وضعیت تالاب‌ها، اکوسیستم دریاها، خشکسالی و مشکلات دیگری که این مناطق با آن درگیرند، روز گذشته در نشست خبری احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست بررسی شد. او در ابتدای این نشست به وضعیت بارش‌ها در سال جاری و کمبودهای موجود پرداخت و گفت رقم این بارش‌ها تا ۱۸ اردیبهشت ماه امسال ۳/۱۴۱ میلی‌متر بوده که به نسبت سال آبی گذشته ۵۳ درصد کاهش را نشان می‌دهد؛ روندی که باعث خشکی زودهنگام تالاب‌ها شده است. او همچنین با تاکید بر این نکته که عمده بارش‌ها از آبان تا اردیبهشت رخ می‌دهد، با ناامیدی گفت که به این ترتیب فصل بارندگی را در کشور از دست داده‌ایم و بارش‌های پس از این اعداد را چندان جابجا نمی‌کنند و همین موارد هم باعث کاهش آب ذخیره شده پشت سدها شده تا جایی که فقط ۵۸ درصد سدهای کشور آبگیری شده‌اند. در این نشست که به دلیل شیوع کرونا به صورت آنلاین برگزار شد، به پرسش‌های فراوانی درباره دریا و تالاب‌ها پاسخ داده شد؛ از آلودگی خزر و مرگ فک‌های خزری تا انحراف هیرمند و ثبت حوضچه‌های هورالعظیم در کنوانسیون رامسر.

ثبت سند تالاب انزلی به نام آب منطقه‌ای استان
خبر ثبت سند تالاب انزلی به نام وزارت نیرو هنوز از دغدغه‌های اصلی درباره این تالاب بین‌المللی است. در نشست صبح دیروز هم این پای این موضوع به میان آمد. لاهیجان‌زاده در پاسخ به «پیام‌ما» درباره تدابیر حقوقی سازمان محیط زیست و وضعیت ۴۲ تالاب دیگر که گفته می‌شود وزارت نیرو در تلاش برای به نام کردن آنهاست گفت: «اشتباهی در این سند وجود دارد و آن هم این است که سند به نام آب منطقه‌ای استان ثبت شده. شرکت آب منطقه‌ای نماینده دولت برای سند نیست و بنابراین سند ماهیت قانونی ندارد.» به گفته او جلساتی در معاونت حقوقی برگزار شده و نقطه نظر سازمان جنگل‌ها، محیط زیست و وزارت نیرو در آن بررسی شده و آنطور که گفته شده قرار است این سند برگردانده شود هرچند هنوز به صورت مکتوب اعلام نشده است.
مسائل امنیتی عامل ثبت نشدن هورالعظیم در کنوانسیون رامسر
معاون محیط زیست دریایی در پاسخ به پرسش دیگر «پیام‌ما» درباره چرایی به ثبت نرسیدن حوضچه‌های تالاب هورالعظیم در کنوانسیون رامسر که قرار بود تا پایان سال 99 عملی شود هم توضیح داد: «سازمان در حال پیگیری این موضوع است و جلساتی هم برای عملیاتی شدن این ماجرا انجام گرفته اما تالاب هور با تالاب‌های دیگر متفاوت است و همین هم باعث اختلال شده است.» او ادامه داد: «این تالاب از منظر امنیتی تالاب مهمی است و برای ثبت باید دستگاه‌های مختلفی پای کار حاضر شوند و مانند سایر تالاب‌ها نیست که فقط با اعلام محیط زیست و وزارت خارجه درباره‌اش نظر دهند. در این رابطه باید مسائل حقوق بین‌الملل مورد توجه قرار گیرد که زمان‌بر است.»
او همچنین در پاسخ به دیگر سوال «پیام‌ما» درباره فاضلاب شهری که به تالاب شادگان وارد می‌شود تاکید کرد که حل مشکل فاضلاب این شهر و تصفیه آن از جمله اولویت‌های این شهر ساحلی است و تصفیه‌خانه این شهر که چند سال قبل کلنگ‌زنی شده، ۹۰ درصد پیشرفت داشته و به زودی به مرحله عملیاتی شدن می‌رسد.
نامه‌نگاری با روسیه درباره فک خزری
بعد از مرگ 200 فک خزری در داغستان روسیه، در هفته‌های گذشته ۱۷۰ فک خزری در سواحل روسیه تلف شدند. این اتفاق در حالی رخ داده که برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) هشدار داده که این دریاچه بزرگ شمالی، از یک بار عظیمی آلودگی رنج می‌برد. طرح این سوال از سوی «پیام‌ما»، با توضیح لاهیجان‌زاده درباره مشارکت ایران برای پایش دریای خزر همراه شد. او گفت: «درباره آلودگی کنوانسیونی با حضور پنج کشور حاشیه دریای خزر شکل گرفت که پنج پروتکل هم برای موضوعات مختلف اعم از تنوع زیستی، ارزیابی محیط زیستی، آلودگی دریایی و … در آن تدوین شده و بعضی از این ارزیابی‌ها مراحل حقوقی‌اش را طی کرد.» به گفته او سال گذشته هم نشستی در ترکمنستان و با حضور کشورهای اطراف دریای خزر و پژوهشگران برگزار شد و در آن نشست هم جبران مشکلات دریای خزر مدنظر قرار گرفت و قرار شد تصمیماتی اصولی گرفته شود و برای مثال برای گردشگری دریایی یا کاهش تعداد ماهی‌های خاویاری و آلودگی‌های موجود تصمیم‌گیری شود. او ادامه داد: «قرار است در آینده نزدیک یک کشتی از جمهوری آذربایجان برای پایش شروع به حرکت کند و پنج کشور اطراف را دور بزند و اطلاعات آن هم تبادل شود.» او همچنین خبر داد که درباره تلف شدن فک‌های خزری نامه‌نگاری‌هایی با روسیه انجام شده و قرار است اطلاعاتی از سوی آنها به ایران داده شود.
تامین حقابه محیط زیست زمان‌بر است
از دیگر بخش‌های صحبت لاهیجان‌زاده به مسئله حقابه تالاب‌ها اختصاص داشت. به گفته او به‌طور کلی ۱۱ میلیارد مترمکعب به عنوان حداقل حقابه محیط زیست تعیین شده که تقریبا طی سال گذشته این میزان تامین شده است اما امسال حقابه محیط زیست تحت تاثیر کاهش بارش‌ها در کشور قرار گرفته است. او با بیان اینکه سه برنامه برای پرداخت حقابه تالاب‌ها در دوران ترسالی، خشکسالی و شرایط نرمال بارش داریم، گفت: «قصد داریم حقابه محیط زیست متناسب با شرایط کم‌بارشی در کشور پرداخت شود اما به هرحال حقابه کشاورزی، صنعت و… قدمت طولانی‌تری نسبت به حقابه محیط زیست دارند. از این‌رو ممکن است تامین این حقابه زمان‌بر باشد.» او افزود: «برای جلوگیری از این اتفاق با وزارت نیرو توافق کرده‌ایم که به محض اتمام بارش، آب به سمت تالاب رها شود تا این آب توسط کشاورزان برداشت نشود علاوه بر این‌ها در کارگروه سازگاری با کم آبی حقابه ۲۸ استان تالابی را مشخص کردیم و منتظر تصویب دولت هستیم.»
احیای زاینده‌رود و گاوخونی در دستور کار
لاهیجان‌زاده در بخش دیگری از صحبت‌های خود درباره طرح جامع احیای زاینده‌رود و تالاب گاوخونی توضیح داد: «طرح جامع مدیریت تالاب گاوخونی تهیه شده و به ‌تصویب شورای برنامه‌ریزی استان اصفهان رسیده است. بر این اساس طرح احیا و نجات این دو حوضه آبی به دستور ریاست جمهوری از سال گذشته در دستور کار قرار گرفته است.» به گفته او محوریت اجرای طرح جامع زاینده‌رود و تالاب گاوخونی بر عهده وزارت نیرو است اما سازمان حفاظت محیط زیست نیز در این امر مشارکت دارد.
نگرانی از منحرف کردن هیرمند
از جمله دیگر سوالاتی که معاون محیط زیست دریایی به آن پاسخ داد، درباره سد کمال‌خان و تاثیر آبگیری آن بر حقابه دریاچه هامون بود. به گفته او ساخت این بند در سال ۱۳۵۱ آغاز شد ولی به علت همزمانی با جنگ داخلی افغانستان متوقف شد و در نهایت در زمستان سال گذشته با حجم ۵۵ میلیون متر‌مکعب آب آغاز به کار کرد و مقامات افغانستانی «کمال خان» را یک «بند» می‌دانند نه یک «سد» چراکه ۵۵ میلیون متر مکعب نسبت به آورده رود هیرمند عدد ناچیزی است بنابراین ساخت این بند نگران‌کننده نیست.
لاهیجان‌زاده با بیان اینکه از سویی دیگر تصمیم دولت افغانستان برای منحرف کردن مسیر رود هیرمند به سمت اراضی این کشور نگران‌کننده است و حفر کانال نیز آغاز شده است، گفت: «پیگیری این موضوع به‌صورت کنسرسیوم به وزارت امور خارجه و وزارت نیرو محول شده و اسفند ماه سال گذشته در کابل جلسه برگزار و توافقاتی انجام شد. قرار است جلسه دیگری در آینده نزدیک در ایران برگزار شد. قرار است محتوای مذاکرات و نتیجه آن صرفا از طرف وزارت خارجه اعلام شود.»
دریاچه ارومیه به وضع قبل برنمی‌گردد
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در بخش دیگری از نشست خبری با اشاره به آخرین وضعیت دریاچه ارومیه گفت: «در حال حاضر تراز دریاچه ارومیه ۱۲۷۱.۳۹ است. این تراز در مدت مشابه طی سال گذشته ۱۲۷۱.۸۹ گزارش شده است. از سویی دیگر تراز اکولوژیک دریاچه ۱۲۷۴.۱ است و پیش‌بینی شده تا سال ۱۴۰۶ دریاچه به این تراز برسد.»
او افزود: «از سال ۹۲ تاکنون کشور دوره‌های خشکسالی و ترسالی را در کشور داشته‌ایم بنابراین خشکسالی فعلی دلیل بر این نیست که شرایط دریاچه به وضعیت سال ۱۳۹۲ برمی‌گردد. اکنون تراز دریاچه افزایش یافته و هنوز پروژه‌های سازه‌ای وارد مدار نشده‌اند. با احداث سد کانی‌سیب که در حال آبگیری است حدود ۶۰۰ تا ۶۵۰ میلیون متر مکعب آب وارد دریاچه می‌شود.»
اتمام مطالعات طرح‌های جامع و احیای ۱۹ تالاب
معاون محیط زیست دریایی در بخش دیگری از صحبت‌های خود به انجام مطالعات طرح‌های جامع مدیریت و احیای تالاب‌ها پرداخت و گفت در حال حاضر این مطالعات برای ۳۴ تالاب در حال انجام است و مطالعات مربوط به ۱۹ تالاب به اتمام رسیده است.
علاوه بر آن طرح جامع تالاب‌های میانکاله، انزلی و زریوار به‌ تصویب رسیده است. او درباره توسعه پرورش گونه مهاجم تیلاپیا هم گفت: «سازمان شیلات معتقد است که گونه‌ای از ماهی تیلاپیا غیرمهاجم و البته اقتصادی است. از این‌رو اصرار بر پرورش این ‌‌گونه از تیلاپیا را دارد.
از سویی دیگر سازمان حفاظت محیط زیست مجوزی مشروط برای چهار استان کویری کشور صادر کرده که قرار بود سازمان شیلات با دریافت این مجوز گزارش ارزیابی ریسک پرورش این ‌گونه از تیلاپیا را به سازمان محیط زیست ارائه دهد.» به گفته لاهیجان‌زاده از آنجا که نتیجه این مطالعات هنوز ارائه نشده، سازمان محیط زیست هیچ مجوز جدیدی برای پرورش تیلاپیا صادر نکرده است.