وزیر امور خارجه ایران به روسیه رفت و با همتای روس خود به گفت‌وگو نشست و پس از آن نیز در یک نشست خبری مشترک با وزیر خارجه روسیه شرکت کرد؛ آن‌هم در شرایطی که بنابر تاکید هر دو دیپلمات ارشد ایرانی و روس، تهران و مسکو بنا دارند علاوه بر همکاری هسته‌ای در چارچوب مذاکرات احیای برجام و آن‌چه در راستای میانجی‌گری برای حل مناقشه نظامی روسیه و اوکراین از تهران درخواست شده، روابط بانکی و اقتصادی را نیز با یکدیگر گسترش دهند.

حسین امیرعبداللهیان در قامت وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی به مسکو رفت و با وزیر امور خارجه روسیه به گفت‌وگو نشست. آن هم در روزی که چشمان جهان به این نقطه از کره خاکی دوخته شده است. جهان البته چند ماهی هست که همواره گوشه چشمی به این سو داشته و با توجه به درگیری نظامی روسیه و اوکراین، آن‌چه در عمق این نگاه پیداست، نگرانی است و اضطرابی نسبت‌به آینده و آیندگان. دیروز اما این نگاه نگران در عین حال وجهه‌ای نمادین نیز داشت. نگرانی نمادین به‌دلیل فقدان مردی که جایگاهی نمادین در مسیر حرکت جهان به‌سوی صلاح و ثبات و آشتی داشت. میخائیل گورباچف که پیش از فروپاشی شوروی، به‌عنوان جوان‌ترین رهبر شوروی، سکان هدایت این نظام کمونیستی را به دست داشت، از آن‌جا که پایان دوران حکومتش با پایان دوران حاکمیت شوروی سابق و فروپاشی این رژیم کمونیستی همراه شد، آخرین رهبر شوروی سابق نیز بود. رهبری که اگرچه کشور تحت حکومتش، با پایان دوران حکومت او از هم فروپاشید اما دیروز، وقتی آخرین روز از زندگی ۹۱ ساله‌اش را نیز به اتمام رساند و درگذشت، موجی از پیام‌های تحسین‌آمیز از پایتخت‌های جهان روانه مسکو شد تا یادش را گرامی داشته و از او و نگاه صلح‌طلب و آزاداندیشش به جهان سیاست و روابط قدرت‌های جهان تقدیر کنند.

وزیر خارجه ایران همچنین با تقدیر و تشکر کرملین به‌خاطر آن‌چه «حمایت‌های مسکو از مواضع مشروع جمهوری اسلامی در زمینه رفع تحریم‌ها» خواند، گفت: اتهامات جدید علیه ایران درخصوص پرونده هسته‌ای را نمی‌پذیریم

اما آن‌چه وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی را در چنین روزی به مسکو کشاند، نه فقدان میخائیل گورباچف و رویکرد ضدجنگ او در مملکت‌داری، بلکه از قضا نوع ‌نگاه یک‌سر متفاوت رهبر کنونی این کشور بود. ولادیمیر پوتین که از نزدیک به ۷ ماه پیش تاکنون، ارتش روسیه را به‌سوی پایتخت و دیگر شهرهای اوکراین روانه کرده تا دست‌کم بخش‌های از خاک این کشور همسایه غربی را به خاک روسیه ضمیمه کند و بدین ترتیب، میان مرزهای کشورش با کشورهای عضو پیمان آنتلانتیک شمالی (ناتو) فاصله بیاندازد. آن هم در شرایطی که همزمان جمهوری اسلامی نیز با همین کشورهای غربی بر سر پرونده هسته‌ای و فعالیت‌هایی که در این حوزه در دست اقدام داشته و دارد، همچنان درگیر است. اختلافاتی که اگرچه سال ۲۰۱۵ با ابتکار محمدجواد ظریف برای چند سالی برطرف شد و طرفین در توافقی با عنوان برجام نسبت‌به احترام و توجه به خواست و حقوق یکدیگر متعهد شدند اما از چندسال بعد، با خروج رئیس‌جمهوری وقت ایالات متحده از چارچوب آن توافق هسته‌ای، دوباره اختلاف و بدبینی جای توافق و تفاهم را گرفت. تغییری که دونالد ترامپ با یک امضاء رقم زد و حالا چند سال است که عقلای حاکم بر این چند کشور عضو برجام سعی در ملغا کردن آن امضاء و بازگشت به دوران ثبات و امنیت دارند و همچنان به تمامی به موفقیت دست نیافته‌اند.
در یک چنین شرایطی بود که وزیر خارجه جمهوری اسلامی به مسکو سفر کرد تا آن‌طور که در نخستین جملاتش در نشست خبری مشترک با همتای روس خود مطرح کرد، «پیام یکی از رهبران اروپایی در خصوص اوضاع اوکراین» را به وزیر خارجه روسیه منتقل کند و در نقش میانجی روسیه و اوکراین، به بازگشت منطقه شرق اروپا به صلح و ثبات یاری برساند. امیرعبداللهیان البته اشاره‌ای به این‌که رهبر کدامیک از کشورها و قدرت‌های اروپایی چنین مطالبه‌ای را از جمهوری اسلامی داشته، نکرد اما آن‌طور که ایسنا در گزارشی مبتنی بر خوانش بین‌سطور یکی از توییت‌های معاون سیاسی دفتر رئیس‌جمهوری، این کشور اروپایی را فرانسه و آن رهبر را امانوئل مکرون معرفی کرده است. این خبرگزاری دولتی نوشته است: «محمد جمشیدی در حساب کاربری خود در توییتر از ارسال «یک ابتکار صلح، کنار یک پیام مهم» از تهران به مسکو خبر داده و در پی انتشار این توییت، خبرنگار ایسنا کسب اطلاع کرده که مقام ارشد اروپایی که خواستار میانجی‌گری رئیس‌جمهوری ایران شده، امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه است.» این خبرگزاری همچنین آورده است: «جمشیدی در توئیت خود توضیح داده بود که پس از مجموعه‌ای از رایزنی‌ها، این بسته ابتکار صلح، کنار یک «پیام مهم» از سوی امیر عبداللهیان وزیر امور خارجه به مسکو ارسال شده است.» این در حالی بود که امیرعبداللهیان نیز عصر سه‌شنبه، یعنی یک روز پیش از عزیمت به مسکو در خصوص اهداف سفرش گفته بود: «هدف اصلی از سفر به مسکو تلاش برای حل بحران اوکراین بر اساس درخواست به عمل آمده از جمهوری اسلامی ایران است.» او که همچنین تاکید کرده بود «برخی طرف‌های غربی خواهان نقش‌آفرینی فعال تهران در این موضوع هستند»، دیروز نیز در جریان نشست خبری مشترک با همتای روس خود در مسکو، به این درخواست رهبر یک قدرت اروپایی اشاره کرد و بدون ذکر نام این رهبر و کشورش، به تشریح گفت‌وگوهایش با سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه پرداخت. وزیر خارجه ایران در این نشست خبری با بیان این‌که «در خصوص اوضاع انسانی در اوکراین و تدابیری که مسکو در این زمینه اتخاذ کرده تا با خسارت‌های احتمالی مقابله کند، رایزنی کردیم»، همچنین از تبادل‌نظر در خصوص اوضاع نیروگاه هسته‌ای زاپاروژیا خبر داد و با بیان این‌که «ایران از تجارب هسته‌ای برخوردار است»، از آمادگی جمهوری اسلامی برای کمک به روسیه در راستای مقابله با آسیب‌های احتمالی گفت. امیرعبداللهیان همچنین گفت که در مورد روند آستانه به‌منظور پایان بحران سوریه رایزنی کردیم و تاکید کرد که درخصوص تحولات عراق، افغانستان و لیبی نیز با طرف روسی تبادل‌نظر داشتیم. او با تاکید بر لزوم تعیین سرنوشت لیبی توسط ملت لیبی، همچنین گفت: «به هیچ‌کس اجازه نمی‌دهیم که در امور داخلی ایران دخالت کند.»
وزیر خارجه جمهوری اسلامی همچنین با اشاره به موضوع برجام و مذاکرات هسته‌ای، گفت: «برای احیای برجام نیازمند تضمین‌های قابل اعتماد هستیم و از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌خواهیم که از سیاست دوری کند و تنها در چارچوب فنی عمل کند.» او هدف از مذاکرات وین را دستیابی به توافق با ثبات و پایدار عنوان کرد و گفت که نسبت به برداشتن تحریم‌های مربوط به برنامه هسته‌ای خوش‌بینیم. وزیر خارجه ایران همچنین با تقدیر و تشکر کرملین به‌خاطر آن‌چه «حمایت‌های مسکو از مواضع مشروع جمهوری اسلامی در زمینه رفع تحریم‌ها» خواند، گفت: «اتهامات جدید علیه ایران درخصوص پرونده هسته‌ای را نمی‌پذیریم.» امیرعبداللهیان همچنین گفت که مواضع ما با مسکو در خصوص تحولات عراق یکسان است و امیدواریم که به‌زودی اوضاع این کشور به حالت عادی بازگردد.
اما وزیر خارجه روسیه نیز در نشست خبری مشترک به تشریح مواضع کرملین درخصوص احیای توافق هسته‌ای و رفع کامل تحریم‌ها گفت و با تاکید بر این‌که «ایران و روسیه خط‌مشی را که غربی‌ها می‌خواهند جایگزین قوانین بین‌المللی کنند، نمی‌پذیرند» و تاکید کرد: «مسکو از احیای توافق هسته‌ای و برداشتن تمام تحریم‌های وضع شده علیه ایران حمایت می‌کند.» لاوروف در ادامه با اشاره به تلاش دو کشور برای ایجاد منطقه آزاد تجاری، گفت: «کار بر روی یک سند جامع در مورد روابط روسیه و ایران در مرحله نهایی است.»
سرگئی لاوروف همچنین با بیان این‌که «نشست منظم کمیسیون بین‌دولتی فدراسیون روسیه و ایران تا پایان سال برگزار می‌شود»، گفت: «ایران آماده کمک به حل وضعیت نیروگاه زاپروژیا و مناطق اطراف آن است.» وزیر امور خارجه روسیه اعلام کرد: «مطمئن هستم که سیستم‌های پرداخت «میر» روسیه و «شتاب» ایران در آینده نزدیک ادغام خواهند شد و بانک مرکزی فدراسیون روسیه و ایران روی «نقشه راه» کار خواهند کرد.» لاوروف همچنین در خصوص ادغام و استفاده متقابل از این دو سامانه پرداخت، با بیان این‌که «مذاکرات اساسی در سطح بانک مرکزی در حال انجام است»، گفت: «فکر می‌کنم آنها در ماه ژوئیه صحبت کردند و روی یک نوع نقشه راه توافق کردند که ما را به این نتیجه برساند؛ مطمئنم به‌زودی این اتفاق خواهد افتاد.»