بایگانی مطالب : کشاورزی
زیبایی در بالهای گسترده پرندگان
«اهالی «روستای پامنار» تا چند سال پیش «جغد ماهیخوار» را بدشگون میدانستند. میگفتند هر کس یکی از این جغدها را که پشت سد دز لانه داشت ببیند، تا شب نشده، باید بکشد و از شرش خلاص شود تا شومی جغد دامنگیرش نشود. شبکههای اجتماعی که به راه افتاد، یکی از اهالی خیلی اتفاقی عکسی از جغد ماهیخوار منتشر کرد. این تصویر دست به دست شد و به یکی از پرندهنگرها رسید که مدتها بهدنبال تصویربرداری از این گونه بود. بعد از آن، پای پرندهنگرهای دیگر هم برای دیدن جغد ماهیخوار به روستا باز شد و پامنار شد یکی از مقاصد گروههای پرندهنگری.» این روایت «نوید پارسایی»، پرندهنگر، مدرس و مؤسس «آکادمی حیاتوحش ایران»، از رونقی است که پرندهنگری برای یکی از دورافتادهترین روستاهای دزفول در شمال خوزستان به ارمغان آورده. حالا «جغد ماهیخوار» برای پامناریها خوشقدم است و آنطورکه پارسایی میگوید: «قایقرانهای محلی قبل از رسیدن به لانه جغد ماهیخوار موتور قایقشان را خاموش میکنند، مبادا جغد بترسد و از آنجا برود و دیگر برنگردد.»
کوه رادون تکهتکه میشود
بادهای موسمی هربار که از غرب به شرق میوزند، گردوغبار اکتشاف معدن، روستای امینآباد را در خود غرق میکند. اهالی امینآباد که در ۴۵ کیلومتری شهرضا هستند، از ابتدای امسال با بیل مکانیکی و لودر سنگین در منطقهشان روبهرو شدهاند و حالا نگران از بین رفتن کشاورزی، دامداری و پوشش گیاهی منطقه و گیاهانی دارویی که بر روی ۱۰ رشته قنات روستا قرار دارند، هستند. آنها میگویند معدنکاوی در پنج کیلومتری روستا و تنه به تنه زمینهای کشاورزی یعنی نابودی شغل آنها به قیمت سود عدهای خاص. آنها حتی هنوز بهدرستی نمیدانند چه معدنی قرار است آنجا راه بیفتد. به آنها گفتهاند «سنگ مرمریت سیاه و چیزهای دیگر» اما به گفته عضو شورای روستای امینآباد، راه افتادن معدن یعنی خشک شدن ۱۰ رشته قتات منطقه، قناتهایی که آب شرب بیش از هزار نفر از اهالی روستا را تأمین میکند.
زخم بیمه بر دستان کشاورزان
|پیامما| بند ح ماده ۳۳ برنامه هفتم توسعه درباره بیمه اجباری محصولات اساسی با هدف کاهش خطر در تولید و تأمین امنیت غذایی وضع شده است، اما حالا برخی کارشناسان محل پرداخت سهم کشاورز از حق بیمه را موضوعی نیازمند اصلاح میدانند و حتی کمیسیون کشاورزی مجلس نیز اعلام کرده است دولت در متممی که قرار است برای بودجه ۱۴۰۴ ارائه دهد، میتواند این موضوع را لحاظ کند. منتقدان میگویند سهم کشاورز از حق بیمه باید در زمان قیمتگذاری محصولات برای خرید تضمینی لحاظ میشد؛ یعنی حق بیمه اجباری به قیمت خرید تضمینی اضافه میشد. صندوق بیمه کشاورزی اما مشکلات خودش را دارد و مدیران آن میگویند اگرچه محصولات اساسی شامل گندم، دانههای روغنی، حبوبات، نیشکر، چغندر قند، ذرت و برنج است، اما در عمل، فقط گندم و حدود ۳۰ درصد از دانههای روغنی خرید تضمینی میشود که این موضوع، پرداخت حق بیمه از محل مطالبات خرید تضمینی سایر محصولات اساسی را دچار مشکل میکند. صندوق دارای محدودیتهایی همچون محدودیتهای ابلاغی و ایجاد سازوکار مناسب برای ایجاد بیمه فراگیر محصولات است و تصمیم بر این شده که این نوع بیمه امسال فقط برای گندم و دانههای روغنی انجام شود. اعتبار پیشنهادی دولت و مصوب مجلس در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴ برای صندوق بیمه کشاورزی ۱۲ هزار میلیارد تومان است. این درحالیاست که کشاورزان محصولات اساسی بهویژه گندمکاران هر سال به قیمت خرید تضمینی هم اعتراض دارند.
خاکسترِ آینده بشر
در قلب آمازون، جایی که صدای پرندگان جای خود را به خشخشِ شعلهها داده است، یک پیرزن از قبیله «موندوروکو» با سطلی آب تلاش میکند جنگلی را نجات دهد که اجدادش هزاران سال از آن محافظت کردند. این صحنه نمادی از نبردی نابرابر است؛ نبردی که در سال ۲۰۲۲ منجر به نابودی ۱.۵ میلیون هکتار از بزرگترین جنگل بارانی جهان شد. آمازون که ۲۰ درصد اکسیژن زمین و ۱۰ درصد تنوعزیستی جهان را تأمین میکند، امروز نه به دست طبیعت، بلکه به دست انسانها میسوزد.
قدم گذاشتن در موقعیت ترسناک اقلیمی
|پیام ما| دو مطالعه جهانی نشان میدهد اقلیم سیاره احتمالاً وارد فاز جدید ترسناکی شده و زمین در حال عبور از آستانه افزایش دمای جهانی ۱.۵ درجه سانتیگراد است. این درحالیاست که براساس توافقنامه تاریخی پاریس در سال ۲۰۱۵، جامعه جهانی بهدنبال کاهش انتشار گازهای گلخانهای و نگهداشتن دمای کره زمین در محدوده کمتر از ۱.۵ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین دما پیش از انقلاب صنعتی بود. اما در سال ۲۰۲۴، دمای زمین از این حد هم فراتر رفت. بااینحال، این بالا رفتن دما برای اعلام عبور از آستانه مشخصشده در توافق پاریس کافی نبود، زیرا اهداف دمایی تحت توافقنامه بهجای درنظر گرفتن بازههای کوتاهمدت، بازههایی چندین دههای را در نظر میگیرد و دما را در این بازهها اندازهگیری میکند. دو مقالهای که بهتازگی منتشر شدهاند از معیار متفاوتی استفاده کردهاند؛ هر دو دادههای اقلیمی تاریخی را بررسی کردهاند تا مشخص کنند که آیا سالهای بسیار گرم در گذشته نزدیک نشانهای از شکستن آستانه گرمایش طولانیمدت در آینده است یا خیر. پاسخ به این سؤال نگرانکننده بود؛ بله!
هیرکانی-زاگرس؛ دو روایت از یک بحران
|پیام ما| زمزمههای اجرای دستورالعمل برداشت درختان شکسته و افتاده از جنگلهای شمال صدایی چندان بلند در فضای منابع طبیعی کشور داشت که باقی بحثها در حوزه جنگل، آبخیزداری و... را به حاشیه برد. در هفتههای اخیر کمپینی که در مخالفت با برداشت شکسته و افتاده شکل گرفت، بیش از ۵۰ هزار امضا جمعآوری کرد. در مقابل موافقان اجرای دستورالعمل هم با نگارش نامههایی به مسئولان، خواستار اجرای آن شدند. درنهایت، در دوگانه موافقان برداشت درختان شکسته و افتاده، مخالفان برداشت توانستند حرف خود را به کرسی بنشانند، بهطوریکه «علی تیموری»، رئیس سازمان منابع طبیعی، در نشستی در کافهکارزار از تعلیق اجرای این دستورالعمل خبر داد تا بحثهای بیشتری پیرامون آن انجام شود. فارغ از اینکه این برداشت انجام شود یا خیر، این دوگانهسازی چه تبعاتی بر مدیریت جنگلها دارد و برای حل آن چه باید کرد؟ «رحیم ملکنیا»، عضو هیئتعلمی دانشگاه لرستان، از جمله کسانی است که در سالهای اخیر به این تقابلها و دوگانهسازیها انتقادهایی را وارد دانسته و مطالبی را هم در این زمینه منتشر کرده است. او بهتازگی در یک سخنرانی با عنوان «مدیریت جنگلها؛ از سیاستگذاری مشارکتی تا برنامهریزی فنی» که به همت انجمن علمی دانشجویی دانشگاه تربیت مدرس برگزار شده بود، ضمن انتقاد دوباره از رهاشدگی زاگرس در مقابل هیرکانی، تلاش کرد در شکل کلان به دو مقوله سیاستگذاری و برنامهریزی در حوزه جنگل بپردازد.
دنیای نو از دانهها آغاز میشود
حدود ۱۰ هزار سال پیش، انسانها در شرایطی چالشبرانگیز زندگی میکردند و بهعنوان شکارچیان و گردآورندگان مواد غذایی، در جستجوی منابعی برای زندهماندن بودند. این زندگی عشایری که پر از خطرات و چالشها بود، بهزودی جنبش بزرگی در تاریخ بشر رقم زد. بعدها با تشکیل نظام کشاورزی مستقر و ایجاد مزارع، انسانها پایهگذار تمدنهای بزرگ شدند و بدینترتیب کشاورزی بهعنوان قلب تپنده تمدن بشری، تأثیر عمیق و گستردهای بر رشد جمعیت و شهرنشینی گذاشت. امروزه، این مفهوم بهعنوان سنگ بنا و اساس اقتصاد جهانی مطرح است و در زمینههای مختلف اقتصادی، اجتماعی و محیطزیستی اهمیت دارد. در دنیای کنونی، با توجه به چالشهای محیطزیستی و اجتماعی، مفهوم کشاورزی پایدار بهعنوان یک انقلاب نوین در عرصه کشاورزی ظهور کرده است. این رویکرد بهدنبال تأمین امنیت غذایی در کشورهای درحالتوسعه است و همچنین بهعنوان راهحلی مؤثر برای مبارزه با فقر معرفی میشود. کشاورزی پایدار نهتنها به کشاورزی مؤثر و پایدار اشاره دارد، بلکه بهنوعی فلسفه زندگی را نیز مطرح میکند که با حفظ منابع طبیعی و احترام به اکوسیستم، بهدنبال تأمین نیازهای انسانی است
فناوری هستهای و تحول در کشاورزی ایران
تحریمها علیه کشاورزی ایران
|پیامما| تولید کود و سم در کشور به دلیل ناترازیهای گسترده برق و گاز و تداوم قطع صنعت با کاهش روبهرو شده است؛ اما به نظر چالش دیگری از خارج از مرزهای ایران نیز به این بخش از کشاورزی وارد میشود. نمیشود به طور کامل بدون کود و سم، کشتوزرع کرد و وقتی پای آفات به میان میآید و مقابله با آن، حتماً نام روشهای شیمیایی هم وسط میآید. بااینحال همواره یکی از پررنگترین انتقادات به این بخش، آلایندگی کود و سمهای شیمیایی بوده است. حالا مدیر مقابله با آفات عمومی و همگانی سازمان حفظ نباتات کشور میگوید در زمان بیان این انتقاد باید در نظر داشت که تحریمها اجازه واردات کود و سمهای نسل ۴ و ۵ به کشور را نمیدهند. کود و سمهایی که کمترین میزان آسیب برای انسان، دام و محیطزیست را دارند. همین موضوع سازمان حفظ نباتات را ناگزیر به استفاده از سموم نسل یک و دو و سه میکند و تلاشهای داخلی برای ساخت کودها و سموم کمخطر. این تحریمها در شرایطی است که غذا مشمول تحریم نمیشود؛ اما بهوضوح امنیت غذایی و محیطزیست کشور نشانه گرفته شده است.
فرصت آزمون و خطا نداریم
استفاده از روشهای سنتی کشاورزی، خاکی که کیمیا است را از حاصلخیزی ساقط میکند و آب که مایه حیات است را هدر میدهد؛ استفاده از کودهای شیمیایی هم میتواند آسیبزننده باشد. اما بهکارگیری روشهای نوین کشاورزی و کشاورزی پایدار میتواند از این تخریبها جلوگیری کند؛ یعنی مانع هدررفت آب شود، از شوری خاک جلوگیری کند و حاصلخیزی خاک تهدید نشود، از طرف دیگر سود اقتصادی هم تأمین شود. به همین خاطر است که سالانه کشورهای بیشتری به استفاده از کشاورزی پایدار رو میآورند و زمینهای بیشتری با این روش به زیر کشت میروند. برای بررسی «سیاستهای کشاورزی پایدار در ایران» به سراغ عباس کشاورز، معاون پژوهشی مرکز ملی مطالعات آب و کشاورزی اتاق بازرگانی ایران رفتیم. او مقالات متعددی در خصوص کشاورزی پایدار دارد و در حوزه آبوخاک تحقیقات زیادی انجام داده است. کشاورز پیشتر و در سال ۹۸ مدتی سرپرست وزارت جهاد کشاورزی بود. به اعتقاد او، استفاده از دانش روز و استفاده از خرد جمعی، راهکاری برای برونرفت از چالشهای بخش کشاورزی است.
