در خانه‌ای در زابل، «آناهیتا»ی سه‌ساله در وان پلاستیکی نشسته تا سرمای آب، جبران کولر خاموش باشد. چند کوچه آن‌طرف‌تر، مادری با بیماری ریوی در گرمای خفه‌ بدون برق، برای نفس کشیدن تقلا می‌کند. اینها فقط روایت‌هایی از سیستان‌اند؛ جایی که قطعی برق دیگر فقط خاموشی نیست، تهدیدی برای جان است. درحالی‌که برخی شهرها مثل تهران از خاموشی مصون مانده‌اند و یا سهم بسیار کمی از خاموشی‌ها دارند و در اصفهان قطعی‌ها منظم و پیش‌بینی‌پذیر است، در شهرهایی مثل زابل، فریدون‌کنار و مشهد، بی‌برنامگی، نوسان شدید و قطع هم‌زمان آب و برق زندگی را مختل کرده. نابرابری در توزیع خاموشی، به گلایه‌ و اضطراب دامن زده و شکاف مناطق گرم و محروم با پایتخت را عمیق‌تر کرده است.

پس از گذشت چند روز از اعتصاب کامیون‌داران، وعده‌هایی برای پاسخ به مطالبات آنها داده شده است، اما مسئله «تضمین اجرای این وعده‌ها از سوی دولت» است. «جلال موسوی»، نایب‌رئیس کانون کشوری کامیون‌داران، در گفت‌وگو با «پیام ما» از مطالبات رانندگان می‌گوید. او مدعی است عده‌ای با سوء‌استفاده از نارضایتی این صنف، فضا را برای آنها ناامن کرده‌اند و نمی‌گذارند رانندگان به کار برگردند. ازهمین‌رو، آنها خواستار تأمین امنیت رانندگان هستند.

پنج تشکل صنفی، در نامه‌ای به رئیس‌جمهور خواستار بازنگری فوری محدودیت برق شده‌اند. از نگاه انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، انجمن سنگ‌آهن ایران، انجمن نوردکاران فولادی ایران، خانه معدن و انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان کشور محدودیت ۹۰ درصدی برق فرقی با اعلام تعطیلی ندارد. وزیر صمت تأکید کرده است این تصمیم که بدون حضور نماینده این وزارتخانه اتخاذ شده، در تضاد کامل با تفاهمنامه اخیر با وزیر نیرو است و وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی در گفت‌وگو با «پیام‌ما» می‌گوید، در شرایط ناترازی شدید، بهترین راه برای کنترل اوضاع این است که به‌اندازه سال گذشته، برق در اختیار هر استان قرار گیرد.

قطعی برق یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌‌های این روزهای مردم است. در ادامه افزایش ساعات قطعی برق، اعتراضات مردمی از شبکه‌های اجتماعی فراتر رفته است؛ اتفاقاتی چون کوبیدن خمیر به در اداره برق گرفته تا اعتراضات صنفی و مردمی، نمود عینی نارضایتی مردم است. دولت وعده اتمام قطعی برق در این تابستان را داده بود، اما بهار هم به فصل‌های خاموشی اضافه شد. تا اینجای کار نه بسته افزایش پلکانی قیمت برق، نه الزام ادارات به نصب پنل خورشیدی و نه آن ۳۴ بسته دیگری که جزئیاتش منتشر شده، برای کنترل ناترازی کارساز نبوده است. توانیر اما دست به سیاستی دیگر زده و با سپردن اختیار قطعی برق به استان‌ها، مسئولیت خاموشی‌ها را از دوش خود برداشته است. این تصمیم از یک‌سو با توجه به شناخت بیشتر استانداران به مسائل استان، می‌تواند منجر به کاهش خسارت قطعی برق شود که نقطه‌ قوت است، اما از طرف دیگر، موج نارضایتی مردم از توانیر به استانداران منتقل می‌شود و بعضی کارشناسان هشدار می‌دهند که این تفویض اختیار، در پی رقابت برای تحمیل کمترین قطعی برق، رانت‌هایی را ایجاد کند.

سامانه ۱۲۱ پاسخگوی مردم کلافه از قطعی‌های برق نیست. مدت‌زمان بی‌برقی در برخی از شهرستان‌ها به بیشتر از دو ساعت رسیده است. شمیرانات تهران، شهریار، دهدشت، شهرکرد، مازندران و کرمان شماری از شهرهایی است که شهروندانش گزارش‌هایی از قطعی‌های چهارساعته داده‌اند. توانیر تا هفته گذشته زیر باز خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده نمی‌رفت و جداول قطعی برق را کتمان می‌کرد. موج ویدئوهای منتشرشده در فضای مجازی و کارزارها، عکس‌العمل دولت را تغییر داده و وزیر نیرو وعده داده است از شنبه، یعنی امروز، خاموشی‌ها بیشتر از دو ساعت نباشد. در این شرایط، این سؤال هنوز باقی است که چرا با وجود تعمیرات اساسی ۹۵ درصدی نیروگاه‌ها، دولت در تأمین برق ۶۰ هزار مگاواتی، که زیر توان عملی نیروگاه‌هاست، مانده؟ «فاطمه مهاجرانی»، سخنگوی دولت، پاسخ روشنی به «پیام ما» نمی‌دهد. او معتقد است دولت پزشکیان کاری کرده که ناترازی عیان شود و به دید مردم بیاید. شرایط اما به‌قدری بحرانی است که هشدار داده می‌شود ادامه روند قطعی برق ممکن است به موجی از بیکاری بینجامد.

دولت قطعی‌های برق بهاره را به گردن خشکسالی انداخته است. مدیرعامل شرکت توانیر چند روز قبل اعلام کرد میزان تولید این نیروگاه‌های برقابی نسبت به سال آبی گذشته به حدود یک‌سوم کاهش‌یافته است. بررسی‌ها «پیام ما» اما نشان می‌دهد علی‌رغم اینکه نیروگاه‌های برقابی با ظرفیت نصب‌شـده ۱۲ هزار و ۲۴۹ مگاوات در رتبه دوم ظرفیت نصب‌شده در کشور پس از نیروگاه‌های سوخت فسیلی قرار دارند و سهمی بیش از ۱۰ درصدی از کل ۹۳ هزار مگاوات نیروگاه‌های نصب‌شده در کشور دارند؛ اما تقریباً در چندسال گذشته در کمتر سالی از این ظرفیت به‌طور کامل استفاده شده است. به‌طور مثال، «مصطفی رجبی مشهدی»، سخنگوی صنعت برق کشور، سال ۱۴۰۰ اعلام کرده بود در تابستان به‌طور متوسط فقط چهار تا پنج هزار مگاوات از نیروگاه‌های برقابی وارد مدار بوده است و طبق آمار تفصیلی صنعت برق ایران در سال ۱۴۰۲، سهم نیروگاه‌های برقابی از سبد تولید برق کشور پنج درصد است.