رئیس ساتبا اعلام می‌کند طی یک سال گذشته ۸۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی پروانه صادر شده؛ رقمی که سه تا چهار برابر کل ظرفیت پیش از دولت چهاردهم است. اما وقتی پای زمین‌های واقعی، قراردادهای بسته‌شده و بهره‌برداری عملی به میان می‌آید، تصویر متفاوتی از واقعیت آشکار می‌شود؛ از حدود ۲۸ هزار هکتار زمین تخصیص‌یافته که به‌صورت بالقوه می‌توانست ۱۸ هزار و ۶۰۰ مگاوات برق خورشیدی تولید کند، تنها چهار هزار و ۵۰۰ هکتار تحویل سرمایه‌گذاران شده و کمتر از هزار مگاوات برق به شبکه رسیده است. اما واقعیت میدانی نشان می‌دهد بسیاری از زمین‌ها نیمه‌تمام و بلاتکلیف مانده‌اند و بخش قابل‌توجهی از زمین‌ها حتی به سرمایه‌گذاران واقعی داده نشده است. از سوی دیگر، آمار مربوط به زمین‌های واگذارشده برای احداث نیروگاه خورشیدی از سوی سازمان‌های مختلف متفاوت اعلام می‌شود. سازمان منابع‌طبیعی کشور اعلام کرده بود ۲۰ هزار و ۲۳۴ هکتار زمین برای احداث نیروگاه خورشیدی به سازمان امور راضی اختصاص‌ یافته، اما آنچه سازمان امور اراضی به «پیام ما» ارائه می‌دهد، فاصله قابل‌توجهی با این عدد دارد.

مدیرعامل شرکت برق منطقه‌ای تهران از راه‌اندازی سریع نیروگاه خورشیدی 3.6 مگاواتی این شرکت خبر داد و گفت این پروژه که بخشی از طرح ملی هزار نیروگاه خورشیدی 3 مگاواتی است، با استفاده از پنل‌های خورشیدی نسل جدید ساخت داخل در کمتر از 6 ماه به بهره‌برداری می‌رسد.

مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق کهگیلویه و بویراحمد از نصب نیروگاه‌های خورشیدی در ۲۳ دستگاه اجرایی استان با ظرفیت تولید ۴۰۵ کیلووات خبر داد و اعلام کرد که هدف‌گذاری برای افزایش تولید انرژی تجدیدپذیر در بخش اداری تا ۱۸ درصد در پایان تابستان وجود دارد.

۱۱ میلیارد دلار؛ این ظرفیت تولید ازدست‌رفته فولاد در ۴ سال گذشته است. ۱۱ میلیارد دلار با راه‌اندازی دو هزار و ۵۰۰ نیروگاه ۱۰ مگاواتی خورشیدی (هزینه راه‌اندازی هر ۱۰ مگاوات چهار میلیون دلار) برابری می‌کند. ظرفیتی که اگر راه‌اندازی می‌شد، نه‌تنها مشکلات فولادسازان بلکه بخش قابل‌توجهی از مشکل برق کشور نیز حل می‌شد. علی‌رغم اینکه توانیر از صنایع خواسته است برای رفع محدودیت تا ۸۰ درصد دیماند (مقدار قدرتی که از اداره برق خریداری شده) مصرفی خود، نیروگاه تجدیدپذیر بسازند؛ اما صنایع بزرگ فولادی توفیق چشمگیری در این‌ زمینه نداشتند. نیروگاه ۶۰۰ مگاواتی فولاد مبارکه اصفهان نیز زیر ۱۰ درصد وارد مدار شده است. چرا صنایع فولاد سمت احداث نیروگاه خورشیدی نمی‌روند؟ رئیس انجمن فولاد کشور می‌گوید برق تولیدی صنایع بزرگ در مواقع ناترازی از خودشان دریغ می‌شود و صنایع فولادی کوچک نیز توان مالی برای احداث نیروگاه ندارند. امسال اولین سالی است که با شروع بهار صنایع فولاد دچار محدودیت شدند، این درحالی‌است که ظرفیت تولید فولاد کشور سال گذشته در ادامه محدودیت‌ها با بیش از ۲ میلیون تن کاهش به ۳۰ میلیون تن رسیده است و کارشناسان این صنعت هشدار می‌دهند ادامه این روند منجر به از دست‌ رفتن رتبه دهم کشور در تولید فولاد جهان خواهد شد.

روزی هشت ساعت قطعی برق برای کشاورزان یعنی ضرر پشت ضرر. این قطعی حالا ابعاد گسترده‌ای پیدا کرده و امان کشاورزان را بریده، میزان تولید کم شده و تعدادی از پمپ‌های آب که با برق کار می‌کنند، سوخته‌اند و خسارت اینها هم بار جدیدی بر دوششان گذاشته. برای همین هم صدای بیش از ۵۰ کشاورزی که به نشست هم‌اندیشی با «استارتاپ بیت‌بُنه» در اداره جهادکشاورزی بویین‌زهرا دعوت شده بودند هم بلند بود. آنها از وضعیت گله داشتند و از خسارت‌هایشان می‌گفتند. بیت‌بنه، که حالا کارش را به‌عنوان استارتاپی در حوزه کشاورزی شروع کرده، یکی از راهکارهایش تعامل برای راه‌اندازی نیروگاه خورشیدی است. آنها می‌گویند با پیش‌فروش محصولتان بخشی از هزینه تأسیس نیروگاه خورشیدی را تأمین کنید تا شاید کمی از بار بی‌برقی‌های موجود کم شود. هرچند این ایده از نظر تعدادی از کشاورزان چندان خوشایند نیست. آنها معتقدند وزارت نیرو بار تولید برق را بر دوششان گذاشته و بدون حمایت این عرصه را رها کرده است.

در راستای ترویج استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، تفاهم‌نامه جدیدی بین شرکت توانیر و سازمان نظام مهندسی ساختمان منعقد شده است. بر اساس این تفاهم‌نامه، ازاین‌پس، احداث نیروگاه خورشیدی برای ساختمان‌های بالای ۴ طبقه یا با مساحت بیش از ۱۰۰۰ مترمربع، الزامی خواهد بود. این اقدام، گامی مهم در جهت حفظ محیط‌زیست و بهره‌مندی از مزایای انرژی خورشیدی محسوب می‌شود.

یک دهه پس از تشکیل سازمان و ایجاد سازوکاری برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، سهم این حوزه در سبد انرژی کشور همچنان ثابت مانده است. باوجود تلاش‌ها و سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته، ظرفیت تولید انرژی‌های تجدیدپذیر تنها به ۱۳۰۰ مگاوات رسیده که معادل ۱ تا ۲ درصد از کل تولید انرژی کشور است. دولت سیزدهم نتوانست وعده ۱۰ هزار مگاواتی انرژی تجدیدپذیرش را محقق کند و حالا دولت پزشکیان با رشد ۳ برابر این عدد از ۳۰ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیری وعده می‌دهد که قرار است تا پایان دولت بسازد. توانیر در ابلاغیه جدیدش که پیشنهاد ساتبا است اعلام کرده است که تا تابستان ۱۴۰۴ واحدهای صنعتی یک شیفت کار به میزان ۵۰ درصد دیماند، واحدهای دو شیفت کار ۶۵ درصد دیماند و واحدهای سه شیفت کار ۸۰ درصد دیماند (یا ۳۵ درصد از حجم مصرف ماهانه) باید نیروگاه تجدیدپذیر احداث کنند تا خاموش نشوند. ابلاغیه‌ای که آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی معتقد است مصوبه‌ای برای قطع راحت‌تر برق صنایع و موج جدید گرانی است. از نگاه این فعال بخش خصوصی وزارت نیرو در طول ۱۰ الی ۱۵ سال گذشته نشان داده که نه می‌تواند تصمیمات خوب بگیرید و نه می‌تواند پیشنهادهای خوب اقتصادی بدهد. علیرضا کفش‌کنان کارشناس حوزه انرژی اما معتقد است صنایعی که نمی‌توانند از عهده تأمین برق برآیند بهتر است از چرخه تولید حذف شوند.

توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر به‌عنوان یکی از اولویت‌های کلیدی در ایران به شمار می‌رود. ناترازی‌های شدید در بخش انرژی نیز اهمیت این توسعه را بیش‌ازپیش نمایان کرده است.در این راستا، ظرفیت‌های قانونی و مشوق‌های اقتصادی که در کشور ایجاد می‌شود، می‌تواند شرایطی برای توسعه انرژی‌های پایدار در کشور ایجاد کند. یکی از این ظرفیت‌ها که در سال‌های اخیر ایجاد شده، ماده ۱۶ قانون تولید دانش‌بنیان است که صنایع مصرفی بزرگ را ملزم به تأمین بخشی از انرژی خود از طریق منابع تجدیدپذیر می‌سازد. همچنین، تمهیداتی چون «تابلو برق سبز» در بورس انرژی و سایر اقدامات قانونی نظیر ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید، بستر مناسبی را برای سرمایه‌گذاران و توسعه‌دهندگان ایجاد کرده است. این گزارش به بررسی این اقدامات و سازوکارهای قانونی می‌پردازد و به تحلیل روندها و چشم‌اندازهای پیش‌رو در عرصه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران خواهد پرداخت. شفاف‌سازی ظرفیت‌های موجود و راه‌های عملیاتی برای ارتقای این صنعت می‌تواند نقش بسزایی در پیشبرد اهداف توسعه پایدار کشور ایفا کند.