سوزن‌دوزی و لزوم خلاقیت

«فهیمه اشرفی»، فعال و هنرمند سوزن‌دوزی، نزدیک به چهار دهه است که به‌صورت حرفه‌ای برای بازار کار می‌کند، اما آشنایی او با هنرهای دستی به سال‌های بسیار دورتر برمی‌گردد.

این هنرمند سوزن‌دوزی به خبرنگار «پیام ما» می‌گوید: «از کودکی در خانواده‌ای هنرمند بزرگ شدم و به صنایع‌دستی علاقه‌مند بودم. البته سوزن‌دوزی تنها فعالیت من نبوده و در طراحی و تزئین لباس، کار با سنگ، ملیله، منجوق و دیگر مواد تزئینی نیز فعالیت می‌کنم.»

او درباره فعالیتش در زمینه سوزن‌دوزی بیان می‌کند: «کار من فقط سوزن‌دوزی نیست. تخصص اصلی من لباس است و در کارهایم از سنگ، ملیله، منجوق و چیزهای مختلف استفاده می‌کنم. به‌طور کلی، زمینه‌ای که از خانواده به من رسیده، باعث شده است علاقه زیادی به کارهای هنری داشته باشم، اما چیزی که برای خودم خیلی مهم است، این است که در کارم تکرار نکنم.»

او تأکید می‌کند: «دوست ندارم یک طرح را چند بار تکرار کنم. همیشه تلاش می‌کنم خلاقیت را در کارم در اولویت قرار دهم. یکی از دلایلی که با وجود کسادی بازار و مشکلاتی که در کشور ایجاد شده، هنوز هم مشتری دارم، ارائه‌نکردن آثار تکراری به مشتری است.»

کار در شهرستان و تأثیر سلیقه مشتری

اشرفی درباره تفاوت کار در شهرستان و تهران می‌گوید: «کار در شهرستان از بعضی جهات سخت‌تر است، چراکه همه شهروندان یکدیگر را می‌شناسند و بسیاری با هم خویشاوندند. بنابراین، وقتی لباسی را برای فردی طراحی و می‌دوزید، دیگران هم خواهان آن لباس می‌شوند. این امر اگرچه خوب است و فروش هنرمند را افزایش می‌دهد، اگر بخواهید خلاقیت را سرلوحه کارتان قرار دهید، مانع کارتان می‌شود. مثلاً نمی‌توانم ۱۰ یا ۲۰ یقه انگلیسی مشابه برای افراد مختلف درست کنم. ممکن است یک مدل در یک مهمانی دیده شود و مشتری دیگری هم همان را بخواهد، اما من ترجیح می‌دهم طرح را تغییر بدهم. همین ارتباط مستقیم با مشتری و تقاضایی که از طرف او وجود دارد، موجب شده است بیشتر ابتکار داشته باشم و تکرار نکنم.»

به گفته این هنرمند، بازار و مشتری گاهی خودبه‌خود هنرمند را به سمت نوآوری سوق می‌دهند. او تأکید می‌کند: «واسطه‌بودن میان مشتری و تقاضای موجود، یکی از دلایل اصلی ابتکار من در کار است. از سوی دیگر، اگر قرار باشد صرفاً همان چیزی را که قبلاً ساخته‌ام دوباره تولید کنم، دیگر برای خودم جذابیتی ندارد.»

کپی‌کاری از آثار در شبکه‌های اجتماعی

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های هنرمندان صنایع‌دستی این روزها، کپی‌شدن آثار است؛ مسئله‌ای که به گفته اشرفی موجب شده حتی برای معرفی کارهایش در شبکه‌های اجتماعی هم محتاط باشد.

او می‌گوید: «اگر خودم به‌عنوان یک طراح خلاقیتی داشته باشم و طرح جدیدی ارائه کنم، آن را در اینستاگرام نمی‌گذارم تا زمانی که درآمدی را که باید از آن طرح به دست بیاورم، کسب کرده باشم. اگر قرار باشد طرحی را به نام خودم ثبت کنم، اصلاً اجازه نمی‌دهم از آن عکس گرفته شود؛ چراکه وقتی طرح را در شبکه‌های اجتماعی می‌گذارید، دیگر نمی‌توانید جلوی استفاده دیگران از آن را بگیرید.»

اشرفی می‌افزاید: «گاهی حتی می‌بینم افراد در صفحه‌هایشان کارهای دیگران را منتشر می‌کنند و می‌گویند کپی نیست، اما واقعیت این است که وقتی طرحی در فضای مجازی قرار گرفت، احتمال کپی‌کردنش بسیار زیاد است. من سال‌ها برای رسیدن به یک طرح وقت گذاشته‌ام. ممکن است یک طرح نتیجه چند روز یا حتی چندین سال تجربه باشد. نمی‌توانم به‌سادگی آن را در اختیار فضای مجازی بگذارم و بعد ببینم فرد دیگری همان طرح را با تغییرات جزئی اجرا و به نام خودش معرفی می‌کند.»

کرونا؛ پایان یک دوره از فعالیت گروهی

او در ادامه به وضعیت بازار پیش از کرونا اشاره می‌کند و می‌گوید: «تا سال ۱۳۹۸، قبل از کرونا، شرایط خیلی خوب بود. تقریباً هرچه امروز دارم، حاصل همان دوره و نتیجه سال‌ها فعالیت، تجربه، ابتکار و تنوع کاری است. حتی در دوران کرونا هم مشتری خودم را داشتم. هیچ‌وقت کاملاً بدون مشتری نبودم، اما شرایط مثل گذشته گسترده نبود. قبل از کرونا سه، چهار همکار داشتم و دخترهایی هم می‌آمدند و کمک می‌کردند، اما بعد دیگر نتوانستم آن گروه را دوباره جمع کنم.»

به گفته اشرفی، تغییر شرایط اجتماعی و اقتصادی نیز بر نوع سفارش‌ها اثر گذاشته است. او تأکید می‌کند: «بازار هنوز وجود دارد، اما شکل تقاضا تغییر کرده است. لباس شب همچنان مشتری دارد، ولی چون مهمانی‌های خانگی کمتر شده و مراسم‌ها هم تغییر کرده‌اند، سفارش‌ها بیشتر به سمت لباس‌ها و محصولاتی رفته که کاربرد بیشتری دارند.»
اشرفی یکی از مهم‌ترین فرصت‌های پیش روی سوزن‌دوزی را پیوند آن با لباس و مد می‌داند و می‌گوید: «بازار لباس و مد خوب است. به‌تازگی ترکیب سوزن‌دوزی با لباس‌ها طرفداران بسیاری پیدا کرده است. از سوی دیگر، لباس‌ها خود بزرگ‌ترین تابلوی تبلیغاتی هستند. زمانی که خانمی لباسی را که روی آن سوزن‌دوزی کرده‌ام می‌پوشد، احساس می‌کنم خودم آن لباس را پوشیده‌ام. آن لباس برای من تبلیغ می‌شود، چون وقتی آن فرد با لباسی که سوزن‌دوزی کرده‌ام به مهمانی می‌رود، دیگران آن را می‌بینند و درباره کار سؤال می‌کنند.»

مواد اولیه؛ از گرانی تا تغییر رنگ منجوق و ملیله

اشرفی یکی از جدی‌ترین مشکلات امروز این حوزه را تأمین مواد اولیه می‌داند و می‌گوید: «مواد اولیه یکی از مشکلات عمده در سوزن‌دوزی است. شرایط به‌گونه‌ای شده که حتی خرازی‌ها به من می‌گویند اگر این مواد را دارید، برای ما بیاورید؛ ما از شما می‌خریم.»

او می‌افزاید: «از قدیم مقداری مواد اولیه ذخیره دارم، اما امروز اگر بخواهم جنس تهیه کنم، گاهی پیدا نمی‌شود یا کیفیت لازم را ندارد. امروزه حتی منجوق‌ها و ملیله‌ها رنگ می‌دهند و این مشکل‌ساز است. تصور کنید لباسی را با زحمت زیاد دوخته‌ام و مشتری هم برای آن هزینه زیادی داده است؛ بعد لباس یک‌بار شسته می‌شود و مواد اولیه رنگ می‌دهد و کل لباس خراب می‌شود. در چنین شرایطی هم کار من آسیب می‌بیند و هم کیفیتی که مشتری از یک کار دست انتظار دارد، زیر سؤال می‌رود. هنرمند وقتی مواد اولیه‌ای که در اختیارش قرار می‌گیرد کیفیت ثابتی ندارد، نمی‌تواند کیفیت نهایی را تضمین کند.»

مواد اولیه خارجی و مشکل دسترسی

اشرفی می‌گوید بخشی از مواد اولیه مورد نیاز هنرمندان از خارج تأمین می‌شود و دسترسی به آن‌ها همیشه آسان نیست.
او می‌گوید: «بعضی منجوق‌ها، ملیله‌ها و سنگ‌ها به‌راحتی پیدا نمی‌شوند. گاهی هم مواد خارجی وارد بازار می‌شوند، اما هم گران‌اند و هم دسترسی به آن‌ها دشوار است.»

بازار خارجی و ظرفیت معرفی سوزن‌دوزی ایرانی

اشرفی معتقد است بازار خارجی می‌تواند ظرفیت مهمی برای این هنر ایجاد کند. او می‌گوید: «در کشورهای دیگر هم سوزن‌دوزی‌های مختلف وجود دارد. از طریق شبکه‌های اجتماعی کارهای خارجی را می‌بینیم؛ از ژاپن گرفته تا کشورهای اروپایی. این ارتباط باعث شده است هنرمندان با شیوه‌های مختلف دوخت آشنا شوند. مثلاً سیاه‌دوزی در کشورهای مختلف وجود دارد. در رومانی و کشورهای اسکاندیناوی نمونه‌هایی از آن را می‌بینیم. بعضی برندهای معروف جهان هم از این نوع دوخت‌ها استفاده کرده‌اند.»

این هنرمند معتقد است ایران نیز در این زمینه ظرفیت بالایی دارد. او تأکید می‌کند: «اگر برای بازار خارجی سرمایه‌گذاری شود، می‌توان محصولات ایرانی را معرفی کرد. ما هنرمندان زیادی داریم که کارهای بسیار خوبی انجام می‌دهند، اما مسئله این است که این کارها چطور باید به بازار معرفی شوند.»

تجربه تعاونی و کارگاه ۳۸ نفره

اشرفی درباره تجربه فعالیت گروهی خود نیز می‌گوید: «من یک گروه ۳۸ نفره داشتم و در قالب یک شرکت تعاونی فعالیت می‌کردیم. این مجموعه در شمال کشور کم‌سابقه بود و افراد زیادی در آن کار می‌کردند. متأسفانه دو نفر از افرادی که خودشان هم هنرمند بودند، پول‌های دیگر همکاران را برداشتند و متواری شدند. بعد از آن اتفاق، افراد مجموعه جابه‌جا شدند و کار ما هم آسیب دید. متأسفانه دیگر نتوانستم آن مجموعه را مانند گذشته راه‌اندازی کنم. با وجود این اتفاق‌ها، خدا را شکر در گرگان اعتبار خودم را از دست ندادم. هنوز هم از طرف میراث فرهنگی و شورای شهر برای نمایشگاه‌ها دعوت می‌شوم.»

حضور در نمایشگاه‌های مختلف

اشرفی درباره حضورش در نمایشگاه‌ها می‌گوید: «در نمایشگاه‌های مختلف کشور شرکت کرده‌ام و حتی چند نمایشگاه پشت سر هم داشته‌ام. گاهی از یک مجموعه فقط یک نفر را برای نمایشگاه می‌فرستادند و من به این موضوع اعتراض می‌کردم. بارها اعتراض خودم را به مسئولان فرهنگی مطرح کردم و حتی به‌صورت مکتوب درباره بعضی مسائل اعتراض کردم. اما در نهایت به این نتیجه رسیدم که شاید بهتر باشد بیشتر از مسائل مدیریتی فاصله بگیرم و روی خود هنر تمرکز کنم.»

آموزش سوزن‌دوزی و نگرانی از ادامه‌نیافتن آن

اشرفی حدود ۳۰ سال است که آموزش می‌دهد. او می‌گوید: «حدود ۳۰ سال است که آموزش می‌دهم. در این مدت افراد زیادی آمدند و آموزش دیدند، اما تعداد کسانی که بعد از آموزش واقعاً کار را ادامه داده‌اند، زیاد نیست. شاید در تمام این سال‌ها چند نفر بیشتر نباشند که به‌صورت جدی ادامه داده‌اند.»

او می‌افزاید: «به همین دلیل آموزش آنلاین را هم دنبال می‌کنم. به نظرم این اجحاف است که فقط کسانی که در گرگان هستند بتوانند از آموزش استفاده کنند. کسی که در تهران یا شهر دیگری زندگی می‌کند هم باید بتواند این هنر را یاد بگیرد.»

سوزن‌دوزی گرگان؛ تنوع نام‌ها و شیوه‌ها

این هنرمند درباره تنوع سوزن‌دوزی در مناطق مختلف می‌گوید: «ممکن است یک نوع دوخت در منطقه‌ای با نامی شناخته شود و در منطقه دیگری اسم دیگری داشته باشد. مثلاً ما زنجیره‌دوزی داریم و زنجیره‌دوزی دوقلو هم داریم. در آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای هم برای بعضی آزمون‌ها چند مدل دوخت مشخص تعریف شده است.»

اشرفی ادامه می‌دهد: «بعضی از این دوخت‌ها در سطح بین‌المللی نام مشخصی دارند، اما در مناطق مختلف ایران با نام محلی خودشان شناخته می‌شوند. این تفاوت اسامی گاهی باعث می‌شود تصور کنیم با دو هنر متفاوت مواجه هستیم، در حالی که ممکن است ریشه دوخت مشابه باشد و تفاوت اصلی در طرح، رنگ و شیوه اجرا باشد.»

آیا سوزن‌دوزی ایرانی می‌تواند برند جهانی شود؟

اشرفی در پاسخ به این پرسش که آیا سوزن‌دوزی ایران ظرفیت تبدیل‌شدن به یک برند جهانی را دارد، می‌گوید: «بله، ظرفیتش را دارد. هم سوزن‌دوزی ترکمن و هم هنرهای بلوچ و دیگر مناطق ظرفیت بالایی دارند. بلوچ‌ها در سال‌های اخیر بیشتر در سطح جهانی معرفی شده‌اند و چند هنرمند و نماینده خوب داشته‌اند که کارشان را به بیرون از ایران برده‌اند. ما هم چنین ظرفیتی داریم.»

او تأکید می‌کند: «برای جهانی‌شدن، فقط خوب‌بودن خود اثر کافی نیست. باید بازار وجود داشته باشد، معرفی درست انجام شود، هنرمند حمایت شود، مواد اولیه باکیفیت در دسترس باشد و مسئله کپی‌برداری هم جدی گرفته شود.»سوزن‌دوزی و لزوم خلاقیت«فهیمه اشرفی»، فعال و هنرمند سوزن‌دوزی، نزدیک به چهار دهه است که به‌صورت حرفه‌ای برای بازار کار می‌کند، اما آشنایی او با هنرهای دستی به سال‌های بسیار دورتر برمی‌گردد.

این هنرمند سوزن‌دوزی به خبرنگار «پیام ما» می‌گوید: «از کودکی در خانواده‌ای هنرمند بزرگ شدم و به صنایع‌دستی علاقه‌مند بودم. البته سوزن‌دوزی تنها فعالیت من نبوده و در طراحی و تزئین لباس، کار با سنگ، ملیله، منجوق و دیگر مواد تزئینی نیز فعالیت می‌کنم.»

او درباره فعالیتش در زمینه سوزن‌دوزی بیان می‌کند: «کار من فقط سوزن‌دوزی نیست. تخصص اصلی من لباس است و در کارهایم از سنگ، ملیله، منجوق و چیزهای مختلف استفاده می‌کنم. به‌طور کلی، زمینه‌ای که از خانواده به من رسیده، باعث شده است علاقه زیادی به کارهای هنری داشته باشم، اما چیزی که برای خودم خیلی مهم است، این است که در کارم تکرار نکنم.»

او تأکید می‌کند: «دوست ندارم یک طرح را چند بار تکرار کنم. همیشه تلاش می‌کنم خلاقیت را در کارم در اولویت قرار دهم. یکی از دلایلی که با وجود کسادی بازار و مشکلاتی که در کشور ایجاد شده، هنوز هم مشتری دارم، ارائه‌نکردن آثار تکراری به مشتری است.»

کار در شهرستان و تأثیر سلیقه مشتری

اشرفی درباره تفاوت کار در شهرستان و تهران می‌گوید: «کار در شهرستان از بعضی جهات سخت‌تر است، چراکه همه شهروندان یکدیگر را می‌شناسند و بسیاری با هم خویشاوندند. بنابراین، وقتی لباسی را برای فردی طراحی و می‌دوزید، دیگران هم خواهان آن لباس می‌شوند. این امر اگرچه خوب است و فروش هنرمند را افزایش می‌دهد، اگر بخواهید خلاقیت را سرلوحه کارتان قرار دهید، مانع کارتان می‌شود. مثلاً نمی‌توانم ۱۰ یا ۲۰ یقه انگلیسی مشابه برای افراد مختلف درست کنم. ممکن است یک مدل در یک مهمانی دیده شود و مشتری دیگری هم همان را بخواهد، اما من ترجیح می‌دهم طرح را تغییر بدهم. همین ارتباط مستقیم با مشتری و تقاضایی که از طرف او وجود دارد، موجب شده است بیشتر ابتکار داشته باشم و تکرار نکنم.»

به گفته این هنرمند، بازار و مشتری گاهی خودبه‌خود هنرمند را به سمت نوآوری سوق می‌دهند. او تأکید می‌کند: «واسطه‌بودن میان مشتری و تقاضای موجود، یکی از دلایل اصلی ابتکار من در کار است. از سوی دیگر، اگر قرار باشد صرفاً همان چیزی را که قبلاً ساخته‌ام دوباره تولید کنم، دیگر برای خودم جذابیتی ندارد.»

کپی‌کاری از آثار در شبکه‌های اجتماعی

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های هنرمندان صنایع‌دستی این روزها، کپی‌شدن آثار است؛ مسئله‌ای که به گفته اشرفی موجب شده حتی برای معرفی کارهایش در شبکه‌های اجتماعی هم محتاط باشد.

او می‌گوید: «اگر خودم به‌عنوان یک طراح خلاقیتی داشته باشم و طرح جدیدی ارائه کنم، آن را در اینستاگرام نمی‌گذارم تا زمانی که درآمدی را که باید از آن طرح به دست بیاورم، کسب کرده باشم. اگر قرار باشد طرحی را به نام خودم ثبت کنم، اصلاً اجازه نمی‌دهم از آن عکس گرفته شود؛ چراکه وقتی طرح را در شبکه‌های اجتماعی می‌گذارید، دیگر نمی‌توانید جلوی استفاده دیگران از آن را بگیرید.»

اشرفی می‌افزاید: «گاهی حتی می‌بینم افراد در صفحه‌هایشان کارهای دیگران را منتشر می‌کنند و می‌گویند کپی نیست، اما واقعیت این است که وقتی طرحی در فضای مجازی قرار گرفت، احتمال کپی‌کردنش بسیار زیاد است. من سال‌ها برای رسیدن به یک طرح وقت گذاشته‌ام. ممکن است یک طرح نتیجه چند روز یا حتی چندین سال تجربه باشد.

نمی‌توانم به‌سادگی آن را در اختیار فضای مجازی بگذارم و بعد ببینم فرد دیگری همان طرح را با تغییرات جزئی اجرا و به نام خودش معرفی می‌کند.»

کرونا؛ پایان یک دوره از فعالیت گروهی

او در ادامه به وضعیت بازار پیش از کرونا اشاره می‌کند و می‌گوید: «تا سال ۱۳۹۸، قبل از کرونا، شرایط خیلی خوب بود. تقریباً هرچه امروز دارم، حاصل همان دوره و نتیجه سال‌ها فعالیت، تجربه، ابتکار و تنوع کاری است. حتی در دوران کرونا هم مشتری خودم را داشتم. هیچ‌وقت کاملاً بدون مشتری نبودم، اما شرایط مثل گذشته گسترده نبود. قبل از کرونا سه، چهار همکار داشتم و دخترهایی هم می‌آمدند و کمک می‌کردند، اما بعد دیگر نتوانستم آن گروه را دوباره جمع کنم.»

به گفته اشرفی، تغییر شرایط اجتماعی و اقتصادی نیز بر نوع سفارش‌ها اثر گذاشته است. او تأکید می‌کند: «بازار هنوز وجود دارد، اما شکل تقاضا تغییر کرده است. لباس شب همچنان مشتری دارد، ولی چون مهمانی‌های خانگی کمتر شده و مراسم‌ها هم تغییر کرده‌اند، سفارش‌ها بیشتر به سمت لباس‌ها و محصولاتی رفته که کاربرد بیشتری دارند.»
اشرفی یکی از مهم‌ترین فرصت‌های پیش روی سوزن‌دوزی را پیوند آن با لباس و مد می‌داند و می‌گوید: «بازار لباس و مد خوب است. به‌تازگی ترکیب سوزن‌دوزی با لباس‌ها طرفداران بسیاری پیدا کرده است. از سوی دیگر، لباس‌ها خود بزرگ‌ترین تابلوی تبلیغاتی هستند. زمانی که خانمی لباسی را که روی آن سوزن‌دوزی کرده‌ام می‌پوشد، احساس می‌کنم خودم آن لباس را پوشیده‌ام. آن لباس برای من تبلیغ می‌شود، چون وقتی آن فرد با لباسی که سوزن‌دوزی کرده‌ام به مهمانی می‌رود، دیگران آن را می‌بینند و درباره کار سؤال می‌کنند.»

مواد اولیه؛ از گرانی تا تغییر رنگ منجوق و ملیله

اشرفی یکی از جدی‌ترین مشکلات امروز این حوزه را تأمین مواد اولیه می‌داند و می‌گوید: «مواد اولیه یکی از مشکلات عمده در سوزن‌دوزی است. شرایط به‌گونه‌ای شده که حتی خرازی‌ها به من می‌گویند اگر این مواد را دارید، برای ما بیاورید؛ ما از شما می‌خریم.»

او می‌افزاید: «از قدیم مقداری مواد اولیه ذخیره دارم، اما امروز اگر بخواهم جنس تهیه کنم، گاهی پیدا نمی‌شود یا کیفیت لازم را ندارد. امروزه حتی منجوق‌ها و ملیله‌ها رنگ می‌دهند و این مشکل‌ساز است. تصور کنید لباسی را با زحمت زیاد دوخته‌ام و مشتری هم برای آن هزینه زیادی داده است؛ بعد لباس یک‌بار شسته می‌شود و مواد اولیه رنگ می‌دهد و کل لباس خراب می‌شود. در چنین شرایطی هم کار من آسیب می‌بیند و هم کیفیتی که مشتری از یک کار دست انتظار دارد، زیر سؤال می‌رود. هنرمند وقتی مواد اولیه‌ای که در اختیارش قرار می‌گیرد کیفیت ثابتی ندارد، نمی‌تواند کیفیت نهایی را تضمین کند.»

مواد اولیه خارجی و مشکل دسترسی

اشرفی می‌گوید بخشی از مواد اولیه مورد نیاز هنرمندان از خارج تأمین می‌شود و دسترسی به آن‌ها همیشه آسان نیست.

او می‌گوید: «بعضی منجوق‌ها، ملیله‌ها و سنگ‌ها به‌راحتی پیدا نمی‌شوند. گاهی هم مواد خارجی وارد بازار می‌شوند، اما هم گران‌اند و هم دسترسی به آن‌ها دشوار است.»

بازار خارجی و ظرفیت معرفی سوزن‌دوزی ایرانی

اشرفی معتقد است بازار خارجی می‌تواند ظرفیت مهمی برای این هنر ایجاد کند. او می‌گوید: «در کشورهای دیگر هم سوزن‌دوزی‌های مختلف وجود دارد. از طریق شبکه‌های اجتماعی کارهای خارجی را می‌بینیم؛ از ژاپن گرفته تا کشورهای اروپایی. این ارتباط باعث شده است هنرمندان با شیوه‌های مختلف دوخت آشنا شوند. مثلاً سیاه‌دوزی در کشورهای مختلف وجود دارد. در رومانی و کشورهای اسکاندیناوی نمونه‌هایی از آن را می‌بینیم. بعضی برندهای معروف جهان هم از این نوع دوخت‌ها استفاده کرده‌اند.»

این هنرمند معتقد است ایران نیز در این زمینه ظرفیت بالایی دارد. او تأکید می‌کند: «اگر برای بازار خارجی سرمایه‌گذاری شود، می‌توان محصولات ایرانی را معرفی کرد. ما هنرمندان زیادی داریم که کارهای بسیار خوبی انجام می‌دهند، اما مسئله این است که این کارها چطور باید به بازار معرفی شوند.»

تجربه تعاونی و کارگاه ۳۸ نفره

اشرفی درباره تجربه فعالیت گروهی خود نیز می‌گوید: «من یک گروه ۳۸ نفره داشتم و در قالب یک شرکت تعاونی فعالیت می‌کردیم. این مجموعه در شمال کشور کم‌سابقه بود و افراد زیادی در آن کار می‌کردند. متأسفانه دو نفر از افرادی که خودشان هم هنرمند بودند، پول‌های دیگر همکاران را برداشتند و متواری شدند. بعد از آن اتفاق، افراد مجموعه جابه‌جا شدند و کار ما هم آسیب دید. متأسفانه دیگر نتوانستم آن مجموعه را مانند گذشته راه‌اندازی کنم. با وجود این اتفاق‌ها، خدا را شکر در گرگان اعتبار خودم را از دست ندادم. هنوز هم از طرف میراث فرهنگی و شورای شهر برای نمایشگاه‌ها دعوت می‌شوم.»

حضور در نمایشگاه‌های مختلف

اشرفی درباره حضورش در نمایشگاه‌ها می‌گوید: «در نمایشگاه‌های مختلف کشور شرکت کرده‌ام و حتی چند نمایشگاه پشت سر هم داشته‌ام. گاهی از یک مجموعه فقط یک نفر را برای نمایشگاه می‌فرستادند و من به این موضوع اعتراض می‌کردم. بارها اعتراض خودم را به مسئولان فرهنگی مطرح کردم و حتی به‌صورت مکتوب درباره بعضی مسائل اعتراض کردم. اما در نهایت به این نتیجه رسیدم که شاید بهتر باشد بیشتر از مسائل مدیریتی فاصله بگیرم و روی خود هنر تمرکز کنم.»

آموزش سوزن‌دوزی و نگرانی از ادامه‌نیافتن آن

اشرفی حدود ۳۰ سال است که آموزش می‌دهد. او می‌گوید: «حدود ۳۰ سال است که آموزش می‌دهم. در این مدت افراد زیادی آمدند و آموزش دیدند، اما تعداد کسانی که بعد از آموزش واقعاً کار را ادامه داده‌اند، زیاد نیست. شاید در تمام این سال‌ها چند نفر بیشتر نباشند که به‌صورت جدی ادامه داده‌اند.»

او می‌افزاید: «به همین دلیل آموزش آنلاین را هم دنبال می‌کنم. به نظرم این اجحاف است که فقط کسانی که در گرگان هستند بتوانند از آموزش استفاده کنند. کسی که در تهران یا شهر دیگری زندگی می‌کند هم باید بتواند این هنر را یاد بگیرد.»

سوزن‌دوزی گرگان؛ تنوع نام‌ها و شیوه‌ها

این هنرمند درباره تنوع سوزن‌دوزی در مناطق مختلف می‌گوید: «ممکن است یک نوع دوخت در منطقه‌ای با نامی شناخته شود و در منطقه دیگری اسم دیگری داشته باشد. مثلاً ما زنجیره‌دوزی داریم و زنجیره‌دوزی دوقلو هم داریم. در آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای هم برای بعضی آزمون‌ها چند مدل دوخت مشخص تعریف شده است.»

اشرفی ادامه می‌دهد: «بعضی از این دوخت‌ها در سطح بین‌المللی نام مشخصی دارند، اما در مناطق مختلف ایران با نام محلی خودشان شناخته می‌شوند. این تفاوت اسامی گاهی باعث می‌شود تصور کنیم با دو هنر متفاوت مواجه هستیم، در حالی که ممکن است ریشه دوخت مشابه باشد و تفاوت اصلی در طرح، رنگ و شیوه اجرا باشد.»
آیا سوزن‌دوزی ایرانی می‌تواند برند جهانی شود؟

اشرفی در پاسخ به این پرسش که آیا سوزن‌دوزی ایران ظرفیت تبدیل‌شدن به یک برند جهانی را دارد، می‌گوید: «بله، ظرفیتش را دارد. هم سوزن‌دوزی ترکمن و هم هنرهای بلوچ و دیگر مناطق ظرفیت بالایی دارند. بلوچ‌ها در سال‌های اخیر بیشتر در سطح جهانی معرفی شده‌اند و چند هنرمند و نماینده خوب داشته‌اند که کارشان را به بیرون از ایران برده‌اند. ما هم چنین ظرفیتی داریم.»

او تأکید می‌کند: «برای جهانی‌شدن، فقط خوب‌بودن خود اثر کافی نیست. باید بازار وجود داشته باشد، معرفی درست انجام شود، هنرمند حمایت شود، مواد اولیه باکیفیت در دسترس باشد و مسئله کپی‌برداری هم جدی گرفته شود.»