|پیام ما|بیش از چهار سال که مذاکره و تاخیرهای مکرر به دلیل همه‌گیری ویروس کرونا رقم خورد، سرانجام به مذاکرات طولانی در مونترال رسید و یکشنبه شب، حدود 200 کشور -البته به جز ایالات متحده و واتیکان- در کنفرانسی که به میزبانی مشترک کانادا و چین برگزار شد، توافقنامه‌ای را امضا کردند تا بشریت را در مسیری قرار دهد که تا اواسط قرن، زندگی‌ای در هماهنگی با طبیعت داشته باشد. در جلسه عمومی فوق‌العاده‌ای که از غروب یکشنبه آغاز شد و بیش از هفت ساعت به طول انجامید، کشورها درباره اعلامیه نهایی به بحث و مذاکره پرداختند و سرانجام صبح دوشنبه، اخباری مبنی بر حصول یک توافق در پانزدهمین اجلاس تنوع زیستی سازمان ملل (COP15) منتشر شد. بنابراین بالاخره نمایندگان حدود 200 کشور با هدف «سی در سی» برای حفاظت از دست‌کم ۳۰ درصد از اراضی خشکی و اقیانوس‌های جهان تا سال ۲۰۳۰ موافقت کردند و کشورهای ثروتمند متعهد شدند تا رسیدن به این هدف، کشورهای فقیر و در حال توسعه را از نظر مالی تامین کنند.

بر اساس اعلامیه توافق کونمینگ-مونترال، اهدافی مشترک تعیین شد که کشورها به پایبندی به آنها متعهد شدند. بر این اساس علاوه‌بر هدف سی در سی، کشورهای ثروتمند باید تا سال ۲۰۵۰ سالانه حدود ۲۰ میلیارد دلار به کشورهای فقیر کمک کنند. طبق چارچوب مشترک تعیین‌شده همچنین با افزایش بودجه -به‌ویژه برای کشورهای در حال توسعه و کشورهای جزیره‌ای کوچک- برای پروژه‌هایی به‌منظور جلوگیری از تلفات بیشتر تنوع زیستی موافقت شد. این توافق به‌دنبال هشدارهای علمی مبنی بر آغاز ششمین انقراض دسته‌جمعی در زمین توسط انسان‌ها صورت می‌گیرد که بزرگترین تلفات گونه‌ها از زمان دایناسورهاست. با این همه رسیدن به توافق جمعی آسان نبود و تا آخرین لحظات، بعضی مخالفت‌ها نادیده گرفته شد.

در بحبوحه کاهش شدید حشرات، سمی شدن اقیانوس‌ها با پر شدن آنها از زباله‌های پلاستیکی و مصرف بیش از حد منابع سیاره در شرایطی که جمعیت زمین مدام در حال رشد است و به بیش از 8 میلیارد نفر رسیده، توافق COP15 در صورت اجرا می‌تواند به تغییرات عمده در کشاورزی، زنجیره تامین کسب و کار و افزایش نقش جوامع بومی در حفاظت بیانجامد

«کودتا» و «تقلب» در COP15
دیروز گاردین در گزارشی درباره این رویداد نوشت: دولت‌ها قراردادی برای توقف تخریب اکوسیستم‌های زمین برای یک دهه امضا کرده‌اند، اما به‌نظر می‌رسد این توافق توسط رئیس جمهور چین، با نادیده گرفتن مخالفت‌های برخی کشورهای آفریقایی انجام شده است. به‌نظر می‌رسد مذاکره‌کنندگانی چون نماینده جمهوری دموکراتیک کنگو، به‌دنبال جلوگیری از توافق نهایی بودند. او در جلسه عمومی گفت که نمی‌تواند از توافق به شکل فعلی حمایت کند زیرا جدا از تسهیلات جهانی محیط زیست (GEF)، صندوق جدیدی برای تنوع زیستی ایجاد نمی‌کند. همچنین او نگرانی‌هایی را در مورد مسئولیت کشورهای توسعه‌یافته برای تامین بودجه حفاظت در کشورهای در حال توسعه مطرح کرد. چین، برزیل، اندونزی، هند و مکزیک بزرگترین دریافت‌کنندگان بودجه GEF هستند و برخی از کشورهای آفریقایی به عنوان بخشی از توافق نهایی، خواهان بودجه بیشتری برای حفاظت از محیط زیست بودند.

در دهه‌های گذشته، دولت‌ها هرگز به هدفی که برای طبیعت در نظر گرفته‌اند نرسیده‌اند و توافق کونمینگ-مونترال، حاصل فشار عمده‌ای برای تغییر رویه در سال‌ها شکست، بی‌تفاوتی و تخریب محیط زیست بوده است

با این همه، دقایقی بعد، هوانگ رانچیو، وزیر محیط زیست چین و رئیس COP15، نشان داد که توافق به پایان رسیده و مورد موافقت قرار گرفته است و اینطور بود که جلسه عمومی با تشویق بسیار همراه شد. اما نمایندگان کامرون، اوگاندا و جمهوری دموکراتیک کنگو، ناباورانه شاهد این توافق بودند. نماینده کنگو از طریق یک مترجم گفت که «کشورهای توسعه‌یافته باید منابع را در اختیار کشورهای در حال توسعه قرار دهند» و بعد از اعلام توافق، اعتراض کرد که به‌طور رسمی مخالفت کرده است اما وکیل سازمان ملل این گفته‌ها را نپذیرفت. در حالی که نماینده اوگاندا معتقد بود که در اجلاس تنوع زیستی «کودتا» رخ داده، نماینده کامرون هم این توافق را «تقلب» نامید. بعد از این گفته‌ها هیئت مکزیکی از رئیس COP15 و متن آماده شده حمایت کرد، هوانگ اظهارات نماینده مکزیک را تصدیق کرد و اعلام کرد که این توافق پذیرفته شده است. این گفته‌ها علاوه‌بر این، خشم هیئت‌های آفریقایی را هم برانگیخت.
قدمی بزرگ برای حفاظت از طبیعت
در بحبوحه کاهش شدید حشرات، سمی شدن اقیانوس‌ها با پر شدن آنها از زباله‌های پلاستیکی و مصرف بیش از حد منابع سیاره در شرایطی که جمعیت زمین مدام در حال رشد است و به بیش از 8 میلیارد نفر رسیده، توافق COP15 در صورت اجرا می‌تواند به تغییرات عمده در کشاورزی، زنجیره تامین کسب و کار و افزایش نقش جوامع بومی در حفاظت بیانجامد.
انجام شدن این توافق حاصل دو هفته مذاکره بود؛ مذاکراتی که اهدافی چون حفاظت 30 درصد از سیاره تا پایان دهه، اصلاح 500 میلیارد دلار (410 میلیارد پوند) یارانه‌های مضر برای محیط زیست و بازیابی 30 درصد از اکوسیستم‌های تخریب شده، آب‌های داخلی و اکوسیستم‌های ساحلی و دریایی را در بر می‌گیرد. دولت‌ها همچنین با اقدامات فوری برای توقف انقراض گونه‌های در معرض تهدید فعالیت‌های انسان و همچنین بهبودی جمعیت آنها موافقت کردند.
استیون گیلبرت، فعال محیط زیست که اکنون وزیر محیط زیست کانادا شده است گفت که پیمان کونمینگ-مونترال، «قدمی بزرگ برای حفاظت از طبیعت» است. «همین شش ماه پیش، ما نمی‌دانستیم که آیا می‌توانیم این کنفرانس را برگزار کنیم یا نه، حتی نمی‌دانستیم که بتوانیم به امضای چنین سندی تاریخی دست یابیم. این کار فقط از طریق همکاری همه کشورهای حاضر در اجلاس میسر شد.»
در دهه‌های گذشته، دولت‌ها هرگز به هدفی که برای طبیعت در نظر گرفته‌اند نرسیده‌اند و توافق کونمینگ-مونترال، حاصل فشار عمده‌ای برای تغییر رویه در سال‌ها شکست، بی‌تفاوتی و تخریب محیط زیست بوده است.
جزئیاتی از اعلامیه نهایی
ماه پیش در بازتاب اجلاس اقلیمی COP27 در مصر، اختلاف بر سر پول چالش اصلی در ساعات پایانی مذاکرات بود. کشورهای عضو اتحادیه اروپا، بریتانیا و جهان شمال (کشورهای ثروتمند توسعه‌یافته که اغلب در نیمکره شمالی قرار دارند) با میزبانی مشترک کانادا که معتقد بودند موفقیت این اجلاس به هدف اصلی برای محافظت از 30 درصد منابع زمین تا پایان دهه بستگی دارد، برای گنجاندن اهداف جاه‌طلبانه حفاظتی در متن نهایی توافق تلاش کردند.
جهان جنوب (کشورهای کمتر توسعه‌یافته که بیشتر در نیمکره جنوبی قرار دارند) شامل برزیل، اندونزی و جمهوری دموکراتیک کنگو -کشورهایی که سه جنگل بزرگ بارانی جهان را در خود جای داده‌اند- هم از دولت‌ها می‌خواستند تا با ایجاد یک صندوق جدید تنوع زیستی به‌عنوان بخشی از پیمان مونترال برای پرداخت هزینه‌های اهداف جدید حفاظتی موافقت کنند.
در توافق نهایی، کشورها تصمیم گرفتند صندوق جدیدی را در چارچوب مکانیسم اصلی تامین مالی تنوع زیستی موجود در سازمان ملل (تسهیلات جهانی محیط زیست) ایجاد کنند و متعهد شدند در مورد ایجاد یک صندوق جداگانه در آینده گفت‌وگو کنند. کشورهای ثروتمند هم موافقت کردند که تا پایان دهه، 30 میلیارد دلار برای کمک به تنوع زیستی ارائه دهند که به‌نظر می‌رسد این رقم، افزایشی قابل‌توجه در سطح فعلی باشد.
این توافق یک هدف مالی 200 میلیارد دلاری در سال را برای ابتکارات حفاظت از محیط زیست تعیین می‌کند؛ اگرچه از کشورهای ثروتمند کمتر از آنچه که برخی از کشورهای در حال توسعه می‌خواستند، طلب می‌کند. کشورهای در حال توسعه برای نیمی از این هزینه -100 میلیارد دلار در سال- فشار می‌آوردند تا کمک از کشورهای ثروتمند به کشورهای فقیرتر سرازیر شود. با این حال با این حال، متن نهایی فقط به این موضوع اشاره می‌کند که تا سال 2025، 20 میلیارد دلار در سال و تا سال 2030، 30 میلیارد دلار در سال از کشورهای توسعه‌یافته دریافت می‌شود. پیش‌نویس نهایی همچنین اشاره می‌کند که این پول می‌تواند به‌طور داوطلبانه از هر کشوری به دست بیاید؛ نشانه‌ای از تمایل کشورهای توسعه‌یافته تا اقتصادهای بزرگی مانند چین نیز کمک مالی کنند.
اگرچه توافق مونترال-کونمینگ از نظر قانونی الزام‌آور نیست، دولت‌ها موظف خواهند بود با طرح‌های ملی تنوع زیستی -مشابه کمک‌های تعیین‌شده ملی که کشورها از آن برای نشان دادن پیشرفت در تحقق توافقنامه آب‌وهوایی پاریس استفاده می‌کنند- پیشرفت خود را در تحقق اهداف نشان دهند.