معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست از تشکیل شورای اطلاع‌رسانی این سازمان برای جلب مشارکت عمومی و ارتقای آگاهی محیط زیستی خبر داد و همزمان بر تلاش برای کاهش آلودگی هوا در کلان‌شهرها و همکاری منطقه‌ای برای مهار آتش‌سوزی‌های تالاب هورالعظیم تاکید کرد.

آتش همچنان «هورالهویزه» را می‌سوزاند و دود از نیزارهای خشک تا کیلومترها آن‌سوتر، آسمان خوزستان را سیاه می‌کند. چهار ماه از آغاز آتش‌سوزی‌های گسترده در بخش عراقی هورالعظیم می‌گذرد. درخواست ایران برای اطفای حریق در خاک عراق که چندسالی بی‌پاسخ مانده بود، حالا در دوران آتش‌بس جنگ ۱۲روزه، بیش‌ازپیش در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است. این درحالی‌ست که پیش‌بینی می‌شود این آتش‌سوزی‌ها که نفس شش شهرستان در غرب و مرکز خوزستان را گرفته تا پایان تابستان ادامه داشته باشد.

سه منطقه حفاظت‌شده مرزی، محیط‌زیست خوزستان را در ردیف آسیب‌پذیرترین استان‌ها در شرایط جنگ و بحران قرار داده است. غرب خوزستان از منطقه حفاظت‌شده و پارک ملی کرخه در شوش که زیستگاه گوزن زرد است، تا منطقه حفاظت‌شده میشداغ، زیستگاه آهوی منحصربه‌فرد خوزستان و تالاب هورالعظیم در جنوب‌غربی که توقفگاه ارزشمند پرندگان است، به‌دلیل قرار گرفتن در نوار مرزی، با محل‌های استقرار نیروهای نظامی تداخل دارد. هفت-هشت روز از آتش‌بس می‌گذرد و سازمان حفاظت محیط‌زیست از آغاز ارزیابی و مستندسازی خسارت‌های جنگ خبر داده است. جنگ ۱۲روزه در حالی بار دیگر مسئله حفاظت از محیط‌زیست در شرایط بحران را به میان آورده که به‌گفته دبیر شبکه تشکل‌های مردم‌نهاد محیط‌زیست و منابع‌طبیعی کشور، سازمان حفاظت محیط‌زیست به وظایفش، طبق اسناد «نظام عملیاتی پدافند زیستی کشور» و «نظام عملیاتی پدافند مردم‌محور»، عمل نکرده است.

مسئولیت اجتماعی شرکتی در ایران ملغمه‌ای است بی سر و ته. این شرایط بیش از همه‌‌جا در همایش ملی «تجارب مسئولیت اجتماعی در ایران» مشهود بود؛ به‌خصوص در پنل «صنعت نفت و مسئولیت اجتماعی». به‌نظر می‌رسد در این صنعت که پیشینه‌دارترین صنعت کشور در حوزه مسئولیت اجتماعی است، نقص‌ها و کم‌کاری‌ها بیش از هر جای دیگر در معرض دید قرار دارد. مشاور اجتماعی وزیر نفت از بازنگری در نظام‌نامه مسئولیت‌های اجتماعی شرکتی (CSR) خبر داد، درحالی‌که گفت‌وگوهای مطرح‌شده در همان نشست نشان می‌داد شرکت‌های زیرمجموعه توجهی به نظام‌نامه موجود ندارند و حتی کارشناسان CSR شرکت‌های تابعه وزارت نفت خبری از محتویات آن ندارند. سؤال این است که آیا آنها اصلاً می‌دانستند که نظام‌نامه‌ای وجود دارد؟ مدیر مسئولیت اجتماعی شرکت صنایع پتروشیمی خلیج‌فارس که از انحرافات این مفهوم گلایه‌مند بود و به صرف هزینه‌ها، بدون اثربخشی و کارآمدی اشاره می‌کرد، از هزار میلیارد تومان بودجه مسئولیت اجتماعی در سال گذشته گفت که در منطقه پیرامونی عسلویه و ماهشهر هزینه شده است، اما هیچ اشاره‌ای به تأثیر این هزینه‌کردها در رفع آسیب‌های شرکت‌های متبوعشان نکرد. مدیر مسئولیت اجتماعی شرکت انرژی دانا از طرح‌های CSR این هلدینگ پرده برداشت؛ طرح‌هایی که تنها در پروژه توسعه میدان نفتی سهراب که در محدوده تالاب حفاظت‌شده هورالعظیم قرار دارد، پیگیری می‌شود و بیشتر جنبه اجتماعی دارد. گفته‌های او این سؤال را برای بسیاری از حاضران این پنل ایجاد کرده بود که آیا مسئولیت اجتماعی این شرکت نوعی باج‌دهی‌ و حق‌السکوت دادن به مردم محلی و مسئولین است؟ یا ناآگاهی از چیستی مسئولیت اجتماعی شرکتی؟ استاد دانشگاه شهید بهشتی، مخالف ایده منحرف شدن مسئولیت اجتماعی شرکتی در ایران بود، اما از دخالت نمایندگان و ناکارآمدی و ارزیابی نداشتن پروژه‌های آن می‌گفت!

«ما پیگیری کردیم، اما نتیجه شد منع تعقیب»! این گفته «موسی مدهجی»، رئیس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست خوزستان، درباره شکایتشان از پیمانکاران نفتی برای مرگ پرنده‌ها در هورالعظیم است. او تأکید دارد محیط‌زیست نظارت خودش را درست انجام داده‌، تعهد محضری هم از پیمانکاران نفتی گرفته تا ایمن‌سازی کابل‌های برق برای جلوگیری از صدمه دیدن پرندگان انجام شود، اما آنها خلف وعده کردند و در دادگاه هم پیروز شدند. «محمد صارم‌پور»، رئیس محیط‌زیست شرکت مهندسی توسعه نفت، این گفته‌ها را قبول ندارد،. به‌گفته او، ایمن‌سازی انجام شده است و آنها به تعهداتشان عمل کرده‌اند. «ایمان ابراهیمی»، حفاظتگر پرندگان، دلیل کارساز نبودن تعهدنامه‌ها را به کلی‌بودن آنها مرتبط می‌‌داند. «متأسفانه محیط‌زیست در آن زمان در زمینه ابعاد گسترده‌ فاجعه‌ تلفات پرندگان در اثر گذر خطوط انتقال و توزیع برق از میان زیستگاه پرندگان اطلاعات کافی نداشت و این تعهدنامه‌ها به‌شکل کلی در زمینه ایمن‌سازی گرفته شدند.»

فروردین‌ماه امسال که بعد از چند سال بسته بودن درهای برج پرنده‌نگری سِلکه در جنوب تالاب انزلی به‌بهانه ساخت‌وساز، فعالان با هماهنگی یکی از اساتید دانشگاه به این منطقه رفتند، با واقعیت عجیبی روبه‌رو شدند؛ نه ساخت‌وسازی در جریان بود و نه تغییری در آنجا داده شده بود. درهای این برج که یکی از استانداردترین برج‌های فعلی است، بی‌دلیل، از سال ۱۴۰۱ بسته بود و بعد از آن‌هم کسی پاسخی برای این اتفاق نداشت. از سال ۱۳۸۶ که نخستین برج پرنده‌نگری به‌صورت رسمی در تالاب کانی‌برازان آذربایجان‌غربی به راه افتاد، تا کنون نقدها به عملکرد این مجموعه‌ها کم نبوده است. برج‌هایی که قرار بود محلی برای اتصال آموزش و گردشگری باشند، با نقدهایی چون جانمایی اشتباه، استفاده نکردن از مواد مناسب هر منطقه، بسته بودن درهایشان و البته نداشتن ضابطه برای رسیدگی بر عملکردشان روبه‌رو هستند. برج‌هایی با سازه‌هایی عمرانی و عموماً غیر همسو با اصول و استاندارد‌های محیط‌زیستی.

«هومن جوکار» به شوخی گفت این خانم مارگیر جمع ماست، اما مدیر هتل گوشش به این حرف‌ها بدهکار نبود و نپذیرفت که دختری تنها را در هتل پذیرش کند‌. «هانیه غفاری» هم ناچار شد آن شب خانه یکی از دوستانش در اهواز بماند و روز بعد به تیم مطالعه میدانی خزندگان بپیوندد. در این ۲۵ سال کار میدانی این خزنده‌شناس و محقق، از این اتفاقات کم ندیده است. هانیه غفاری، عضو هیئت‌علمی گروه محیط‌زیست دانشکده منابع‌ طبیعی دانشگاه كردستان، عضو گروه تخصصی لاک‌پشت‌های آب شیرین، گروه تخصصی مارها و همچنین گروه تخصصی دوزیستان اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت و عضو کمیته راهبری ملی دفتر کمک‌های کوچک سازمان ملل است. او برای سال‌ها در مورد گونه‌های مختلف خزندگان در کشور مطالعات علمی ‌و طرح‌های حفاظتی مشارکتی انجام داده، کاری که به‌گفته خودش آسان نبود. علاقه به این حوزه،‌ غفاری را از اواخر دهه ۷۰ و ۲۰سالگی به زیستگاه‌های طبیعی برای جست‌وجوی خزندگان كشاند و او را به یکی از بهترین خزنده‌شناسان ایران بدل کرد. از او پرسیدم چرا خزندگان؟ و خزنده‌شناسان زن با چه چالش‌هایی مواجه‌اند که همکاران مردشان آنها را تجربه نمی‌کنند؟