|پیام ما| محیط‌بانان در خط مقدم حفاظت از طبیعت ایستاده‌اند؛ در مناطقی دورافتاده که دسترسی به آنها دشوار است و خطر درگیری با متخلفان، حیات‌وحش، شرایط سخت آب‌وهوایی و بیماری‌های عفونی وجود دارد. بااین‌حال، شرایط کاری این گروه در بسیاری از کشورها کمتر از آنچه باید مورد توجه قرار گرفته است. یک پژوهش بین‌المللی نشان می‌دهد محیط‌بانان در کشورهای مختلف با مجموعه‌ای از مشکلات شغلی روبه‌رو هستند؛ از دستمزد و امنیت شغلی ناکافی گرفته تا کمبود تجهیزات و حمایت‌های بیمه‌ای و ساعات کاری طولانی.

این یافته‌ها حاصل مقاله‌ای با عنوان «مرور دامنه‌ای بین‌المللی بر شرایط اشتغال ناپایدار محیط‌بانان» است که در سال ۲۰۲۲ در مجله «Environment Systems & Decisions» منتشر شد. این پژوهش را پژوهشگرانی از دانشگاه تورنتو و چند مرکز دانشگاهی دیگر انجام داده‌اند. پژوهشگران برای انجام این مرور، مطالعات و گزارش‌های منتشرشده از سال ۲۰۰۰ تا ژوئن ۲۰۲۱ را بررسی کردند و در نهایت ۹۸ مطالعه را در تحلیل خود قرار دادند. این مطالعات شرایط کاری محیط‌بانان را در مناطق مختلف جهان بررسی کرده بودند.

نویسندگان مقاله به‌جای تمرکز صرف بر حقوق و مزایای محیط‌بانان، از مفهوم «اشتغال ناپایدار» استفاده کرده‌اند. آنها این مفهوم را در چهار محور بررسی کردند: امنیت شغلی، درآمد ناکافی، نبود حقوق و حمایت‌های شغلی و شرایط نامناسب کار. نتیجه بررسی نشان داد که محیط‌بانان در بخش‌هایی از جهان هم‌زمان با چند مورد از این مشکلات مواجه‌اند.

کار در مناطق دورافتاده و بدون نیروی پشتیبان

یکی از پرتکرارترین یافته‌های پژوهش، خطرناک بودن محیط اجتماعی و فیزیکی کار محیط‌بانان بود. آنها ممکن است در جریان گشت با شکارچیان مسلح، قاچاقچیان حیات‌وحش یا افرادی مواجه شوند که در مناطق حفاظت‌شده مرتکب جرم می‌شوند. در برخی مناطق نیز محیط‌بانان در نقاط دورافتاده و بدون نیروی پشتیبان کار می‌کنند.

اما خطر فقط به رویارویی با متخلفان محدود نمی‌شود. ساعات کاری طولانی نیز بخش دیگری از مسئله است. براساس گزارش جهانیِ مورد استناد مقاله، میانگین ساعات کار محیط‌بانان به ۷۲ ساعت در هفته می‌رسد که ۳۳ ساعت آن در شب، بین ساعت ۶ عصر تا ۶ صبح، انجام می‌شود. بسیاری از محیط‌بانان برای اضافه‌کاری دستمزد دریافت نمی‌کنند و گشت‌های شبانه نیز می‌تواند به کاهش خواب و افزایش فشار کاری منجر شود.

بسیاری از آنها در پاسگاه‌هایی در دل مناطق حفاظت‌شده زندگی می‌کنند. مطالعات بررسی‌شده از ساختمان‌های فرسوده، نبود امکانات بهداشتی و شرایط نامناسب اقامت در برخی مناطق خبر داده‌اند. دورافتادگی محل کار نیز فرصت استراحت و ارتباط اجتماعی محیط‌بانان را محدود می‌کند.

وقتی خودرو، بی‌سیم و جعبه کمک‌های اولیه کافی نیست

کمبود تجهیزات یکی دیگر از موضوعات پرتکرار در مطالعات بررسی‌شده بود. محیط‌بانان در برخی مناطق به تجهیزات حفاظتی، دوربین، جعبه کمک‌های اولیه، تجهیزات ارتباطی، آذوقه و وسایل مناسب برای گشت دسترسی کافی ندارند.

در یکی از مطالعات بررسی‌شده، ۹۸ درصد محیط‌بانان گفته بودند تجهیزات گشت، از جمله سوخت خودروها، ناکافی است یا وضعیت مناسبی ندارد. نویسندگان مقاله تأکید می‌کنند که کمبود تجهیزات فقط یک مشکل رفاهی نیست. وقتی محیط‌بان برای انجام وظیفه ابزار مناسب ندارد، ایمنی او و توانایی‌اش برای حفاظت از منطقه نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

آموزش نیز وضعیت مشابهی دارد. بخشی از مطالعات از کمبود فرصت‌های آموزشی برای محیط‌بانان خبر داده‌اند. این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که وظایف آنها از گشت و پایش حیات‌وحش فراتر رفته و شامل برخورد با جرائم حیات‌وحش، تعارض انسان و حیات‌وحش، ارتباط با جوامع محلی و جمع‌آوری داده‌های علمی نیز می‌شود.

قرارداد موقت، بیمه ناکافی

امنیت شغلی نیز یکی از چهار محور اصلی بررسی بود. در یک بررسی جهانی که در مقاله به آن استناد شده، بیش از ۲۳ درصد محیط‌بانان قراردادهای موقت یا غیردائمی داشتند. در گزارش‌های منطقه‌ای، این رقم برای آمریکای مرکزی ۳۵ درصد و برای آسیا ۳۸ درصد اعلام شده است.

نویسندگان همچنین به وضعیت بیمه محیط‌بانان در کشورهای مختلف اشاره می‌کنند. براساس یک گزارش جهانی که در این مقاله بررسی شده، در ۲۰ درصد کشورهای مورد مطالعه، محیط‌بانان بیمه درمانی نداشتند؛ در ۳۵ درصد کشورها بیمه عمر وجود نداشت و در ۴۵ درصد کشورها پوشش بیمه‌ای برای ازکارافتادگی بلندمدت ارائه نمی‌شد.

مرخصی نیز در بسیاری از موارد مسئله‌ساز است. براساس گزارش «زندگی در خط مقدم» که مقاله به آن استناد می‌کند، ۴۵ درصد محیط‌بانان مرخصی استعلاجی با حقوق نداشتند و ۳۱ درصد از مرخصی سالانه با حقوق محروم بودند. همچنین ۷۷ درصد محیط‌بانان برای اضافه‌کاری دستمزد دریافت نمی‌کردند و ۷۸ درصد برای کار در شرایط خطرناک فوق‌العاده‌ای نمی‌گرفتند.

شرایط کار، حفاظت را هم تحت تأثیر قرار می‌دهد

مسئله فقط رفاه محیط‌بانان نیست. نویسندگان مقاله ۱۹ مطالعه را شناسایی کردند که در آنها به ارتباط میان شرایط کاری محیط‌بانان و توانایی آنها برای مقابله با جرائم حیات‌وحش یا تعارض انسان و حیات‌وحش اشاره شده بود.

براساس این مطالعات، کمبود نیرو، دستمزد پایین و شرایط سخت کار می‌تواند توان محیط‌بانان را برای انجام وظایف حفاظتی محدود کند. نویسندگان همچنین به مطالعاتی اشاره می‌کنند که رابطه میان برخی از همین شرایط و آسیب‌پذیری در برابر فساد را بررسی کرده‌اند. این یافته به معنای فساد محیط‌بانان نیست؛ بلکه نشان می‌دهد شرایط اقتصادی و شغلی نامناسب می‌تواند آسیب‌پذیری سازمانی را افزایش دهد.

راه‌حل فقط افزایش حقوق نیست

نیمی از مطالعات بررسی‌شده، پیشنهادهایی برای بهبود شرایط محیط‌بانان ارائه کرده بودند. این پیشنهادها شامل قراردادهای دائمی، دستمزد متناسب و پرداخت منظم، بهبود محل‌های اقامت، تجهیزات و آموزش، تنظیم ساعات کاری، افزایش تعداد نیروها و کوتاه‌تر کردن دوره‌های مأموریت در مناطق دورافتاده بود.

برخی مطالعات نیز بر گشت مشترک با نیروهای امنیتی در مناطق پرخطر، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی برای ایمن‌تر کردن کار محیط‌بانان و بهبود رابطه میان محیط‌بانان و جوامع محلی تأکید کرده بودند. بااین‌حال، نویسندگان می‌گویند بیشتر مداخلات پیشنهادی تنها بخشی از مشکل را هدف گرفته‌اند و کمتر برنامه‌ای وجود دارد که امنیت شغلی، درآمد، حقوق، حمایت اجتماعی و شرایط کار را هم‌زمان در نظر بگیرد.

نتیجه این مرور پژوهشی این است که محیط‌بانان در بسیاری از مناطق جهان با درجات مختلفی از ناامنی شغلی، درآمد ناکافی، نبود حمایت‌های شغلی و شرایط دشوار کار روبه‌رو هستند. نویسندگان معتقدند این شرایط می‌تواند سلامت جسمی و روانی و ایمنی محیط‌بانان را تحت تأثیر قرار دهد و در نهایت توان آنها را برای حفاظت از تنوع زیستی کاهش دهد.

از نگاه نویسندگان، حفاظت از طبیعت فقط به ایجاد منطقه حفاظت‌شده و تصویب قوانین وابسته نیست. افرادی که قرار است این قوانین را در میدان اجرا کنند نیز به تجهیزات، آموزش، امنیت شغلی، حمایت اجتماعی و شرایط کاری مناسب نیاز دارند. آنها پیشنهاد می‌کنند دولت‌ها محیط‌بانان را به‌عنوان نیروهای ضروری برای حفاظت از طبیعت به رسمیت بشناسند و برای بهبود شرایط کاری آنها سرمایه‌گذاری کنند.