|پیام ما|بخشی از خیابان کارگر در محدوده خیابان فرصت دیروز نشست کرد. حدود 20 روز پیش هم بخشی از آسفالت خیابان به دلیل ترکیدگی لوله آب در محدوده خیابان کارگر و خیابان نصرت نشست کرده بود. فرونشست در تهران در محدوده مرکزی، جنوبی و جنوب غربی تهران همواره پیش‌بینی شده است. چنانکه ماه پیش موسسه جهانی اینتل‌لب با استناد به تصاویر ماهواره‌ای هشدارهایی درباره تشدید این پدیده در پایتخت داد.
در این پژوهش وضعیت فرونشست به بمب ساعتی تشبیه شد و اعلام شد که؛ نرخ فرونشست سالانه در دشت‌های تهران حدود 25 سانتی‌متر است. وضعیت بحرانی فرونشست در روزهای اخیر از جانب چند کارشناس و پژوهشگر هم تایید شد، علی بیت‌اللهی، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات راه و شهرسازی به روزنامه پیام‌ما گفته بود که با رویه فعلی در 20 سال آینده دشت‌های اطراف تهران کویر می‌شوند.
مسعود مرسلی، عضو کارگروه آب‌های ژرف کشور نیز به پیام‌ما گفته بود که در زمینه مقابله با فرونشست اقدامی صورت نمی‌گیرد و تنها اقدامی که موسسات ذی‌ربط انجام می‌دهند، پایش است. اکنون پرسش اینجاست که باوجود مشاهده مکرر پدیده فرونشست در تهران و در میان نهادهای مسئول در این زمینه، مدیریت شهری باید چه اقدام ضرب‌الاجلی صورت دهد؟ دو عضو شورای شهر تهران در ادامه توضیحاتی می‌دهند.

از اولین و مهم‌ترین دلایل فرونشست، کاهش آب‌های زیرزمینی است، بسیاری کشاورزی و حفرچاه‌های غیرمجاز را از علل آن می‌دانند. احمد صادقی، عضو شورای شهر تهران که پیشتر رئیس سازمان مدیریت بحران شهرداری تهران نیز بوده است، درباره علل فرونشست و راهکارهای آن به روزنامه پیام‌ما می‌گوید که فرونشست از دو جهت در تهران رخ می‌دهد. اولین آن فعالیت‌های عمرانی و ساخت‌وساز زیرزمینی مانند ساخت و تجهیز مترو در مناطق جنوبی شهر تهران است که درشت دانگی خاک در آن‌ها منجر به بروز این پدیده می‌شود: «این مساله زیاد مشاهده نمی‌شود اما در کارهای عمرانی باید ضوابطی در نظر گرفته شود و پایدارسازی‌های خاص خود را داشته باشد.» اما مسئله دیگری که باعث بروز فرونشست می‌شود از نگاه او بهبود آن نیاز به نگاه بلندمدت دارد، بحث استفاده نادرست از منابع آبی شهر تهران است: «این منابع آبی در شهر تهران در ادوار مختلف که خشکسالی وجود داشته است، به طور بی‌رویه و غیراصولی از زیرزمین برداشت شد. متولی هم نداشته است و این باعث شده که ما اکنون بسیاری از سرمایه‌های خودمان را که قنوات باشند، از دست بدهیم.» او معتقد است که آب در شهر تهران باید به نحوی حفظ شود و با خروج آن از شهر مقابله کرد: «آب بایستی در شهر تهران حفظ شود و آب در زیر سطح شهر تهران آماده داشتیم باشیم و حفظ کنیم تا مجددا قنوات هم احیا شوند.» صادقی درباره چگونگی تحقق این پیشنهاد نیز گفت: «ما جلوی نفوذپذیری زمین را در شهر تهران گرفتیم، چون زمین آسفالت است آب باران از شمال تهران به جنوب سرازیر می‌شود، ضمن اینکه ما خودمان هم با احداث کانال‌ها آن را هدایت می‌کنیم و از تهران خارج می‌کنیم، درحالیکه زمین باید نفوذ پذیر شود و آب در سفره‌های زیرزمینی ذخیره شود و این ذخیره شدن باعث احیای قنوات و پرآب شدن چاه‌های ما می‌شود.»
زمین پوک شده است
محمد آقامیری، نایب رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران در پاسخ به علل بروز پدیده فرونشست و اولین اقدام ضرب‌الاجلی که می‌توان در شهر تهران برای مقابله با فرونشست، انجام داد، به روزنامه پیام‌ما گفت: «تهران اکنون رتبه اول را در فرونشست زمین در دنیا دارد و معضل است.
اگر زیر ساختمان‌های بلند مرتبه ما فرونشست اتفاق بیفتد، واقعا یک فاجعه رخ می‌دهد و ما باید به نوعی خدا را شکر کنیم که این پدیده در خیابان‌ها رخ می‌دهد و هنوز خسارت مالی و جانی نداشته است اما برای این مساله باید فکر اساسی شود. مساله اصلی این است که سطح آب‌های زیرزمینی پایین رفته، بد مصرف کردن آب و همچنین عدم تزریق آب و فاضلاب به زمین‌ها، باعث پوک شدن زمین شده است.»
این عضو شورای ششم شهر تهران درباره تزریق نشدن آب به زیر زمین ادامه داد: «آب‌های مصرفی ما اکنون از شهر خارج می‌شود، فاضلاب شهری کل آب مصرفی را از شهر خارج می‌کند، پیشتر چاه‌های جذبی زیر خانه‌ها ایجاد می‌شد، آب‌های مصرفی زیر هر خانه‌ای جذب زمین می‌شد و این باعث تغذیه سفره‌های آب در زیر سطح تهران می‌شد. اکنون آب‌های جاری به صورت کانال و آب‌های فاضلاب به صورت فاضلاب شهری از سطح شهر خارج می‌شود، یعنی به زیر شهر تهران آبی تزریق نمی‌شود. این مساله باعث پوک شدن زمین و فرونشست می‌شود و ممکن است فرونشست‌های عمیقی را هم به وجود بیاورد.»
آقامیری ادامه داد: «تهران پیشتر سابقه وجود چشمه‌ها و قنات‌های زیادی داشته است و این سطح زمین را تغذیه ‌کرده است و از لحاظ فنی زمین به دلیل حضور آب استحکامش را حفظ کرده است.
بگذارید یک توضیح عامیانه بدهم، وقتی خاک با آب مخلوط شود، گل می‌شود و گل محکم‌تر از خاک است وقتی خاک از آب تخلیه شود و رطوبت آن پایین‌ بیاید، مثل کلوخی می‌شود که راحت خرد می‌شود، اکنون زیر پای شهر تهران چنین اتفاقی رخ می‌دهد و آبی که زیر شهر تهران در خاک‌ها بوده است، تخلیه شده است، درصد رطوبت از بین رفته است و این باعث نشست می‌شود.»
او درباره راهکارهای ضرب‌الاجلی نیز گفت: «ما باید به فکر تزریق آب‌های جاری، آب‌های باران و حتی بعضا فاضلاب‌هایی که قابلیت دسترسی به فاضلاب شهری ندارند، از طریق چاه‌های جذبی به زمین باشیم.»
او در پاسخ به این پرسش که آیا این راهکار خود منجر به آلودگی آب‌های زیرزمینی نمی‌شود، تاکید کرد: «این کار اتفاقا باعث تغذیه آب‌های زیرزمینی می‌شود. در پایین دست این‌ها از چاه‌ها استفاده می‌کنیم.
چون آب‌های زیرسطحی از بالای تهران به سمت جنوب تهران شیب زیرزمینی دارد هرچه آب آنجا تزریق شود، در پایین دست قابل استفاده است. در بحث چاه‌های جذبی باید زیاد کار کنیم، تا بتوانیم آب جاری را در سطح زمین تزریق کنیم».