با لباس‌های رنگی و بلند، در حالی که صورت‌های خود را با روبنده پوشانده‌اند و پلاکاردی در دست دارند: «زن، زندگی، آزادی»… آن‌ها در سالی که گذشت، تصاویر کم‌نظیری خلق کرده‌اند. زنان. زنان بی‌ادعای سیستان و بلوچستان.
با همه محدودیت‌هایی که ساختار فرهنگی، تعصب‌های دیرینه و مصائب ناشی از زیستن در مرزهای دورافتاده از پایتخت، برای زنان جنوب شرقی ایران ساخته است، آن‌ها همیشه در بزنگاه‌هایی که باید، پیشروترین زنان ایران بوده‌اند.
زنانی که در همه این سال‌ها از هر منظر از جامعه ایران جدا افتاده‌اند و عمیق‌ترین شکاف‌ها میان آن‌ها و زنان دیگر ایران -با همه محدودیت‌هاشان- شکل گرفته است حالا به استمرار، تداوم و آزادی‌خواهی، معنای تازه‌ای بخشیده‌اند. زن بودن، بلوچ بودن، اهل سنت بودن و مرزنشین بودن؛ شکاف جنسیتی، قومیتی، مذهبی و جغرافیایی.
این همه ماجرا نیست و حضور زنان جنوب شرقی ایران در میدان‌های سیاسی خلاصه نمی‌شود. آمارها حکایات عجیبی از یکی از مهجورترین استان‌های ایران دارند. بررسی گزارش منتشر شده درباره نیروی کار مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۰، نرخ مشارکت اقتصادی زنان سیستان و بلوچستانی از میان نرخ مشارکت اقتصادی کل کشور بیشتر بوده است. سال گذشته، در حالی که نرخ مشارکت اقتصادی زنان در ایران ۱۳.۳ درصد اعلام شده است، زنان سیستان و بلوچستان، ۱۵.۳ درصد از رشد اقتصاد استان خود سهم داشته‌اند.«حمیرا ریگی» و «معصومه پرندوار»، فرمانداران سابق «قصر قند» و «هامون» و «سامیه بلوچ زهی»، شهردار سابق راسک (مرکز شهر سرباز) و «طاهره هامون نورد»، مدیرکل گمرک زاهدان (برای نخستین بار در تاریخ فعالیت گمرک جمهوری اسلامی ایران) شاهد مثال‌هایی بر این ادعای مرکز آمار هستند.
شگفتی از آنجا آغاز می‌شود که دختران بلوچ عموما در سنین پایین ازدواج می‌کنند و ازدواج یکی از چالش‌های مهم زندگی آن‌هاست. انگار گریزی برای آن‌ها وجود ندارد.
پوشش کامل برای زنان به نوعی غیرقابل مخدوش شدن است و با گشت‌زنی در شهرها و روستاها کمتر زنی را پیدا می‌کنید که از این الگورتیم پیروی نکرده باشد. در خیلی از بخش‌های این استان زنان بدون حضور یک مرد به سختی می‌توانند به خرید کردن، لب دریا رفتن و … فکر کنند و هم‌مرزی با أفغانستان و پاکستان شانس امکان اصلاح فرهنگ غالب مردسالارانه را برای این جامعه پایین آورده است. زنان در سیستان و بلوچستان، در محاصره محدودیت‌ها، فشارها، شکاف‌ها، تعصب‌ها و… همچنان شگفتی می‌آفرینند و برای تحقق برابری واقعی به هر ریسمانی که می‌توانند چنگ می‌زنند. آن‌ها در فقدان تشکل‌های مستقل، انجمن‌ّهای مردمنهاد و حتی اینترنت پرسرعت، هویت خود را به سختی بازتعریف می‌کنند و از مبارزه برای تغییر و بهبود خسته نمی‌شوند و همین است که امروز همه ما، انگار، روی زنان جنوب شرقی ایران حساب دیگری باز می‌کنیم. حبذا…حبذا…