دیپلماسی انرژی ایران

تحریریه پیام ما

صادقی: دیپلماسی انرژی باید به سازوکار اجرایی تبدیل شود

۱۴ مرداد ۱۴۰۵، ۱۴:۲۶

رئیس فرهنگ‌سازی و آموزش مدیریت انرژی ساتبا با تأکید بر ضرورت عبور دیپلماسی انرژی از سطح شعار گفت: توسعه همکاری‌های منطقه‌ای در حوزه برق، انرژی‌های تجدیدپذیر، فناوری و سرمایه‌گذاری، به اصلاح ساختارهای داخلی و ایجاد سازوکارهای اجرایی نیاز دارد.

دیپلماسی انرژی باید از شعار به سازوکار اجرایی تبدیل شود

رئیس فرهنگ‌سازی و آموزش مدیریت انرژی سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) گفت: انرژی در جهان امروز تنها یک کالای اقتصادی نیست، بلکه با قدرت ملی، امنیت انرژی، توسعه اقتصادی، سیاست خارجی و رقابت فناورانه ارتباط مستقیم دارد.

هومن صادقی در گفت‌وگو با رادیو گفت‌وگو درباره دیپلماسی انرژی ایران اظهار کرد: دیپلماسی انرژی به معنای استفاده هوشمندانه از منابع انرژی، فناوری، سرمایه‌گذاری، بازارها و همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای تأمین منافع ملی است.

به گفته او، کشورها تلاش می‌کنند ظرفیت‌های نفت، گاز، برق و انرژی‌های تجدیدپذیر خود را به ابزاری برای توسعه روابط اقتصادی و سیاسی تبدیل کنند. این رویکرد زمانی به نتیجه می‌رسد که ظرفیت‌های انرژی به جذب سرمایه، توسعه بازار، انتقال فناوری، ایجاد اشتغال و افزایش رفاه عمومی منجر شود.

منابع انرژی به‌تنهایی مزیت اقتصادی ایجاد نمی‌کنند

صادقی با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران و ظرفیت‌های انرژی منطقه خلیج فارس گفت: برخورداری از منابع غنی نفت و گاز یا تابش مناسب خورشیدی، به‌تنهایی مزیت اقتصادی ایجاد نمی‌کند؛ بلکه این منابع باید با زیرساخت مناسب، مدیریت کارآمد، فناوری، بازار و مشارکت بخش خصوصی به ارزش افزوده تبدیل شوند.

او افزود: اگر منابع، فناوری، سرمایه و بازار در کنار یکدیگر قرار نگیرند، ظرفیت‌های بالقوه به ثروت واقعی تبدیل نمی‌شوند و فاصله میان منابع موجود و رفاه عمومی باقی خواهد ماند.

رئیس فرهنگ‌سازی و آموزش مدیریت انرژی ساتبا، بهره‌گیری مؤثر از موقعیت منطقه‌ای ایران را نیازمند دیپلماسی فعال، ثبات مقررات و تصمیم‌گیری منسجم دانست.

تحریم تنها عامل ناترازی انرژی نیست

صادقی با تأکید بر اینکه تحریم‌ها یکی از موانع توسعه دیپلماسی انرژی هستند، گفت: محدودیت در جذب سرمایه خارجی، انتقال فناوری، دسترسی به منابع مالی بین‌المللی و تأمین برخی تجهیزات، از پیامدهای تحریم‌هاست؛ اما همه مشکلات صنعت انرژی را نمی‌توان به تحریم‌ها نسبت داد.

وی ضعف مدیریت انرژی، پایین بودن بهره‌وری، فرسودگی زیرساخت‌ها، بی‌ثباتی مقررات، تغییرات مکرر در سیاست‌گذاری و نبود حمایت پایدار از سرمایه‌گذاران را از دیگر عوامل مؤثر بر وضعیت موجود برشمرد.

به گفته صادقی، عبور از ناترازی انرژی به اصلاح ساختار مدیریت، افزایش بهره‌وری، توسعه زیرساخت‌های برق، ثبات چندساله مقررات و اعتماد بیشتر به بخش خصوصی نیاز دارد.

او افزود: سرمایه‌گذار بخش خصوصی زمانی وارد پروژه‌های بلندمدت می‌شود که از بازگشت سرمایه، ثبات قوانین و امکان پیش‌بینی شرایط اقتصادی اطمینان داشته باشد. بنابراین ایجاد محیط باثبات کسب‌وکار، بخشی از دیپلماسی انرژی داخلی و خارجی است.

ظرفیت تجدیدپذیرها از ۵۴۰۰ مگاوات عبور کرد

رئیس فرهنگ‌سازی و آموزش مدیریت انرژی ساتبا با اشاره به روند توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر اظهار کرد: ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور که برای سال‌ها در محدوده یک‌هزار و ۲۰۰ مگاوات قرار داشت، طی دو سال اخیر افزایش قابل توجهی داشته و در تیرماه ۱۴۰۵ از پنج‌هزار و ۴۰۰ مگاوات عبور کرده است.

او گفت: این رشد نشان می‌دهد در صورت وجود اراده، سازوکار اجرایی، تأمین مالی و همراهی بخش خصوصی، توسعه سریع ظرفیت‌های انرژی‌های تجدیدپذیر امکان‌پذیر است.

صادقی افزود: بخشی از شتاب اخیر توسعه تجدیدپذیرها به ضرورت مقابله با ناترازی برق مربوط است؛ با این حال، این بخش نباید صرفاً راهکاری اضطراری تلقی شود، بلکه انرژی خورشیدی و بادی باید در چارچوب راهبرد بلندمدت امنیت انرژی کشور توسعه یابند.

وی ظرفیت تابش خورشیدی در بسیاری از مناطق ایران را مناسب سرمایه‌گذاری دانست و گفت: روند جهانی نیز نشان می‌دهد بخش مهمی از ظرفیت‌های جدید نیروگاهی از محل انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه خورشیدی و بادی، ایجاد می‌شود.

بازار برق سبز؛ پیوند تولیدکننده و مصرف‌کننده

صادقی بازار برق سبز و تابلو برق سبز بورس انرژی را از ابزارهای مهم توسعه تجدیدپذیرها دانست و گفت: در این سازوکار، نیروگاه‌های تجدیدپذیر می‌توانند برق خود را در بورس انرژی عرضه کنند و صنایع نیز برق مورد نیازشان را از تولیدکنندگان این بخش خریداری کنند.

به گفته او، بازار برق سبز با ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان بزرگ، می‌تواند به تأمین برق پایدار صنایع، کاهش ریسک محدودیت‌های شبکه و تأمین مالی نیروگاه‌ها کمک کند.

این مقام مسئول افزود: توسعه این بازار موجب شفافیت معاملات، شکل‌گیری قیمت اقتصادی برق سبز و افزایش انگیزه سرمایه‌گذاران می‌شود. صنایع فولاد، سیمان، پتروشیمی و شهرک‌های صنعتی نیز می‌توانند از طریق احداث نیروگاه اختصاصی یا خرید برق تجدیدپذیر، بخشی از نیاز خود را تأمین کنند.

او خودتأمینی انرژی صنایع را علاوه بر راهکاری برای مقابله با خاموشی، عاملی برای کاهش هزینه‌های تولید، افزایش تاب‌آوری صنعتی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی دانست.

گواهی صرفه‌جویی؛ ابزار تأمین مالی بهینه‌سازی

صادقی درباره گواهی صرفه‌جویی انرژی گفت: بخش خصوصی می‌تواند در طرح‌هایی مانند نوسازی تجهیزات، اصلاح روشنایی معابر، کاهش مصرف موتورهای الکتریکی و ارتقای بهره‌وری صنایع سرمایه‌گذاری کند.

وی توضیح داد: پس از اجرای طرح و تأیید میزان صرفه‌جویی، گواهی صرفه‌جویی صادر می‌شود و این گواهی قابلیت عرضه و معامله در بازار بهینه‌سازی انرژی و محیط زیست بورس انرژی را دارد.

به گفته او، صنایع و مصرف‌کنندگان بزرگ می‌توانند این گواهی‌ها را خریداری کنند. به این ترتیب، کاهش مصرف انرژی از اقدامی صرفاً هزینه‌بر به فعالیتی اقتصادی و سرمایه‌پذیر تبدیل می‌شود.

صادقی تأکید کرد: اندازه‌گیری دقیق، راستی‌آزمایی و پرداخت منظم، زمینه ورود بیشتر بخش خصوصی به طرح‌های کاهش مصرف را فراهم می‌کند و می‌تواند بخشی از چالش‌های ناترازی انرژی را با هزینه کمتر و سرعت بیشتر کاهش دهد.

ناترازی انرژی حاصل یک عامل واحد نیست

رئیس فرهنگ‌سازی و آموزش مدیریت انرژی ساتبا، ناترازی انرژی را نتیجه مجموعه‌ای از عوامل شامل تصمیم‌های مدیریتی، الگوی مصرف، سرمایه‌گذاری‌های گذشته و ضعف بهره‌وری دانست.

او گفت: در سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی در حوزه انرژی انجام شده است؛ اما اکنون باید میزان اثربخشی این سرمایه‌گذاری‌ها، نحوه مصرف منابع و اولویت‌های آینده با نگاه کارشناسی بازبینی شود.

صادقی افزود: ناترازی به معنای نبود مطلق منابع نیست، بلکه ممکن است میان تولید، توزیع، مصرف و نیاز واقعی توازن برقرار نباشد. در بخش گاز نیز افزایش مصرف داخلی، محدودیت تولید و انتقال، کاهش امکان صادرات و ضعف بهره‌برداری اقتصادی از منابع، هم‌زمان بر وضعیت موجود اثر گذاشته‌اند.

وی تأکید کرد: اصلاح ناترازی انرژی با یک تصمیم کوتاه‌مدت حل نمی‌شود و به زمان، سرمایه‌گذاری، اصلاح زیرساخت، برنامه‌ریزی و تغییر رفتار مصرف‌کنندگان نیاز دارد.

اصلاح الگوی مصرف به آماده‌سازی اجتماعی نیاز دارد

صادقی آموزش و فرهنگ‌سازی را در کنار اصلاحات فنی و اقتصادی، یکی از پایه‌های اصلاح نظام انرژی دانست و گفت: بدون آماده‌سازی اجتماعی، اجرای سیاست‌های جدید با مقاومت یا کاهش همراهی عمومی روبه‌رو خواهد شد.

به گفته او، مردم و بنگاه‌ها باید بدانند اصلاح مصرف به معنای کاهش رفاه نیست، بلکه به معنای استفاده کارآمدتر از انرژی، کاهش اتلاف و تخصیص منابع به فعالیت‌های مولد است.

وی افزود: تغییر الگوی مصرف ممکن است به یک دوره یک تا دو ساله برای آموزش، اطلاع‌رسانی، ایجاد اعتماد و پذیرش اجتماعی نیاز داشته باشد. در این مسیر، مشوق‌های اقتصادی، معافیت‌های مالیاتی و حمایت از خانوارها و صنایع برای خرید تجهیزات کم‌مصرف اهمیت دارد.

خودتأمینی انرژی برای صنایع و خانوارها

صادقی توسعه تولید پراکنده را ضروری دانست و اظهار کرد: خانوارها، شهرک‌های صنعتی و صنایع بزرگ می‌توانند بخشی از انرژی مورد نیاز خود را از طریق نیروگاه‌های خورشیدی، تولید پراکنده و تجهیزات ذخیره‌ساز تأمین کنند.

او گفت: در این مدل، مصرف‌کننده از دریافت‌کننده منفعل انرژی به تولیدکننده و مدیریت‌کننده مصرف تبدیل می‌شود. این رویکرد می‌تواند فشار بر شبکه سراسری را کاهش دهد و تاب‌آوری کشور را در برابر محدودیت‌های تولید و انتقال افزایش دهد.

وی توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را نیازمند مشوق‌های مالی، تسهیلات بانکی، معافیت‌های مالیاتی و سازوکارهای مناسب خرید تضمینی یا فروش رقابتی برق دانست.

اهداف برنامه هفتم برای توسعه تجدیدپذیرها

صادقی گفت: بر اساس احکام و جداول قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت، برای تولید برق تجدیدپذیر هدف کمی تعیین شده و میزان تولید هدف‌گذاری‌شده تا پایان برنامه، ۲۱ هزار میلیون کیلووات‌ساعت اعلام شده است.

او افزود: در احکام مرتبط با بخش انرژی، بر بهبود محیط کسب‌وکار صنعت برق و افزایش سهم معاملات برق در بورس انرژی تأکید شده است. این موضوع می‌تواند زمینه توسعه بازار برق، افزایش مشارکت بخش خصوصی و تأمین مالی پروژه‌های نیروگاهی را فراهم کند.

به گفته صادقی، افزایش ظرفیت نصب‌شده تجدیدپذیرها تا هفت‌هزار مگاوات در کوتاه‌مدت و حرکت به سمت ظرفیت ۱۲ هزار مگاواتی، از اهداف مطرح‌شده در این حوزه است؛ اهدافی که تحقق آن‌ها به تأمین مالی، ثبات مقررات، تأمین تجهیزات، توسعه شبکه و تسهیل اتصال نیروگاه‌ها وابسته است.

دیپلماسی انرژی؛ ترکیب منابع، فناوری و اعتماد

رئیس فرهنگ‌سازی و آموزش مدیریت انرژی ساتبا در پایان گفت: دیپلماسی انرژی نباید به صادرات نفت و گاز محدود شود، بلکه فناوری، برق، انرژی‌های تجدیدپذیر، بهره‌وری، بازارهای منطقه‌ای، سرمایه‌گذاری مشترک و همکاری‌های علمی را نیز دربرمی‌گیرد.

وی افزود: ایران می‌تواند از ظرفیت‌های خورشیدی، بادی، شبکه انتقال، دانش فنی و بازار منطقه‌ای برای توسعه همکاری با کشورهای همسایه استفاده کند؛ اما موفقیت در این مسیر به اصلاح موانع داخلی و ایجاد محیط قابل اعتماد برای سرمایه‌گذاری نیاز دارد.

صادقی تأکید کرد: برای عبور از ناترازی باید هم‌زمان تولید افزایش یابد، مصرف اصلاح شود، بهره‌وری ارتقا پیدا کند، بازارها فعال شوند و بخش خصوصی در تصمیم‌گیری و اجرا نقش واقعی داشته باشد.