بایگانی مطالب : آب
انحراف از عملکرد «صندوق توسعه ملی»
با گذشت بیش از یکدهه از تأسیس «صندوق توسعه ملی»، تحقق هدفی که برای آن تعریف شده بود، یعنی تبدیل بخشی از عواید نفتی به سرمایههای مولد، همچنان به چالشهای جدی برخورده است. بررسیهای مرکز پژوهشهای شورای اسلامی نشان میدهند که برداشتهای بیرویه دولتها، ناکارآمدی در بازگشت تسهیلات ارزی و تخصیص ناعادلانه منابع به نهادهای عمومی غیردولتی باعث شدهاند این صندوق نتواند نقشی که در توسعه پایدار کشور باید ایفا کند، بهدرستی اجرا کند. به همین دلیل، این گزارش میگوید حالا ضرورت اصلاحات ساختاری و تقنینی برای بهبود عملکرد این صندوق بیش از همیشه احساس میشود.
اصلاحیهای که بلای جان محیطزیست میشود
از اردیبهشت ۱۳۷۷ که قانون معادن به تصویب رسید، تاکنون دو بار اصلاحاتی داشته. یکبار در سال ۱۳۹۰ و بار دیگر ۱۳۹۲. اصلاحاتی که هر بار مشکلی بر مشکلات محیطزیست اضافه کرد. در مجلس گذشته صحبت از اصلاح مجدد قانون معادن به میان آمد و همان زمان «سمیه رفیعی»، رئیس فراکسیون محیطزیست مجلس، دراینباره به «پیام ما» گفت «متأسفانه قانون معادن، بهنحوی نوشته شده است که علاوهبر اینکه معادن بهشکل واقعی و براساس نیاز کشور توسعه پیدا نکردهاند، بلکه مجموع اشتغال و اقتصاد در یک منطقه معدنکاوی کاهش یافته و فقط حجم پروندههای شکایت از سازمان صمت استانها، روزبهروز بیشتر شده است.» اصلاح قانون اما در مجلس یازدهم به نتیجه نرسید و حالا ۴۷ نماینده مجلس دوازدهم، «طرح اصلاح قانون معادن» را به رئیس مجلس تحویل دادهاند. این طرح اما مورد انتقاد شدید فعالان محیطزیستی است. چنانچه «محمد الموتی»، دبیر شبکه تشکلهای محیطزیستی و منابع طبیعی کشور، با اشاره به بندهای مختلف این اصلاحیه، آن را مغایر با اصول محیطزیستی دانسته است و با اشاره به اسامی ۴۷ عضو مجلس شورای اسلامی، ۱۰ نفر از آنها را امضاکننده میثاق محیطزیستی پیش از ورود به مجلس میداند. بهگفته او، نویسندگان این اصلاحیه در مقدمه آن، بر حضور رانت و مافیا در معدن تأکید کردهاند که این یعنی اصل غارت و تاراج و تخریب، پذیرفته شده و فقط مشکل در پرداخت سهم است.
ریشه قطعی بهاره برق کجاست؟
دولت قطعیهای برق بهاره را به گردن خشکسالی انداخته است. مدیرعامل شرکت توانیر چند روز قبل اعلام کرد میزان تولید این نیروگاههای برقابی نسبت به سال آبی گذشته به حدود یکسوم کاهشیافته است. بررسیها «پیام ما» اما نشان میدهد علیرغم اینکه نیروگاههای برقابی با ظرفیت نصبشـده ۱۲ هزار و ۲۴۹ مگاوات در رتبه دوم ظرفیت نصبشده در کشور پس از نیروگاههای سوخت فسیلی قرار دارند و سهمی بیش از ۱۰ درصدی از کل ۹۳ هزار مگاوات نیروگاههای نصبشده در کشور دارند؛ اما تقریباً در چندسال گذشته در کمتر سالی از این ظرفیت بهطور کامل استفاده شده است. بهطور مثال، «مصطفی رجبی مشهدی»، سخنگوی صنعت برق کشور، سال ۱۴۰۰ اعلام کرده بود در تابستان بهطور متوسط فقط چهار تا پنج هزار مگاوات از نیروگاههای برقابی وارد مدار بوده است و طبق آمار تفصیلی صنعت برق ایران در سال ۱۴۰۲، سهم نیروگاههای برقابی از سبد تولید برق کشور پنج درصد است.
کلانشهرهای تشنه
آب مایه حیات در سیاره زمین است و برای بقای انسان، توسعه اقتصادی و سلامت محیطزیست اهمیت اساسی دارد. با اینهمه، با افزایش جمعیت و گسترش شهرنشینی، فشار فزایندهای بر موجودی آب شیرین وارد میشود. این فشار در کلانشهرهای جهان -مراکز شهری با جمعیت بیش از ۱۰ میلیون نفر- شدیدتر است. رشد سریع و تقاضای زیاد در این مراکز، وضعیت بحرانی را برای منابع آب رقم زده است. در مطالعهای با عنوان «روز جهانی صفر؟ بررسی تأمین و تقاضای فعلی و آینده آب در ۱۲ کلانشهری که بهسرعت درحالتوسعه هستند»، بحران رو به تشدید آب با تمرکز بر ۱۲ شهر جهان از جمله تهران بررسی شده است. این مطالعه که در مجله «شهرها و جامعه پایدار» منتشر شده است، واقعیت ناخوشایندی را نشان میدهد: در حال حاضر، ۱۱ شهر از این ۱۲ کلانشهر که ۱۷۸ میلیون نفر در آن زندگی میکنند، با کمبود آب دستوپنجه نرم میکنند. اگر اقدام عاجلی صورت نگیرد، کسری آب تا سال ۲۰۳۵ بیشتر میشود و زندگی میلیونها نفر در معرض تهدید قرار میگیرد.
امنیتیسازی «آب» یا حل بحران
مسئله تنش آبی در استانهای ایران بهویژه استانهای کویر مرکزی با تداوم پنجمین سال خشکسالی ادامه تشدید شده است و درست در آغاز سال ۱۴۰۴ با تنش میان استانهای اصفهان و یزد همراه شد. تنش و مناقشهای که علاوهبر خسارتهای مالی به چند ایستگاه انتقال آب در حوضه آبریز زایندهرود، استان یزد را به تعطیلی کشاند. حالا «سخنگوی دولت در نخستین نشست خبری سال ۱۴۰۴ در مورد این موضوع اعلام کرده است دولت راهکارهایی مانند استفاده از آبهای نامتعارف را برای رفع یا کاهش مناطق تحتفشار «تنش آبی» در دستورکار دارد، اما «درصورت لزوم دستگاههای اطلاعاتی به این موضوع ورود میکنند.»
فروردین؛ زنگ شروع بحران آب
در سالهای اخیر، تنش آبی میان استانهای مرکزی کشور از جمله اصفهان و یزد به یکی از بحرانهای جدی تبدیل شده است. این بحران نهتنها به مشکلات روزمره مردم این دو استان آسیب زده، بلکه باعث بروز اختلافات شدید میان مسئولین دو استان نیز شده است. استان یزد بهویژه از کاهش منابع آبی شدید رنج میبرد و این مسئله تاثیرات عمیقی بر زندگی مردم این استان گذاشته است.
درسهای پاکستان برای محیطزیست ایران
تشدید تنشهای بلندمدت آب
|پیامما| پیشبینیهای بلندمدت اقلیمی حاکی از این است که ایران از نظر تغییراقلیم بهسمت تشدید تنشهای آبی بلندمدت حرکت میکند و در این شرایط نهتنها تنش آبی بخشهایی از جامعه را بهطور گسترده درگیر خواهد کرد بلکه منابع آبی نیز بهمرور رو به کاهش رفته و تجدیدپذیری صورت نمیپذیرد. بنابراین، بهمنظور جلوگیری از تشدید بحران و صیانت از منابع آب تجدیدپذیر، اقدامات گستردهای لازم است که باید در قالب یک برنامه آمایش آبمحور دنبال شود و قطعاً رمز موفقیت در این زمینه مشارکت مردم و پرهیز از رفتارهای اسرافگرایانه در بخش آب است.
نیازمند سازمان مدیریت مقصدیم
تصویری از مدیریت آب در ایران باستان
