چه کسی باورش می‌شود که باران «چهل پسین» آدم بکشد؟ چهل پسینی که روزگاری آب سردی بر آتش داغ مرداد و شهریور جنوب بود، آنقدر ببارد که رودخانه‌ها طغیان کنند، راه‌ها بند بیایند و 22 نفر در جا بمیرند؟ «چهل پسین که هیچوقت خسارت نداشت.» این را می‌گوید و جمله بعدیش را دوبار تکرار می‌کند: «به هیچ چیز در میانه‌های راهش رحم نکرد، نه آدم‌ها نه ماشین‌ها نه درختان و نه حتی به انجیرها.»

جمعه آخرین روز تیر، چهل پسین بارید اما 20 نفر را هم کشت. باران تابستانه‌‎ای که وظیفه‌اش معتدل کردن هوا بود، سیل شد، بالادست رودخانه رودبال طغیان کرد و خسارت‌های عمده‌ای در شرق استان فارس و در منطقه استهبان بر جا ماند. دیروز محمد جواد مرادیان، رئیس اورژانس فارس اعلام کرد که تعداد جان باختگان سیل به 22 نفر رسید و دو نفر نیز مفقود شدند. معاون امداد و نجات هلال احمر استان فارس هم تاکید کرد که بارش باران در بالادست رودخانه و ناپایداری هوا باعث توقف جست‌وجوی کار امدادگران شده است. او گفته بود که دو مفقود باقی مانده، کودکند. در عین حال احمد وحیدی، وزیر کشور نیز به مناطق سیل زده سفر کرده است، منطقه‌ای که به گفته فعالان محلی بروز سیل در آن دلایل روشن و واضحی دارد.

در سال‌های اخیر بارندگی‌ها خسارت‌های فراوانی به جا گذاشته‌اند. آخرین بار سال 1400 سیل جنوب ایران، دست کم هشت نفر را کشت. سیلی که زمستان پارسال رخ داد و 14 استان را درگیر کرد

دو سناریو از سیل استهبان
محمد جواد سیاح، دبیر انجمن میراث پریشان می‌گوید: «جنگل‌ها و پوشش گیاهی و ساختار کوه‌ها عمدتا می‌توانند مقابل هجوم باران‌های موسمی و رگباری که اتفاقا سیل‌آسا هم هستند بایستند. سرعت آب را کم کنند و جلوی ایجاد سیل را بگیرند.» اما در سیل استهبان و سیل‌های دیگر چنین نشد: «ما رژیم هیدرولوژیکی کوه را به هم زدیم، جاده ساختیم، زمین‌ها را خالی از پوشش گیاهی کردیم، چرای بی‌رویه دام‌ها قدرت کنترل سیلاب را از زمین‌ها گرفت.» همین هم می‌شود که آب با سرعت بالایی از بالادست به سمت پایین دست و رودخانه‌ها می‌آید و هرچه در مسیرش باشد را نابود می‌کند. سیاح می‌گوید این باران‌ها به نفع تالاب‌هایی که در پایین دست رودخانه باشد هم عمل نمی‌کند، زیرا در مسیر رودخانه فقط گل و لای و آبرفت است که به کف رودخانه و تالاب می‌آید: «در بلندمدت تالاب پر از گل و لای می‌شود و اگر تالاب با چند هزار تن خاک و گل و لای پر شود، عملا کارکرد خودش را از دست می‌دهد.»
رسول حاجی باقری، دبیر انجمن دیده‌بان استهبان اما دلیل دیگری برای سیل دو روز پیش استهبان عنوان می‌کند، سیلی که سرچشمه آن از رودخانه رودبال در نی‌ریز بوده و رودخانه دائمی آن در منطقه استهبان همواره پاتوق تفرج محلی‌ها بوده است. روز جمعه هم مثل همیشه عده‌ای در این محدوده تفرج کرده بودند که سیل آمد و گوشه گوشه چادرها را سیل با خودش برد. حاجی باقری می‌گوید، این بارندگی‌ احتمالا از جنس همان مونسون‌های فصلی یا باد و باران‌های محصول شبه قاره هند است که پیشتر سیستان و بلوچستان را در بر می‌گرفتند، همان بارندگی که اداره کل هواشناسی سیستان و بلوچستان هشدار داده که باز هم به استان باز می‌گردد و در این مدت احتمال جاری شدن موقتی رواناب، آبگرفتگی معابر، سیلابی شدن مسیل‌ها و رودخانه‌های فصلی، احتمال برخورد صاعقه و خسارت بر اثر باد شدید لحظه‌ای وجود دارد. حاجی باقری می‌گوید، سیلابی شدن این نوع بارندگی پیشتر هم در نقاط دیگر کشور وجود داشت: «در دهه‌های گذشته قبل از خشکی باران‌های موسمی چهل پسین داشتیم، یعنی چهل عصر بارندگی که هوا را مرطوب می‌کرد، اما حالا شکل این بارندگی‌ها تغییر کرده است.» تغییراتی که به عقیده حاجی باقری، تغییرات اقلیمی نقش عمده‌ای در سیلابی شدن و خطرناک شدن آن داشته است. این فعال محیط زیست می‌گوید، چهل پسین باران‌ خوبی بود: «تخریب نداشت، آسیب نمی‌زد.» اما حالا همه چیز را نابود کرده است، حتی انجیرهایی روی درختان را.
مفقود شدگان و کشته‌شدگان سیل استهبان به نظر از وقوع سیل بی‌اطلاع بودند. یوسف کارگر، فرماندار استهبان گفته است که هیچ نامه‌نگاری درباره بارندگی از سوی اداره کل هواشناسی صورت نگرفته است. او همچنین گفته: این سیل به حوزه کشاورزی شهرستان آسیب وارد کرده است ولی منازل دچار مشکل نشده است. اداره هواشناسی حالا از احتمال وقوع سیل در چند شهر همسایه استهبان خبر داده است، مثل جهرم. صادق ذبایحی، رئیس اداره هواشناسی جهرم در جمع خبرنگاران گفته است: با توجه به اخطاریه سازمان هواشناسی مبنی بر نفوذ و فعالیت‌های سامانه بارشی در سطح شهرستان جهرم و احتمال بروز مخاطرات آب گرفتگی معابر عمومی، سیلابی شدن مسیل‌ها و رودخانه‌ها، برخورد صاعقه از کلیه همشهریان، کشاورزان، عشایر و.. خواهشمند است نکات ایمنی لازم را رعایت کنند.
دستور رئیس سازمان بازرسی کل کشور
در همین حال رئیس سازمان بازرسی کل کشور هم با صدور دستوری، به بازرس کل استان فارس مأموریت داد که با حضور در مناطق سیل‌ زده استهبان، ابعاد مختلف حادثه و روند امدادرسانی به سیل‌زدگان را ارزیابی کند.
به گزارش ایسنا، خدائیان با تسلیت به خانواده جانباختگان و آرزوی سلامتی برای مصدومین، با صدور دستوری به کاظم اکرمی بازرس کل استان فارس، به او ماموریت داد با حضور در مناطق سیل‌ زده، ابعاد و زوایای مختلف حادثه و روند امدادرسانی به سیل‌‌زدگان را ارزیابی کند و در صورت وجود قصور یا تقصیر احتمالی از سوی هر یک از دستگاه‌ها، مراتب را جهت رسیدگی‌های بعدی گزارش کند. اما این نخستین بار نیست که سیلاب ایرانیان را غافلگیر می‌کند. در سال‌های اخیر بارندگی‌ها خسارت‌های فراوانی به جا گذاشته‌اند. آخرین بار سال 1400 سیل جنوب ایران، دست کم هشت نفر را کشت. سیلی که زمستان پارسال رخ داد و 14 استان را درگیر کرد. قبل از آن هم خاطره بارندگی بهاریه‌ای که در سال 98 به چند استان فارس و لرستان و خوزستان و گلستان خسارت زده بود، احتمالا از خاطر شهروندان پاک نشده، کابوسی که حالا با بارش چهل پسین و کشته شدن 22 نفر بار دیگر در اذهان عمومی تازه شد.