|پیام‌ما| سال آبی گذشته عنوان پنجمین سال خشک کشور و البته یکی از خشک‌ترین سال‌های ۵۰ سال اخیر را به خودش اختصاص داد. خشکسالی بی‌بدیلی که همه بخش‌های کشور به‌ویژه بخش کشاورزی را تحت‌تأثیر قرار داد. برآورد خسارت‌های بخش کشاورزی در شش ماه نخست ۱۴۰۴ نشان می‌دهد حتی پرآب‌ترین استان‌های ایران مانند چهارمحال‌وبختیاری، مادر بزرگترین رودخانه‌های کشور، نتوانستند آب مورد نیاز بخش زراعت و باغی را تأمین کنند. طبق اعلام وزارت جهادکشاورزی خشکسالی گسترده در سال زراعی جاری، با کاهش سطح کاشت و برداشت، بیش از ۴۴۰ هزار میلیارد تومان به بخش کشاورزی کشور خسارت وارد کرده است.

|پیام‌ما| وزیر جهادکشاورزی اعلام کرده است این وزارتخانه می‌تواند امنیت‌ غذایی کشور را با توجه به‌ توان داخل، ۱۰۰ درصد محقق کند؛ موضوعی که کارشناسان آن را شعارِ صرف یا رؤیابافیِ غیرواقعی می‌دانند. کارشناسان بخش کشاورزی می‌گویند علاوه‌بر مشکلات مزمن این بخش مانند آب و انرژی که برای سال‌ها گریبانگیر توسعه کشاورزی بهینه در ایران بود، حالا بازگشت تحریم‌ها هم مشکلات متعدد دیگری به این بخش تحمیل خواهد کرد. کارشناسان می‌پرسند: چرا وزیر به‌جای بیان این رؤیاها برنامه‌ای عملی برای مقابله با این مشکلات اعلام نمی‌کند؟

«حالا رعیت سر آب خون می‌کنه، واسه چار چیکه آب، چِل تا رو بی‌جون می‌کنه.» خبر درگیری خونین بر سر حقابه کشاورزی در روستایی به‌نام «دیزج دول» در شهرستان ارومیه، این شعر احمد شاملو را تداعی می‌کند. یک کشته و ۱۳ زخمی حاصل نزاعی بود که برای معیشت و آب در حاشیه دریاچه خشکیده ارومیه و نزدیک «نقده» اتفاق افتاد. این اتفاق فقط چند روز پس از برگزاری آخرین جلسه شورای‌عالی آب کشور رخ داد؛ جلسه‌ای که سخنگوی دولت می‌گوید بخشی از آن به ارائه راهکارهایی برای جلوگیری از درگیری و مناقشات مردم با یکدیگر بر سر آب اختصاص داشت.

|پیام ما| ساخت سد فینسک که اردیبهشت‌ماه سال ۱۴۰۱ با مخالفت جدی فعالان محیط‌زیست، میراث‌فرهنگی و مردم محلی متوقف شده بود، حالا با تصویر جدیدی روبه‌رو است، از سد ساخته‌نشده لوله‌کشی شروع شده، آن‌هم در منطقه حفاظت‌شده پرور. این اتفاق به‌گفته «حنیف‌رضا گلزار»، فعال محیط‌زیست مازندران، تلاشی است برای فشار بر دولت تا بعد از پایان لوله‌گذاری مجوز برای ساخت سد و آبگیری آن شروع شود. آن‌هم در شرایطی که گزارش‌های بسیاری در سال‌های اخیر ساخت این سد را هم برای محیط‌زیست و هم برای آثار باستانی مضر دانسته‌‌اند. گفته می‌شود با ساخت این سد سه روستا زیر آب می‌رود و در ادامه بی‌آبی گریبان شالیزارها و روستاهای مازندران در پایین‌دست را خواهد گرفت.

|پیام ما| صادرات نخود، محصولی کم‌آب‌بر و مقرون‌به‌صرفه برای کشت، در زمان برداشت این محصول، ممنوع شد و ممنوعیت آن حدود یک ماه است که اجرایی شده. این درحالی‌است که این محصول طی سال‌های متوالی مشمول محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های اعمال‌شده بر رده حبوبات‌ها نبود و سالانه عددی در حدود ۹۷ هزار تن از این محصول، با قیمتی چندبرابر فروش داخل، صادر می‌شود. رئیس شورای ملی نخود کشور می‌گوید بازار داخلی کشش مصرف این میزان نخود تولیدی را ندارد و ممنوعیت صادرات باعث کاهش قیمت این محصول از حدود ۱۱۰ هزار تومان به ۹۰ هزار تومان در هر کیلو شده است. همچنین، کشاورزان نگران هستند قیمت‌ها بیش‌ازاین اُفت کرده و ضرر و زیان آنها بیشتر شود؛ چراکه برداشت نخود در مناطق سردسیر هنوز شروع نشده است.

«محمدمهدی جوادیان‌زاده»، رئیس سازمان توسعه و بهره‌برداری فناوری‌های نوین آب‌های جوی، از انجام پرواز هواپیما و ۵۰ پرواز پهپاد برای بارورسازی ابرها جهت مقابله با خشکسالی خبر داد، اما «احد وظیفه»، مسئول مرکز ملی پایش و هشدار خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور، در گفت‌وگو با «پیام ما»، بارورسازی ابرها را به‌عنوان راهکار مقابله با خشکسالی رد کرد.

بحران آب در ایران، داستانی پیچیده و چندلایه است؛ روایتی نه از یک حادثه ناگهانی، بلکه از روندی طولانی‌مدت که هم عوامل طبیعی و هم دست‌اندازی‌های انسانی در آن سهم دارند. کاهش بارندگی و تغییراقلیم، تنها حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از سهم این بحران را به خود اختصاص داده‌اند. سهم عمده و فاجعه‌بارتر در ایجاد بحران آب را مدیریت نادرست منابع آب، توسعه بی‌رویه کشاورزی پرمصرف، انتقال آب‌های گسترده و حفر چاه‌های غیرمجاز فراوان، جانمایی و بارگذاری صنعتی و جمعیتی بیش از توان اکولوژیکی مناطق مختلف کشور، به‌ویژه مناطق مرکزی و تخریب اکوسیستم‌های طبیعی، برعهده دارند. مشکل اصلی اینجاست که مصرف آب کشور در بخش‌های شرب، صنعت و کشاورزی به حدود ۹۶ میلیارد مترمکعب رسیده، درحالی‌که میزان مجاز برداشت از منابع آب تجدیدپذیر، فقط ۴۲ میلیارد مترمکعب است. این عدم توازن (بهره‌برداری بیش از ۲۰۰ درصدی نسبت به حد مجاز) که مسئله اصلی و واقعی آب ایران است، نه‌تنها باعث کم‌آبی یا خشکی رودها و چشمه‌ها و دریاچه‌ها شده، بلکه دشت‌ها را هم تشنه و دچار فرونشست کرده است و رشد بیابان‌زایی را نیز در پی داشته است.