| پیام ما | در شهرهای ما، زباله فقط زباله نیست. بخشی از واقعیت روزمره است؛ نمادی از سبک زندگی، سازوکار اقتصادی، و نحوه مشارکت اجتماعی. در سال‌هایی که همه‌چیز دیجیتال می‌شود، از تاکسی تا خرید خانه، گروهی از جوان‌ها تلاش کرده‌اند همین زباله را هم به‌نوعی دیجیتال کنند با اپلیکیشن، پلتفرم و مدل‌های خلاقانه بازیافت. استارتاپ‌هایی مثل «تفکیکان» که در سال‌های اخیر موفق به جذب سرمایه شد، یا نرم‌افزارهایی مثل «کارو» در مشهد، «جارو» در تهران و کرج و «کلینزی» در بوشهر، به‌دنبال این هستند که مدیریت پسماند شهری را از قالب سنتی و پرهزینه بیرون بکشند و وارد بازی نوآورانه کنند. اما کار به این سادگی هم نیست. این‌طور نیست که صرفاً با راه‌اندازی یک اپلیکیشن و اندک تبلیغ در اینستاگرام، مردم به تفکیک زباله از مبدأ روی بیاورند یا ناگهان فرهنگ شهر تغییر کند. همین حالا اگر یک قوطی فلزی نوشابه روی زمین بیفتد، احتمال زیاد است که خیلی زود یکی از زباله‌گردها آن را بردارد، چون ارزش فروش دارد. اما کیسه‌ای زباله تر، بی‌بو و بی‌ارزش ممکن است هفته‌ها در گوشه یک کوچه بماند، بی‌آنکه کسی حتی لحظه‌ای درباره‌اش فکر کند. این گزارش نگاهی دارد به برخی از این تلاش‌ها برای نوآوری در حوزه بازیافت در ایران، چالش‌هایشان، و چشم‌اندازی که پیش‌ رو دارند. نه با نگاه تبلیغاتی، نه با کلیشه‌های محیط‌زیستی بلکه از منظر فناوری، مشارکت عمومی و واقعیت‌های شهری امروز.

بانک جهانی در گزارشی از وضعیت مبارزه زنان با آلودگی‌های پلاستیکی در جنوب آسیا، نمونه‌هایی را بیان می‌کند که در آن زنانی یک‌تنه برای مهار این آلودگی‌ها با وجود سختی‌ها و تبعیض‌ها گام برداشته‌اند. «سیسیل فرمن» و «دینا اُمالی» در این گزارش به نمونه‌هایی می‌پردازند که با کمک بانک جهانی توانسته‌اند در راه مهار آلودگی پلاستیکی گام بگذارند. اما این یکی از گزارش‌ها درباره فعالیت زنان برای مقابله با آلودگی پلاستیکی است. نمونه‌های این فعالیت‌ها در کشورهای مختلف متفاوت است، نمونه‌اش زیمباوه و مالاوی در آفریقاست که آنجا هم برای مدیریت پسماند جامد زنان با جدیت در این عرصه حضور دارند.

استاد دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل هشدار داد: گردشگران زباله‌ها را رها می‌کنند و می‌روند، اما مازندران با سوءمدیریت و کمبود بودجه درگیر است.

پس از سال ۱۳۸۸ و تصمیم مدیریت شهری و ... مبنی‌بر استفاده از مخازن فلزی در برخی از معابر مهم شهری، استفاده از مخازن گالوانیزه به‌تدریج در سطح شهر تهران و حتی دیگر شهرهای کشور توسعه‌ یافت و مخازن پلاستیکی با مخازن فلزی جایگزین شد. موضوعی که به‌تدریج فراگیر شد و امروزه غالب مخازن پسماند ذخیره‌سازی کشور را مخازن فلزی تشکیل داده‌اند. ولی آیا این تغییر رویه به‌نفع شهروندان و محیط‌زیست کشور بوده است؟! با بررسی وضعیت فعلی و گذشته مدیریت پسماندها در کشورهای توسعه‌یافته و همچنین نتایج برخی از پژوهش‌های بومی (همچون گزارش جهاددانشگاهی دانشگاه صنعتی شریف- ارزیابی زیست‌محیطی مکانیزاسیون خدمات شهری) و مشاهدات میدانی متخصصین از سایر کشورهای توسعه‌یافته، می‌توان به این نتیجه رسید که درصورت مدیریت اصولی پسماندها، استفاده از مخازن ۱۱۰۰لیتری پلاستیکی در مقایسه با مخازن فلزی (گالوانیزه) چه از لحاظ اقتصادی و چه از لحاظ زیست‌محیطی و بهداشتی مقرون‌به‌صرفه‌تر خواهد بود. لذا در ادامه تلاش شده است موضوع استفاده گسترده از مخازن گالوانیزه در فرایند مدیریت پسماند کشور مورد آسیب‌شناسی و بررسی کارشناسی قرار گیرد.

سازمان تجارت منصفانه «organization trade fair world» انجمنی سازمان‌یافته با رویکرد بازار محور است که مهم‌ترین هدف آن توسعه پایدار از طریق کمک به تولیدکنندگان جهان سوم است تا شرایط دادوستد بهتر و عادلانه‌تری را فراهم کند و پایداری را توسعه دهد. شاید بهترین تعریف برای «تجارت عادلانه» یا «تجارت منصفانه» این باشد: خریدوفروش محصولاتی که در مراحل تولید و فروش آن به انسان و محیط‌زیست، احترام گذاشته شده باشد. با مصرف محصولاتی که حاصل تجارت عادلانه است، در حقیقت در مسیر بهبود اقتصاد و معیشت کشاورزان خرده‌پا قدم برداشته‌ایم. این جنبش به دنبال روند جهانی‌سازی اقتصاد به وجود آمد که طی آن سرمایه‌داران کشورهای توسعه‌یافته با انتقال سرمایه خود به کشورهای جهان سوم و استثمار کارگران آن کشورها به دنبال نیروی کار ارزان‌تر و در نهایت تولید ارزان‌تر بودند و با این کار شرایط حقوق کارگران در کشور خود را دور می‌زدند و در نهایت می‌توانستند محصولات ارزان‌تر تولید کنند؛ درصورتی‌که تولیدکنندگانی که در کشور خود به امر تولید مشغول بودند توان رقابت در بازارهای جهانی با این استثمارگران را نداشتند.

با نزدیک شدن به نوروز، سنت خانه‌تکانی اجرا می‌شود اما این سنت دیرینه در صورت رعایت نشدن اصول محیط‌ زیستی می‌تواند به افزایش آلودگی هوا، تولیدزباله و مصرف بی‌رویه منابع منجر شود. بر همین اساس کارشناسان محیط ‌زیست بر ضرورت مدیریت پسماند، استفاده ازمواد شوینده کم‌ضرر و کاهش مصرف آب در خانه‌تکانی تأکید می‌کنند.

آلمان سیستم «Pfand» یا سپرده‌گذاری را اجرا کرده است که در آن هنگام خرید نوشیدنی در بطری‌های پلاستیکی، شیشه‌ای یا قوطی‌های فلزی، مبلغی به‌عنوان ودیعه از مشتری دریافت می‌شود.

روزانه ۵۵ هزار تن زباله تولید می‌کنم. ایران در نماگر «مدیریت کنترل‌شده پسماند» در درگاه EPI در سال ۲۰۲۴ در چارک سوم بود. ۷۵ درصد از پسماند سنگین کشور دفن می‌شود که ۹۵ درصد از این دفن غیراصولی است. همه اینها یعنی ایران در مدیریت پسماند بدتر از ۱۲۰ کشور دیگر جهان است. تا سال ۲۰۲۱ میلادی در سطح جهان دو هزار نیروگاه زباله‌سوز احداث شده، اما ایران هنوز سهم نیروگاه‌های زیست‌توده‌اش از سبد انرژی کشور نزدیک به صفر و از سبد انرژی‌های تجدیدپذیر، نزدیک به ۱ درصد است. اینکه چرا شهرداری‌ها که خود عملاً مالک پسماند هستند و موظف به مدیریت آن، به‌سمت احداث لندفیل، هاضم و یا زباله‌سوز نرفتند، موضوعی است که «هلیاسادات حسینی»، مدیرکل دفتر توسعه نیروگاه‌های زیست‌توده ساتبا، ادبیات متفاوت سرمایه‌گذاری در شهرداری‌ها را عامل آن می‌داند. او معتقد است باتوجه‌به وضعیت ناترازی کشور، اولویت با خورشیدی‌ها است و به‌جهت وضعیت اسفناک زباله باید به‌سمت نیروگاه‌های زیست‌توده برویم و بنا است تا در دولت پزشکیان ظرفیت نیروگاه‌های زیست‌توده ۱۰ برابر شود و از ۲۱ مگاوات به ۲۰۰ مگاوات برسد.