حس بلاتکلیفی، عبارتی‌ست که «یگانه» داوطلب پشت کنکور، صحبتش را با آن آغاز می‌کند. «وقتی هدف و مقصد مشخص نباشد، در راه گم می‌شویم و نمی‌توانیم پیش برویم. بلاتکلیفی این روزها، همه ما را سردرگم کرده است.» این وضعیت، او را یاد سال ۱۳۹۹ و دوران کرونا می‌اندازد. در آن سال هم کنکور بارها عقب افتاد. «بچه‌ها نمی‌دانستند تا چه تاریخی باید مباحث درسی را جمع‌بندی کنند و اگر مبحثی باقی مانده، زمان برای شروع دارند یا نه.»
چیزی که بیشتر از همه این روزها به یگانه استرس می‌دهد، اخبار ضد و نقیضی‌ست که در مورد کنکور و امتحانات نهایی منتشر می‌شود. او از اخباری که راه به هیچ جایی نمی‌برد خسته شده. «هر کسی از یک منبع چیزی نقل می‌کند؛ یکی می‌گوید امتحان برگزار می‌شود، یکی می‌گوید نمی‌شود. کسانی که برای جذب مخاطب خبر جعلی منتشر می‌کنند، واقعاً نباید این کار را بکنند. کاش تا زمانی که تاریخ کنکور مشخص نشده هیچ خبری در این مورد منتشر نمی‌شد. فقط یک روز را برای کنکور اعلام می‌کردند و تمام.»

یگانه طی این مدت با برنامه راهبردی آزمون‌های آزمایشی پیش رفته است؛ اما این روزها آنها هم تمام شده‌اند و تصمیم گرفته تا زمانی که تاریخ دقیق کنکور مشخص شود، درس‌هایی را که در آن ضعیف است بخواند و بعد شروع به جمع‌بندی کند. این داوطلب کنکور همچنین از فشار روانی ناشی از جنگ می‌گوید؛ فشاری که به گفته او روی توان درس‌خواندن هم اثر گذاشته است: «همه بچه‌ها تا حدی تحت‌تأثیر جنگ بودند. ترس وجود داشت. در چنین وضعیتی باید به مباحثی که مانده بود هم فکر می‌کردم که چه‌طور آنها را بخوانم. بعضی روزها نمی‌شد درس خواند و همه چیز در هم گره‌خورده بود.»

دغدغه دیگر این روزهای داوطلبان کنکور، امتحانات نهایی است. طبق گفته‌های «علیرضا کاظمی» وزیر آموزش‌وپرورش، حداقل پانزده روز بعد از ایجاد شرایط عادی در کشور امتحانات نهایی برگزار می‌شوند.
یگانه که در سال گذشته امتحانات نهایی را پشت سر گذاشته، معتقد است فشار امتحانات نهایی چیزی کمتر از کنکور نیست: «حتی پارسال هم که جنگ نشده بود، امتحانات نهایی برایم استرس زیادی داشت. درست است که تأثیر معدل بین چند امتحان تقسیم می‌شود، اما هر کدام از آن امتحان‌ها برای ما اندازه یک کنکور است. نامشخص بودن زمان دقیق برای این امتحانات، استرس بیشتری را به دانش‌آموزان وارد می‌کند.»

امید به آینده وجود ندارد

«پارسا عرفی»، مشاور تحصیلی، این روزها با دانش‌آموزان کنکوری زیادی در ارتباط است. او از اثر این وضعیت نامعلوم بر روحیه و تمرکز داوطلبان کنکور می‌گوید. «شور و اشتیاقی که قبلاً در نوجوان‌ها وجود داشت، دیگر نیست. آن پیگیری لازمی که قبلاً در کلاس‌های حضوری، به واسطه کنار هم قرارگرفتن بچه‌ها ایجاد می‌شد، الان وجود ندارد. این بلاتکلیفی باعث شده بچه‌ها نه فقط نسبت به درس‌خواندن، بلکه نسبت به آینده‌شان هم دلسرد شوند. امید به آینده در بین بچه‌ها اصلاً وجود ندارد و این کار ما را خیلی سخت کرده.»

این مشاور تحصیلی می‌گوید: «این روزها دانش‌آموزان هم دائم در حال چک‌کردن اخبار هستند و با هر خبری به هم می‌ریزند. در یک روز ممکن است با خبرهای متفاوتی نسبت به برگزاری امتحانات نهایی مواجه شوند. در این لحظات دائم به ما زنگ می‌زنند تا از چیزی که شنیده‌اند اطمینان کسب کنند و استرس خود را کم کنند.»

به گفته عرفی، نگرانی اصلی دانش‌آموزان پایه یازدهم و دوازدهم بیشتر از خود کنکور، به امتحانات نهایی مربوط می‌شود؛ امتحان‌هایی که هم زمان‌بر هستند و هم در شرایط فعلی نگرانی‌هایی درباره حضوری برگزارشدن آنها وجود دارد. کنکور یک‌روزه است، اما امتحان نهایی طولانی‌تر می‌شود. «بچه‌ها نگران برگزارشدن یا نشدن امتحان نهایی هستند. برگزارنشدن آن باعث می‌شود برنامه‌های یک‌ساله‌شان به هم بخورد و برگزاری‌اش هم باتوجه‌به شرایط کشور، نگرانی‌های خاص خودش را از بابت سلامتی دانش‌آموزان ایجاد می‌کند.»

با این پیگیری‌ها کمی زنده می‌شوند

باتوجه‌به مشاهدات این مشاور، طی این مدت نحوه درس‌خواندن دانش‌آموزان دو حالت داشته است. «یک دسته از بچه‌ها برای درس‌خواندن، وابسته به خانواده خود بودند. در این شرایط، خانواده‌ها خیلی به بچه‌ها فشار نمی‌آورند و این دسته از دانش‌آموزان در حال حاضر خیلی درس نمی‌خوانند. باتوجه‌به شرایطی که وجود دارد، خانواده‌ها هم توان پیگیری درس بچه‌ها را مانند قبل ندارند. دسته دوم، بچه‌هایی هستند که تا حد زیادی به مدرسه یا مشاور وابسته بودند. وقتی در مدرسه پیگیر بچه‌ها می‌شویم، انگیزه‌شان برای درس‌خواندن بیشتر می‌شود. شروع به درس‌خواندن می‌کنند، به ما گزارش می‌دهند و انگار با این پیگیری‌ها کمی زنده می‌شوند.»

وضعیت نامعلوم کشور و وضعیت جنگی، استرس مضاعفی را به دانش‌آموزان کنکوری وارد کرده. عرفی از دانش‌آموزی می‌گوید که در زمان شروع جنگ دچار حمله‌های عصبی شده و از اسفندماه تا به الان از خانه خارج نشده و تحت‌نظر پزشک قرار دارد. در چنین شرایطی، چه می‌توان کرد تا دانش‌آموزان فشار و اضطراب کمتری را تجربه کنند؟ آن هم در وضعیتی که خود کنکور و امتحانات نهایی به‌اندازه کافی استرس‌زا هستند و تعویق‌های مداوم و نامشخص بودن زمان برگزاری آزمون‌ها، فشار روانی سنگین‌تری را به داوطلبان تحمیل می‌کند. این مشاور تحصیلی می‌گوید: «بهترین کار این است که یک تاریخ مشخص به بچه‌ها اعلام شود. برای اینکه ما و بچه‌ها بدانیم امتحان قرار است چه زمانی برگزار شود. بچه‌ها هنوز امیدوارند که برگزار نشود. نوجوان ذاتاً اهمال‌کار است و به امید اینکه امتحان نهایی یا کنکور برگزار نشود، تنبلی می‌کند و درسش را رها می‌کند. اگر یک تاریخ واحد اعلام شود و بگویند؛ مثلاً اول تیر قرار است شروع شود، مگر اینکه شرایط عادی نباشد، خیلی بهتر است. مثل دوران کرونا، تاریخی را اعلام می‌کردند و بعد اگر در آن تاریخ، شرایط مناسب نبود، سه هفته تمدید می‌کردند. تجربه ثابت کرده وجود یک تاریخ مشخص خیلی بهتر از این است که اصلاً هیچ تاریخی اعلام نشود.»

به گفته این مشاور، ادامه تعطیلی‌ها و مجازی‌شدن آموزش، حالا در شرایط جنگی اثرش را بیشتر از قبل روی دانش‌آموزان کنکوری نشان داده است. او می‌گوید در سال‌های اخیر، به‌ویژه بعد از کرونا، وابستگی دانش‌آموزان به مدرسه کمتر شده و بسیاری از داوطلبان درس‌خوان، آموزش خود را از طریق کلاس‌های آنلاین دنبال می‌کنند؛ مسیری که برای برخی دانش‌آموزان با امکانات و پیگیری بیشتر، حتی نتیجه بهتری داشته است. اما در مقابل، گروهی از دانش‌آموزان که دسترسی، توان مالی یا پیگیری کمتری دارند، در این شرایط بیشتر از درس فاصله گرفته‌اند. به گفته او، این وضعیت برای بسیاری از پسرها شدیدتر بوده و بخشی از آن‌ها به‌جای ادامه تحصیل، وارد بازار کار شده‌اند؛ اتفاقی که باعث شده شکاف میان دانش‌آموزانی که توان ادامه‌دادن دارند و آن‌هایی که از فضای درس جدا می‌شوند، عمیق‌تر شود. در این روزها، شرایط جنگی هم به عاملی تبدیل شده که برای بسیاری از دانش‌آموزان، کنکور و درس‌خواندن دیگر اولویت سابق را نداشته باشد. بسیاری از آن‌ها در فضایی از نگرانی و ناامیدی، آینده‌شان را مبهم و تیره می‌بینند.

طبق آخرین خبری که منتشر شده، باتوجه‌به شرایط کشور و الزام برگزاری حضوری امتحانات نهایی به دلیل تأثیر قطعی ۶۰ درصدی آن‌ها در کنکور، مقرر شده است در صورت تداوم این شرایط، فعلاً امتحانات داخلی برگزار شود و به‌محض فراهم‌شدن شرایط مناسب، امتحانات حضوری برای داوطلبان کنکور نیز برگزار شود. کاظمی، وزیر آموزش‌وپرورش می‌گوید: «تا ۱۵ تیر منتظر می‌شویم و پس از حصول اطمینان از وضعیت کشور و بعد از درنظرگرفتن فرصت ۲۰ روزه برای آمادگی دانش‌آموزان برای شرکت در آزمون‌ها، امتحانات را برگزار خواهیم کرد.»

آنچه برای بسیاری از دانش‌آموزان، فرساینده‌تر از خود کنکور شده، انتظار و بی‌خبری است. نسلی که باید برای آینده‌اش تصمیم بگیرد و برنامه‌ریزی کند؛ همچنان باید منتظر باشد.