فرشته عالمشاه، مدیر پویش حفاظت از «آفانیوس اصفهان»، روز شنبه اظهار داشت: باز و بسته شدن متناوب جریان زاینده‌رود، اکوسیستم طبیعی رودخانه و جمعیت ماهی‌ها را با آسیب‌های جدی مواجه کرده است؛ موضوعی که به گفته او از همان ابتدا نیازمند برنامه‌ریزی پایه و پیش‌بینی‌شده بوده است.

وی با اشاره به راهکارهای عملیاتی برای کاهش تلفات آبزیان در زمان قطع جریان آب افزود: نجات ماهی‌هایی که در حفره‌های بستر رودخانه گرفتار می‌شوند، فراتر از یک اقدام مقطعی است و به یک کار جمعی، عزم مدیریتی و تجهیزات استاندارد نیاز دارد. به گفته این فعال محیط زیست، چنین عملیاتی باید بر پایه برنامه‌ریزی پیش‌دستانه، تخصیص بودجه مشخص، همکاری بین‌بخشی میان ارگان‌های مرتبط و مشارکت فعال مردمی انجام شود.

عالمشاه تصریح کرد: برای اجرای اصولی طرح نجات آبزیان، فراهم کردن امکانات لازم ضروری است. او در این باره به تجهیزاتی مانند ابزار زنده‌گیری ایمن، خودروهای مجهز به سیستم‌های اکسیژن‌رسانی و حوضچه‌های نگهداری موقت با استانداردهای علمی اشاره کرد و گفت این امکانات باید به‌گونه‌ای مهیا شود که ماهی‌های نجات‌یافته در نقاطی امن و اصولی رهاسازی شوند.

مدیر پویش حفاظت از «آفانیوس اصفهان» در ادامه به یکی دیگر از مخاطرات جدی اکوسیستم زاینده‌رود اشاره کرد و گفت: بر اساس بررسی‌های میدانی و گزارش‌های مردمی، علاوه بر ماهی‌های بومی، گونه‌های غیربومی نیز وارد بستر زاینده‌رود شده‌اند. به گفته وی، این موضوع نشان می‌دهد که بافت طبیعی و بیولوژیکی رودخانه دستخوش تغییر شده و این وضعیت نیازمند بررسی‌های بیشتر است.

وی خواستار انجام یک کار تحقیقاتی جامع با حضور استادان حوزه شیلات و ماهی‌شناسی شد تا ضمن بررسی تغییرات جمعیتی آبزیان، آسیب‌شناسی دقیقی از وضعیت موجود انجام شود. عالمشاه همچنین با ابراز نگرانی از وضعیت گونه‌های بومی تاکید کرد: گونه‌ای مانند «آفانیوس اصفهان» به شدت در معرض خطر انقراض قرار دارد. او افزود که بخشی از جمعیت این گونه در حاشیه تالاب گاوخونی زیست می‌کند، اما این احتمال وجود دارد که بسیاری از گونه‌های دیگر در جریان باز و بسته شدن‌های مکرر رودخانه، حتی پیش از شناسایی، آسیب دیده باشند.

وی خاطرنشان کرد: تا زمان برقراری جریان دائمی زاینده‌رود، دستگاه‌های متولی باید با الگوبرداری از تجربه‌های موفق جهانی و برگزاری نشست‌های کارشناسی، طرحی بلندمدت برای مقابله با تلفات ماهی‌ها تدوین کنند. به گفته او، پیش از این نیز برخی فعالان محیط زیست تلاش‌های پراکنده‌ای برای نجات آبزیان انجام داده بودند، اما این اقدامات به دلیل نبود حمایت‌های لازم، نیمه‌تمام مانده است. از این رو، مدیریت بحران زیستی زاینده‌رود نیازمند عزمی جدی و نهادینه است.

بر اساس گزارش ایرنا، سد زاینده‌رود یک‌بار در ۱۷ اردیبهشت امسال با هدف تامین آب مورد نیاز باغ‌های غرب استان اصفهان افزایش خروجی داشته، اما آب در بستر رودخانه در کلانشهر و شرق اصفهان جریان نیافته بود. بار دوم نیز در ۱۱ خرداد، خروجی سد افزایش یافت که به گفته مسئولان، در این نوبت آب در یک بازه سه‌ماهه به مدت ۶۰ روز برای آبیاری مزارع شرق باز خواهد بود.

همچنین خروجی سد مخزنی زاینده‌رود برای تامین نیاز زیست‌محیطی رودخانه و تامین آب باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی، در انتهای روز جمعه پنجم تیر افزایش یافت و پیش‌بینی شده است که آب تا روز یکشنبه به شهر اصفهان برسد. مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان نیز اعلام کرده است که این مرحله، دومین نوبت توزیع آب برای باغات و کشاورزی شرق و سومین نوبت آبرسانی به باغات غرب حوضه آبریز در سال جاری است.

زاینده‌رود با طول بیش از ۴۰۰ کیلومتر، در دهه‌های اخیر به دلیل عدم مدیریت صحیح، برداشت‌های بی‌رویه در بالادست، انتقال آب به حوضه دیگر، تراکم جمعیت و تا حدودی کاهش نسبی بارندگی‌ها، به رودخانه‌ای با جریان دوره‌ای تبدیل شده و در پایین‌دست با خشکی مواجه است.

آفانیوس نیز گونه‌ای بومی و خاص رودخانه زاینده‌رود و تالاب گاوخونی است که در هیچ نقطه دیگری از جهان جز اصفهان یافت نمی‌شود. اصفهانی‌ها این ماهی را با نام «جوبی راه‌راهی» می‌شناسند و این گونه در زمان جریان زاینده‌رود، در مادی‌های گسترده شهر اصفهان به وفور دیده می‌شد.