اقتصاد ایران در بن‌بست اینترنت

بیش از چهل روز از قطعی گسترده اینترنت در ایران می‌گذرد؛ دوره‌ای بی‌سابقه در محدودیت دسترسی به شبکه جهانی. اینترنت که سال‌ها پیش از یک ابزار تفریحی فراتر رفته و به زیرساختی حیاتی برای اقتصاد، آموزش، ارتباطات و حیات فرهنگی جامعه تبدیل شده، اکنون در غیاب خود، زنگارهایی از یک بحران عمیق را آشکار می‌کند. گزارش‌های نهادهای پایش اینترنت، از جمله «نت‌بلاکز»، حاکی از ثبت رکوردهای بی‌سابقه‌ای در قطعی شبکه است. اگرچه دسترسی به اینترنت داخلی همچنان برقرار است، اما این دسترسی محدود، نه‌تنها پاسخگوی نیازهای کاربران نیست، بلکه خود نیز با اختلال‌های مکرر مواجه است.

پیام‌رسان‌های داخلی مانند «بله» و «روبیکا» که به‌عنوان جایگزین معرفی شده‌اند، نیز در پایداری خود ناکام مانده‌اند و قطعی‌های پی‌درپی، ارتباطات را به‌شدت مختل کرده است. کسب‌وکارهای اینترنتی، سنگین‌ترین بار این بحران را بر دوش می‌کشند. هزاران فروشگاه آنلاین، تولیدکنندگان محتوا، فریلنسرها و فعالان حوزه دیجیتال، عملاً با توقف فعالیت مواجه شده‌اند. در کشوری که از قبل با رکود و تورم دست‌وپنجه نرم می‌کند، قطع اینترنت به معنای خفه کردن جریان درآمد برای بخش بزرگی از جامعه است. این وضعیت، فراتر از کسب‌وکارهای آنلاین، مشاغل سنتی را نیز که به نحوی به اینترنت وابسته هستند، تحت‌تأثیر قرار داده است.

یکی دیگر از پیامدهای کمتر دیده‌شده قطع اینترنت، اختلال در عملکرد نرم‌افزارها و ابزارهای تخصصی است. بسیاری از کسب‌وکارها و متخصصان از نرم‌افزارهایی استفاده می‌کنند که به‌صورت قانونی و با لایسنس تهیه شده‌اند، اما این نرم‌افزارها برای به‌روزرسانی یا حتی ادامه کار، نیازمند اتصال به سرورهای خارجی هستند. در نبود اینترنت بین‌الملل، این ابزارها از کار می‌افتند یا با اختلال جدی مواجه می‌شوند؛ مسئله‌ای که به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند طراحی، مهندسی، برنامه‌نویسی و تولید محتوا، خسارت‌های جدی به همراه دارد.

البته رسانه‌ها نیز از این بحران مستثنی نیستند. بسیاری از روزنامه‌نگاران به فضای اینترنت آزاد دسترسی ندارند که این امر اطلاع‌رسانی را به‌شدت مختل کرده و عملاً اقتصاد رسانه‌ها، به‌ویژه روزنامه‌ها را به خطر انداخته است. در چنین شرایطی، حتی راهکارهایی مانند استفاده از وی‌پی‌ان نیز به دلیل هزینه‌های بالا و کیفیت پایین، برای همه در دسترس نیست. نتیجه، شکل‌گیری نوعی نابرابری در دسترسی به اینترنت است؛ جایی که تنها بخشی از جامعه می‌تواند با پرداخت هزینه‌های گزاف، به اینترنت جهانی متصل بماند و بخش بزرگی دیگر، عملاً از این دسترسی محروم است.

اینترنت امروز دیگر یک انتخاب نیست؛ بخشی از زیرساخت حیاتی زندگی مدرن است، مشابه آب، برق و گاز. اختلال در آن، نه‌تنها اقتصاد، بلکه اعتماد اجتماعی، سلامت روان و پویایی فرهنگی جامعه را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. ادامه این وضعیت می‌تواند شکاف‌های موجود را عمیق‌تر کرده و پیامدهایی فراتر از آنچه امروز دیده می‌شود، به همراه داشته باشد.