیام ما | فولادی‌ها سالی چهار ماه به‌دلیل قطعی انرژی، تولیدشان دچار مشکل می‌شود؛ بیش از دو ماه قطعی گاز و یک‌ماه و نیم قطعی برق. ناترازی برق امسال ۲۰ هزار مگاوات را رد کرد. ایران با یک تصویر آخرالزمانی از بحران انرژی روبه‌روست و کشور از سال ۱۴۰۶ به‌بعد دچار افت تولید گاز می‌شود. صنایع انرژی‌بر نظیر فولاد، سیمان و پتروشیمی به برق پایدار و قابل‌اطمینان نیاز دارند. در میان تمام این صنایع، میدکو به‌عنوان یکی از بزرگترین شرکت‌های صنعتی ایران در حوزه معدن و فلزات، وارد فاز مدیریت بحران‌های انرژی و آب در کشور شده است. این شرکت نیمی از برق مصرفی خود را با احداث نیروگاه‌ها تأمین کرده و در بخش آب نیز به‌سمت ایجاد تصفیه‌خانه و استفاده از پساب فاضلاب رفته است.

چراغ خاموش پیش می‌روند. بعد از حکم دادستانی دیگر لودری وارد کویر لوت یا منطقه حفاظت‌شده نشده است. افرادی به‌بهانه تحقیقات اما در رفت‌وآمدند و تخمین می‌زنند که چگونه می‌توان از رودخانه «حر» از دره «دزد» در داخل پناهگاه حیات‌وحش آب را به‌سوی کویر شهداد هدایت کرد. خیال دارند از طریق خط انتقال آب در نزدیکی گودهای نمکی یک دریاچه دائم وسط کویر ایجاد کنند. درست بغل‌دست اکو کمپ گردشگری که قرار است در دل لوت بسازند. ایراد ماجرا اینجاست که علی‌رغم اینکه طرح با حکم دادستانی راور و پیگیری محیط‌زیست متوقف شده است، رئیس سازمان میراث‌فرهنگی استان صرفاً این صحبت‌ها را شایعه و شنیده می‌پندارد و تأکید دارد هیچ اتفاقی نیفتاده است. «افضلی»، مدیر سابق پایگاه جهانی لوت در استان کرمان اما در گفت‌وگو با «پیام ما» موضوعی را که میراث سعی در سرپوش‌ گذاشتن روی آن دارد، تأیید می‌کند.

چشمه «آب‌ سفید» واقع در پهنه امن منطقه حفاظت‌شده سبزکوه (استان چهارمحال‌وبختیاری) با کیفیت آب کم‌نظیر از دهه ۸۰ برای بهره‌برداری مورد توجه بوده است. در ابتدا هدف استفاده از این چشمه ایجاد شهرک شرکت‌های آب معدنی بود و پس از آن، تأمین آب شرب شهرها و روستاهای شهرستان بروجن و سپس شهرستان لردگان مطرح شد. عدم مجوزدهی سازمان حفاظت محیط‌زیست برای انجام این پروژه اخیراً مورد نقد نماینده مردم لردگان در مجلس شورای اسلامی قرار گرفته و بر ضرورت تأمین آب شرب برای این مقاصد تأکید شده است. این درحالی‌است که ایجاد هر سازه‌ای در هسته و پهنه امن منطقه حفاظت‌شده (مطابق قوانین و برنامه مدیریت این منطقه) ممنوع است. آنچه موجب تخریب معدود زیستگاه‌های غنی در کشور می‌شود، تأکید بر فوریت و ناگزیری از اجرای پروژه‌های تک‌گزینه‌ای است.

باوجود اجرای طرح مقابله با بیابان، شن‌های روانِ تثبیت‌نشده در خراسان‌شمالی علاوه‌بر طوفان‌های گردوغبار مشکل جدیدی در تأسیسات آبرسانی به‌وجود آورده و این‌بار «سد دوستی»، مهمترین منبع آبرسان به شهر مشهد و بخش‌های قابل‌توجهی از خراسان‌رضوی را تحت‌تأثیر قرار داده است. روز گذشته شرکت آب منطقه‌ای خراسان‌رضوی اعلام کرده است با طوفان‌های شن مکرر در شهرستان سرخس بخش‌هایی از شبکه آبیاری در زیر ماسه‌ها دفن می‌شود. ماسه‌ها بر آبراهه‌های رودخانه‌ها، کانال‌ها، انهار و بر روی شبکه هیدروگرافی منطقه نیز آثار منفی کاملاً مشهودی باقی گذاشته‌اند. همچنین، مسدود شدن شبکه پایاب «دوستی»، ایجاد انحراف در مسیر آب‌های جاری و درنهایت فرسایش کناره رودخانه‌ها از دیگر چالش‌هایی است که ماسه‌های روان سرخس ایجاد کرده است.

در روزهای اخیر خبری از طرف رئیس قوه مقننه ایران منتشر شد مبنی‌بر اینکه با مقامات ارشد دولت تاجیکستان مذاکراتی انجام شده تا اینکه بخشی از آب این کشور به ترکمنستان انتقال یافته است تا درنهایت از طریق سد دوستی فرصت برداشت حقابه بیشتری برای شرق کشور و استان خراسان‌رضوی فراهم شود. در مورد انتشار این خبر نکاتی مطرح است که لازم است بدان اشاره شود.