در پی حملات اخیر به ساختمان استانداری اصفهان و وارد شدن آسیب‌هایی ناشی از موج انفجار به بخش‌هایی از بافت تاریخی این شهر، بار دیگر مسئله «مصونیت میراث‌فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه» به یکی از نگرانی‌های جدی جامعه میراث‌فرهنگی تبدیل شده است. آنچه اهمیت این رویداد را دوچندان می‌کند، قرار گرفتن برخی از بناهای آسیب‌دیده در محدوده میدان نقش‌جهان و دولتخانه صفوی است؛ مجموعه‌ای که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و به‌عنوان بخشی از میراث مشترک بشریت شناخته می‌شود. هرگونه آسیب به این محدوده نه‌تنها یک خسارت ملی، بلکه موضوعی قابل‌طرح در سطح نظام حقوق بین‌الملل و کنوانسیون‌های مرتبط با حفاظت از میراث‌فرهنگی در زمان جنگ محسوب می‌شود. براساس کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه و پروتکل‌های الحاقی آن، دولت‌ها موظف‌اند از هرگونه اقدام نظامی که به تخریب یا آسیب به آثار تاریخی، موزه‌ها و مراکز فرهنگی منجر شود، خودداری کنند و حتی در جریان عملیات نظامی نیز اصل «تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی» را رعایت کنند. در چنین چارچوبی، آسیب واردشده به بناهای تاریخی در حریم یکی از مهم‌ترین میدان‌های ثبت جهانی جهان، پرسش‌هایی جدی درباره مسئولیت‌های حقوقی دولت‌ها، کارآمدی سازوکارهای بین‌المللی و نقش نهادهایی مانند یونسکو در مواجهه با تهدیدهای فزاینده علیه میراث‌فرهنگی مطرح می‌کند. از سوی دیگر، تجربه‌های تلخ سال‌های اخیر در سوریه، عراق و فلسطین نشان داده است درصورت بی‌توجهی جامعه جهانی، میراث‌فرهنگی می‌تواند به یکی از نخستین قربانیان جنگ تبدیل شود. از همین رو، بسیاری از کارشناسان میراث‌فرهنگی معتقدند سکوت یا واکنش‌های حداقلی نهادهای بین‌المللی می‌تواند پیامدهای خطرناکی برای امنیت میراث جهانی داشته باشد. در همین زمینه برای بررسی ابعاد حقوقی، بین‌المللی و پیامدهای این رویداد برای میراث فرهنگی ثبت جهانی ایران با «منیر خلقی»، کارشناس حقوق میراث‌فرهنگی و رئیس کمیته ملی موزه‌های ایران (ایکوم)، گفت‌وگویی تفصیلی انجام دادیم تا ابعاد این مسئله را از منظر حقوق بین‌الملل بررسی کنیم.

|پیام ما| وزیر میراث‌فرهنگی با بیان اینکه تخریب‌ آثار تاریخی ایران در جنگ اخیر تاکنون در هشت نامه به مجامع بین‌المللی گزارش شده است، گفت: تمام آثار موزه‌های کشور به مخازن امن منتقل شده و تاکنون هیچ آسیبی به این مخازن وارد نشده و پیش‌بینی‌های لازم برای صیانت از آثار تاریخی انجام شده است.

یکشنبه، دهم اسفندماه ۱۴۰۴، در دومین روز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، حمله هوایی شبانه به میدان ارگ و عمارت دادگستری علاوه‌بر تخریب چند بنای تاریخی در اطراف میدان ارگ، منجر به وارد آمدن آسیب‌های جدی به مجموعه جهانی گلستان در ضلع شمالی این میدان شد.

|پیام ما| بیش از دو هفته از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران گذشته است. جنگی که دامنه آن در کل منطقه خاورمیانه گسترده شده و در بسیاری مناطق جهان بازتاب پیدا کرده و تبعات آن کشورهای بسیاری را درگیر کرده است. در این میان، آسیب جنگ به آثار و بناهای تاریخی ایران نیز جزو مواردی بود که رسانه‌های جهان به آن پرداخته و نهادهای بین‌المللی از جمله یونسکو و سازمان سپر آبی را وادار به واکنش کرده‌اند. دیروز وزارت میراث‌فرهنگی در بیانیه‌ای آسیب به آثار تاریخی و فرهنگی ایران را در جریان حملات هوایی «جنایتی علیه هویت تاریخی ملت و تعرضی آشکار به میراث مشترک بشریت» دانست و اعلام کرد در جریان حملات آمریکا و اسرائیل به شهرهای مختلف ایران، بالغ‌بر ۵۶ موزه، بنای تاریخی و محوطه فرهنگی در سراسر کشور دچار آسیب‌های جدی شده‌اند.