شماره ۳۴۲۳ روزنامه «پیام ما» امروز چهارشنبه ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ با مجموعه‌ای از گزارش‌ها و یادداشت‌ها درباره پیامدهای جنگ بر محیط‌زیست، بحران صنایع‌دستی و فرش ایران، چالش‌های سیاست‌گذاری فرهنگی و موضوعات اجتماعی و زیست‌محیطی منتشر شد. مهم‌ترین تیتر این شماره «جنگ تمام می‌شود، زخم طبیعت نه» است که به خسارت‌های ماندگار جنگ بر زیست‌بوم‌ها می‌پردازد.

تهاجم هوایی به یکی از پتروشیمی‌های ماهشهر در جنوب خوزستان، از آغاز دوباره جنگ پس از دو ماه آتش‌بس شکننده خبر می‌دهد. حوالی ساعت ۷:۳۰ صبح دوشنبه ۱۸ خرداد «پتروشیمی کارون» در ماهشهر هدف حملات هوایی قرار گرفت. این پتروشیمی یکی از پنج‌واحدی بود که ۱۵ فروردین نیز بمباران شده بود. حالا در آستانه سالگرد آغاز جنگ ۱۲ روزه و درحالی‌که سرنوشت مذاکرات هنوز مشخص نشده، حملات دوباره ازسرگرفته شده و خبرهایی از تهاجم به چند استان از جمله اصفهان و تهران منتشر شده است.

شماره ۳۴۲۱ روزنامه «پیام ما» با تیتر اصلی «تابستانی گرم‌تر از همیشه» منتشر شد؛ گزارشی که با استناد به هشدارهای تازه هواشناسی، از احتمال تجربه یکی از گرم‌ترین تابستان‌های سال‌های اخیر خبر می‌دهد و تأکید می‌کند پرشدگی نسبی سدها به معنای عبور آسان از فصل گرما نیست.

در هیاهوی روزهای جنگ، سازمان بهزیستی فارس، تصمیمی گرفت که فراتر از تمام بخش‌نامه‌های اداری بود. ۵۶ کودک، به دست‌های مهربان کارکنان و خانواده‌های داوطلب سپرده شدند. آن‌ها از مراکز در معرض خطر به روستاهای امن اطراف منتقل شدند.

| پیام ما | از وقف و قرض‌الحسنه گرفته تا صندوق‌های محلی، ایرانیان قرن‌هاست که از ابتکارهای اجتماعی برای حل مشکلات زندگی روزمره بهره می‌برند. اما در دنیای امروز که فقر، نابرابری، بحران اعتماد و ناکارآمدی خدمات عمومی به مسائل پیچیده‌ای تبدیل شده‌اند که نه دولت به‌تنهایی و نه بازار قادر به حل آنها نیستند، مفهوم تازه‌ای به نام «نوآوری اجتماعی» در ادبیات سیاست‌گذاری جهان مطرح شده است. مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی درباره این مفهوم، تلاش کرده ابعاد نظری و الزام‌های سیاستی آن را برای تصمیم‌گیران ایرانی تشریح کند. گزارشی که می‌گوید بدون پشتوانه قانونی و حکمرانی مشارکتی، ابتکارهای مردمی در سطح محلی باقی می‌مانند و هرگز به تحول نظام‌مند نمی‌رسند.

بیش از دو ماه از پایان جنگ چهل‌روزه در ایران می‌گذرد، جنگی که پس از دو بحران دیگر بر جامعه ایران تحمیل شد و بسیاری از شهروندان را در سراسر کشور تحت‌تأثیر قرار داد، این وضعیت موجب شده است تا بسیاری نگران تشدید اختلال‌هایی مانند «سندروم اختلال استرس پس از حادثه» در ایران شوند. به گفته مقامات سازمان بهزیستی پیش‌بینی می‌شود که ۲۰ درصد جامعه دچار این اختلال شوند، اگرچه رئیس «انجمن روان‌پزشکی ایران» در گفت‌وگو با «پیام ما» می‌گوید که افراد حادثه‌دیده ممکن است شرایط بدتری را تجربه کنند.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به خسارات وارد شده به عرصه‌های طبیعی و زیرساخت‌های محیط‌زیستی در جریان جنگ اخیر، از تشکیل کارگروه ویژه برای بررسی این آسیب‌ها خبر داد و اعلام کرد این سازمان در حال تهیه مستندات حقوقی برای طرح شکایت درباره جنایت زیست‌محیطی در مراجع بین‌المللی است.

پس از گذران دو جنگ و وقایع تلخ دی‌ماه، روایت و روایتگری از گفتمان اهالی رسانه به گفتمان سران حاکمیت راه پیدا کرده است. فهم جهانی از روایت نه به‌عنوان یک مفهوم اجتماعی که به‌مثابه ابزاری برای قدرت‌ورزی و اعمال‌نظر تبدیل شده است. در این میان، کلان‌روایت‌ها در تلاش‌اند الگویی خطی از وقایع جاری در جامعه را تفهیم و تبیین کنند. روایت‌هایی که مملو از واژه‌های مشابه با وزن معنایی یکسان هستند. اما روایت‌های شخصی برش‌های نادیدنی و تأثیرگذاری از زیست مردم عادی است که در گفتمان حاکم دیده و شنیده نمی‌شود. مردمی که می‌ترسند، می‌گریند، پشیمان می‌شوند و حسرت‌زده به گذران عمرشان می‌نگرند. روایت‌هایی که با ایجاد شکاف‌های ریز در کلان‌روایت، پنجره‌ای به جهان گونه‌گون آدمیان و تجربه زیسته‌شان می‌گشاید. تجاربی که فهم تاریخی و درک اجتماعی مردم را سبب می‌شود. در چند ماه گذشته و آنچه از سر ایرانیان گذشت، نتایج ملموس و غم‌بار نادیده‌گرفتن روایت‌های شخصی و شکل‌گیری کلان‌روایتی غیرواقعی را به چشم دیدیم؛ با بهایی سنگین به قیمت ازدست‌رفتن سرمایه‌های اقتصادی و جانی مردم یک سرزمین. دراین‌بین خلط معنای روایت جنگ با ادبیات جنگ خطایی دامنه‌دار است و ممکن است به بلعیدن روایت‌های شخصی توسط کلان‌روایت‌ها و تکرار چرخه عبرت‌نگرفتن از تاریخ بینجامد. چرا که جهان روایت از دل‌زندگی مردم و تجارب زیسته‌شان خارج می‌شود و ادبیات جنگ به تخیل تکیه می‌زند. لزوم تمییز این دو مفهوم در کنار به رسمیت شناساندن روایت‌های شخصی می‌تواند به ایجاد تصویری متکثر از آنچه در این گذر تاریخی تجربه کردیم کمک کند. در گفت‌وگو با «مهرنوش ارزاقی» منتقد ادبی و پژوهشگر نخست به مفهوم «ادبیات جنگ» می‌پردازیم و در ادامه به واکاوی روایت‌های شخصی در ترومایی جمعی چون جنگ.

| پیام ما | وقتی واژه‌ای در گفت‌وگوهای عمومی بیش از اندازه تکرار می‌شود، شاید بیش از آنکه نشانه گسترش یک دانش یا مفهوم باشد، نشانه بحرانی باشد که آن مفهوم می‌کوشد توضیحش دهد. «تاب‌آوری» یکی از همین واژه‌هاست؛ مفهومی که در سال‌های اخیر از ادبیات تخصصی روان‌شناسی و مدیریت بحران خارج شده و به بخشی از زبان روزمره، رسانه‌ها و حتی سخنان مسئولان تبدیل شده است. اما آیا تکرار مداوم این واژه به معنای افزایش ظرفیت جامعه برای مواجهه با بحران‌هاست یا برعکس، نشانه فرسودگی جامعه‌ای است که هر روز با شکل تازه‌ای از بحران روبه‌رو می‌شود؟ این پرسشی بود که در آخرین نشست از سلسله‌نشست‌های «تاب‌آوری در بحران» مؤسسه «رحمان» با عنوان «تاب‌آوری روان‌شناختی» محور بحث قرار گرفت. نشستی که با همکاری مؤسسه «معین» و با دبیری «اشرف‌السادات موسوی» برگزار شد و در آن «مریم رسولیان»، روان‌پزشک و استاد دانشگاه علوم پزشکی ایران، «امیرحسین جلالی ندوشن»، دانشیار روان‌پزشکی و سخنگوی انجمن علمی روان‌پزشکان ایران و «آرزو دیداری»، روان‌شناس، روان‌درمانگر و فعال مدنی، از زاویه‌های مختلف به مفهوم تاب‌آوری، امکان‌ها و محدودیت‌های آن پرداختند. در این نشست بیش از همه درباره تردید نسبت به برداشت رایج از تاب‌آوری صحبت شد؛ برداشتی که گاه مسئولیت مواجهه با بحران را به دوش افراد می‌اندازد و نقش ساختارها، نهادها و سیاست‌گذاری‌ها را به حاشیه می‌راند.