«گمان می‌­کنم مشابه بسیاری از نقاط دنیا اشکال مختلفی از حکمرانی در مناطق تحت حفاظت در کشور شکل بگیرد که قرق‌های اختصاصی یا همان حفاظتگاه‌ها نیز مدلی از آنها هستند.» «فرشته باقری» که سال‌هاست در حوزه قرق‌ها کار می‌کند، آینده را این‌چنین می‌بیند. در زمانه‌ای که فعالان حفاظتگاه‌های مردمی یا همان قرق‌های اختصاصی زیر تیغ آماج انواع اتهام‌ها هستند، حضور او به‌عنوان یک زن در این حوزه آیا مشکلات مضاعفی را برایش ایجاد کرده است؟ در گفت‌وگو با او علاوه‌بر این موضوع درباره کارایی قرق‌ها در ایران، مقایسه آن با اکوتوریسم و ... پرسیدیم.

«نازگل»،‌ «کاووس»، «مژده»،‌ و «باران» حوالی نیمه‌شب بیهوش به نوشهر رسیدند. وزن هر کدامشان ١۵٠ تا ٣٠٠ کیلوگرم بود و در حالت بیهوش سنگین‌تر هم حس می‌شدند. منتقل کردن آنها به بالادست سخت‌تر شده بود. «مهران قزوینی»، «فردین اکبرزاده»، «کریم شیرمحمدی»،‌ «سلمان زالکانی» و «غلامحسن زالکانی» به‌تنهایی از پس این کار برنمی‌آمدند. باید دست به دامن اهالی روستا می‌شدند، وگرنه نقشه رهایی آنها به سرانجام نمی‌رسید. لحظه به لحظه اثر داروی بیهوشی کمتر می‌شد و این چهار نفر با خود می‌گفتند چگونه از پس این چهار سنگین‌وزن بربیایند؟ اگر اهالی و همیاران محلی دو روستای «ملاکلا» و «صلاح‌الدین‌کلا»، مهرداد قزوینی و شهروز احمدی به کمکشان نمی‌آمدند، هرچه رشته بودند پنبه می‌شد. ۱۷ نفر از مردان روستا به‌سرعت خودشان را رساندند و با زحمت جعبه‌ها را بالا بردند. کار که به سرانجام رسید، اثر داروی بیهوشی هم کم شده بود، وقتی چشم گشودند دیدند همه‌چیز دوروبرشان تغییر کرده است، چهار قرق‌بان برای صد روز ۲۴ساعته دور فنس نگهبانی می‌دادند؛ مبادا کسی به آنها نگاه چپ کند. روز صدم در میان چشمان اشکبار و امیدوار این چهار مأمور و جمعی از مسئولان و در‌حالی‌که هرکدام گردنبند ردیاب به گردن داشتند، در میان جنگل رها شدند تا نخستین پروژه رهاسازی همراه با تحقیق درباره رفتارشناسی مرال در ایران رقم بخورد، در جنگل تحقیقاتی نوشهر!

«چرا باید یوز و عکاسی از آن امنیتی باشد؟»،‌ «چرا در سازمان حفاظت محیط‌زیست به نسل «زد» توجه نمی‌شود؟» «چرا اطلاع‌رسانی شفافی درباره گونه‌های در اسارت صورت نمی‌گیرد؟» «چرا از پژوهش‌های محیط‌زیستی در دانشگاه در بخش اجرا استفاده نمی‌شود؟»، «چرا مجوزهای شکار پرندگان داده می‌شود، درحالی‌که نیروی کافی محیطبانی برای نظارت نداریم؟» و «آیا زمان آن نرسیده است که از سازمان حفاظت محیط‌زیست در مقابل اصحاب قدرت شهامت و جسارت به خرج دهد؟» اینها بخشی از صحبت‌های کارشناسان و فعالان محیط‌زیست با «شینا انصاری» در کافه کارزار بود. او در پاسخ به این پرسش به سه اولویت در سازمان حفاظت محیط‌زیست اشاره کرد: «اجرای قانون»،‌ «شفافیت» و «پاسخگویی».

تخریب زیستگاه‌ها به عنوان مهمترین عامل انقراض گونه‌های جانوری در ایران محسوب می‌شود که می‌تواند ناشی از جاده‌سازی، معدن‌کاوی، چرای بی‌رویه دام، تغییر کاربری اراضی و تبعات ناشی از تغییر اقلیم باشد. فهیمه اسلامی، کارشناس حیات وحش در این زمینه به انقراض جمعیت غربی درنای سیبری در کشورمان اشاره می‌کند و به دیده‌بان ایران می‌گوید: «جمعیت غربی درنای سیبری که روزگاری یکی از نمادهای طبیعت ایران به شمار می‌رفت، به‌طور کامل منقرض شده است و امیدی برای بازگشت آن باقی نمانده است. این در حالی است که جمعیت شرقی این گونه که در مناطق چین زادآوری دارد، همچنان به حیات خود ادامه می‌دهد. تفاوت در سرنوشت این دو جمعیت نشان‌دهنده تأثیر مستقیم شرایط زیستگاه و مسیر مهاجرت بر بقای گونه‌ها است.»

صدور مجوز شکار پرندگان آبزی، کنارآبزی و خشک‌زی امسال حواشی زیادی به‌دنبال داشت. هرچند صدور این مجوز قدمتی ۵۰ساله دارد و برخی سال‌ها صادر شده و برخی سال‌ها صادر نشده است، اما در حال حاضر نگرانی‌ فعالان از چند جهت عنوان می‌شود. نخست آنکه جواز شکار باید براساس مطالعات جمعیتی باشد. این مطالعات نسبتاً موجود است، اما مجوزهای شکار در حال حاضر منطبق با آن نیست و همچنان به سیاق سنتی چنگر، خوتکا و اردک سرسبز در لیست شکار قرار دارند. نکته دیگر و البته نکته اصلی، نبود برخورد قاطع با متخلف است. فعالان می‌گویند مجوز شکار بخش کوچکی از مشکل است، پرندگان با مجوز و بی‌مجوز در تعداد بالا در حال شکارند و بازوی بازدارنده‌ای برای مقابله با آن وجود ندارد. آن‌هم در شرایطی که زیستگاه‌های کشور به نسبت گذشته شرایط شکننده و آسیب‌پذیرتری را تجربه می‌کنند. بااین‌حال، معاون محیط طبیعی سازمان محیط‌زیست معتقد است نیازهای معیشتی و خواست‌ها برای شکار بالاست و اگر به‌صورت کنترل‌شده به این موضوع جواب داده نشود، قانون‌گریزی افزایش می‌یابد و هنوز آمار دقیق مجوزهای صادرشده در هر استان مشخص نیست و استان‌ها به جمع‌بندی نرسیده‌اند. مخالفان اما معتقدند اکوسیستم شکننده کشور یارای مقابله با این حجم از شکار را ندارد و در گام نخست باید فکری برای برخورد مناسب با متخلف داشته باشیم؛ متخلفانی که هم باجواز و هم بی‌جواز در حال صید گسترده‌اند.

هوبره یکی از پرندگان بسیار ارزشمند موجود در خراسان جنوبی است که از او به عنوان الماسی درخشنده در دل کویر یاد می‌شود. با قاچاق هوبره به کشورهای عربی، این طلای زنده بیابان گرفتار خوشگذرانی شاهزادگان عرب می‌شود.