برنامه ویژه مدیریت آب‌های مرزی

طرح‌های نیمه‌تمام کشور در حوزه آب‌های مرزی با اعتبار صندوق توسعه ملی تکمیل می‌شوند. دیروز در جریان بررسی لایحه برنامه هفتم توسعه در کمیسیون تلفیق مجلس شورای اسلامی، وزیر نیرو در جلسه کمیسیون تلفیق لایحه برنامه هفتم از موافقت رهبر انقلاب با اختصاص اعتبار برای تکمیل طرح‌های آب‌های مرزی خبر داد: «در طرح‌های آب‌های مرزی دولت اعتباری را گرفته بود، این اعتبار هزینه شده بود در حالی که برخی از این طرح‌ها باقی مانده بود.» روابط عمومی وزارت نیرو نیز تایید می‌کند که با اجازه رهبری این اعتبار از «صندوق توسعه ملی» تامین خواهد شد اما نه جزییاتی از مبلغ آن منتشر شده است و نه اینکه این اعتبار دقیقا در چه طرح‌هایی هزینه خواهد شد.

«علی‌اکبر محرابیان» درباره تامین اعتبار علاوه بر آنچه در بودجه سنواتی دیده شده است برای تکمیل طرح‌های مرتبط با آب های مرزی، از مکاتبه با رهبری و به نتیجه رسیدن آن خبر داده است: «از ایشان اذن خواستیم که مبلغی برای تکمیل این طرح‌ها تخصیص دهند؛ بعد از برگزاری و انجام جلسات متعدد کارشناسی، رهبر انقلاب با اختصاص اعتبار برای تکمیل این طرح‌ها موافقت کردند.»
وزیر نیرو در این جلسه یکی از نقاط مثبت لایحه برنامه هفتم را موضوع آب‌های مرزی عنوان و تاکید کرده است: « باید طرح‌های مرزی را به سرعت تکمیل کنیم.»
گوشزدهایی در مورد آب‌های مرزی
گفته‌های وزیر نیرو از قوت لایحه هفتم توسعه در حوزه آب‌های مرزی در شرایطی است که مرکز پزوهش‌های مجلس شورای اسلامی، در روز نخست هفته، گزارشی تحلیلی از « مدیریت» آب کشور در این لایحه منتشر کرده و برای کارایی این بخش پیشنهاد داده است: «در راستاي اعتلاي دیپلماسی آب کشور، وزارتخانه‌هاي امور خارجه و نيرو با هماهنگی شوراي عالی امنيت ملی کشور موظف هستند سند جامع دیپلماسی آب کشور را تدوین کنند. این سند به‌عنوان نقشه راه دیپلماسی آب کشور بوده و با محورهاي ذیل خواهد بود: دیپلماسی آب پویا و منعطف چند لایه و منطبق با شرایط زمانی و مكانی مختلف. شناخت و درک عوامل و محرک‌هاي سياسی یا سایر محرک‌هاي منطقه‌اي مؤثر بر آب‌هاي مرزي و مشترک کشور در مقياس حوضه آبریز. احصاي فرصت‌ها و مابه‌ازاهای اقتصادي یا سایر فرصت‌هاي مناطق مختلف، قابل طرح در مذاکرات مرتبط با منابع آب مرزی و مشترک. راهكارها و اقدامات لازم حقوقی و بين‌المللی جهت استيفاي حقابه ایران از منابع آب مرزی و مشترک. ترسيم سناریوهای مختلف محتمل مرتبط با منابع مرزی و راهكارهاي متناظر با هر سناریو. مشخص کردن و تعيين تكليف موضع و برنامه کشور در قبال پروتكل‌ها و قوانين بين‌المللی مرتبط با منابع آب مرزی و مشترک.»

در سال 1395 مدیرعامل موسسه «جهاد نصر» وابسته به وزارت جهادکشاورزی به ایرنا اعلام کرده بود این موسسه در حال اجرای مرحله پایانی طرح‌ مهار و تنظیم آب رودخانه‌های مرزی در 10 استان کشور است

این گزارش در بخش دیگری نوشته است: «بررسی و توجه به موقعيت جغرافيايی و سياسی کشور و نيز وضعيت حوضه‌هاي آبریز رودخانه‌ها و آب‌هاي مشترک حاکی از آن است که بسياري از مناطق مسکونی، صنعتی و کشاورزي در مناطق مرزي و حتی غيرمرزي، متأثر از فعل و انفعالات و چگونگی بهره برداري از این منابع آبی بوده و با توجه به افزایش مصرف آب و توسعه آتی، عدم مدیریت و بهره‌بردار ي نامناسب از منابع آب مشترک، به‌طور حتم می‌تواند زمينه‌ساز بحران‌هاي پيش بينی نشده‌اي شود. با این وجود تاکنون موضوع منابع آب مرزی و مشترک و مسائل وابسته به آن مورد توجه شایسته مسئولين ذيربط قرار نگرفته است. این مسئله در نهایت به درهم‌تنيدگی موضوع آب و دیپلماسی منجر شده و باعث می‌شود که آب و مسائل وابسته به آن در روابط سياسی کشورها وارد شده و در روابط آنها نيز اثرگذار باشد. بنابراین نياز است کشور براي نقش آفرینی براساس منافع ملی بلند مدت کشور از یک راهبرد منسجم در خصوص دیپلماسی آب کشور برخوردار باشد.»
کدام طرح، کدام استان‌؟
پیشتر و در سال 1395 مدیرعامل موسسه «جهادنصر» وابسته به وزارت جهادکشاورزی به ایرنا اعلام کرده بود این موسسه در حال اجرای مرحله پایانی طرح‌ مهار و تنظیم آب رودخانه‌های مرزی در 10 استان کشور است که به منظور جلوگیری از مهاجرت روستاییان، تثبیت جمعیت، افزایش بهره‌وری و حفظ امنیت مناطق مرزی انجام شده است.
«محمود جواد صالحی» گفته بود: «با اجرای این طرح، ۲۲۷ هزار هکتار از زمین‌های مرزی استان‌های ایلام ، کرمانشاه‌، کردستان‌، آذربایجان غربی و شرقی‌، اردبیل‌، گلستان‌، خراسان رضوی‌، خراسان شمالی و جنوبی از حالت سنتی و دیم خارج و به شبکه‌های آبیاری پیشرفته مجهز می‌شوند.»
به گفته او از سال۱۳۹۳ تا سال 1395، برای اجرای این طرح ملی ۵۰هزار میلیارد ریال از محل صندوق توسعه ملی هزینه شده و برای تکمیل آن به ۱۵ هزار میلیارد ریال دیگر نیاز است.
اعتبارات دیگر صندوق
همان سال معاون حقوقی رئیس جمهوری وقت اعلام کرد با موافقت مقام معظم رهبری ۸ میلیارد دلار از منابع صندوق توسعه ملی برای مهار آبهای مرزی اختصاص داده شده است.
پس از آن در سال 1397، معاون رئیس جمهوری و رئیس وقت سازمان برنامه و بودجه اعلام کرد: «2 میلیارد دلار از محل منابع صندوق توسعه ملی برای مهار آب‌های مرزی در سال جاری اختصاص یافته است.»
به گفته «محمدباقر نوبخت» 6 هزار و 700 میلیارد تومان از ردیف منابع صندوق توسعه ملی برای توسعه دشت خوزستان، ایلام و سیستان اختصاص پیدا کرد و همچنین، رهبر انقلاب برای مدیریت منابع آب با برداشت هشت میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی به ازای هر سال 2 میلیارد دلار موافقت کردند. در سال 1388 یعنی حدود دو دهه قبل نیز این صندوق به مدیریت آب‌های مرزی، اعتبار تخصیص داده بود. اجرای خط انتقال آب از سد کانی سیب به دریاچه ارومیه از جمله طرح‌های حوزه آب‌های مرزی به شمار می‌رود.